فهرست مطالب

طب سنتی اسلام و ایران - سال دوم شماره 1 (بهار 1390)
  • سال دوم شماره 1 (بهار 1390)
  • تاریخ انتشار: 1390/10/11
  • تعداد عناوین: 17
|
  • محمدمهدی احمدیان عطاری، محمود مصدق صفحه 3
    «ادویه جدیده» اصطلاحی است که عقیلی خراسانی در وصف تعدادی از مفردات کتاب های دارویی خود به کار برده است. وی این اصطلاح را به داروهایی اطلاق نموده است که در طب سنتی سابقه ی مصرف نداشته و از خارج وارد می شدهاند. پژوهش پیرامون «ادویه جدیده» اگرچه دارای ارزش تاریخی است (مثلا چگونگی تجارت داروها در گذشته)، در عین حال نشان دهنده ی رویکرد اطبای سنتی در مواجهه با پزشکی و داروسازی غربی نیز می باشد. در این پژوهش، اصطلاح «ادویه جدیده» در دو کتاب دارویی عقیلی خراسانی «مخزن الادویه و قرابادین کبیر» جستجو شد و سپس نام علمی، طبیعت، منبع تهیه و بخش مورد استفاده ی گیاه یا حیوان در تهیه ی دارو مورد بررسی قرار گرفت. 27 دارو ذیل عنوان «ادویه جدیده» یافت گردید که برای 16 مورد از آن ها تعیین نام علمی میسر شد. طبیعت اکثر این داروها گرم و خشک تعیین شدهاند و در چند مورد نیز بین اطبای سنتی اختلاف نظر وجود داشته است. تعیین طبیعت این داروها بیشتر با تکیه بر مورد مصرفشان در سیستم های درمانی خارجی بوده و البته از روش های متداول طب سنتی یعنی قیاس و تجربه نیز استفاده شده است. منبع تهیه ی 7 مفرده، ارض جدید (آمریکا)؛ 6 مفرده، زیربادات (نزدیک ونزوئلای امروزی) و بقیه چین و بعضی بلاد دیگر بوده است. این تحقیق نشان می دهد استفاده از داروهای دیگر سیستم های درمانی در کنار داروهای طب سنتی ایران برای عقیلی خراسانی امری قابل پذیرش بوده است. تلاش برای تعیین طبیعت این داروها نشان دهنده ی امکان هماهنگ سازی این داروها با سیستم دارویی و درمانی طب سنتی بوده است. با توجه به شرایط مشابهی که امروزه طب سنتی در مواجهه با پزشکی نوین دارد، پیشنهاد می شود با بررسی مزاج داروهای جدید و بررسی مکانیسمهای سنتی اثربخشی آن ها، امکان تلفیق و استفاده ی همزمان طب سنتی با سیستم های نوین درمانی بررسی شود.
    کلیدواژگان: ادویه جدیده، عقیلی خراسانی، طب سنتی، پزشکی غربی
  • علیرضا قنادی، مسعود صادقی صفحه 9
    مولتیپل اسکلروزیس (MS) بیماری التهابی-خود ایمنی دمیلینه کننده ی سیستم اعصاب مرکزی است. این بیماری اغلب در اوایل سنین بزرگسالی در بیماران ظاهر شده و یکی از دلایل عمده ی ناتوانی نورولوژیک در جوانان بوده و به میزان قابل توجهی کیفیت زندگی افراد را تحت تاثیر قرار می دهد. درمان های پذیرفته شده ی کنونی برای بهبود بیماران مبتلا به MS دارای عوارض جانبی متعدد بوده و داروهای سرکوب کننده ی سیستم ایمنی و اینترفرون های نوع β جزء اساسی درمان می باشند. نارسایی های موجود در درمان های کنونی، محققان را به یافتن درمان های موثرتر و با عوارض جانبی کمتر مشتاق نموده است.
    شاهدانه ی هندی با نام علمیL. Cannabis sativa از گیاهان بومی آسیا بوده که از زمان های بسیار دور در درمان انواع بیماری ها مورد استفاده قرار می گرفته است. این گیاه در طب سنتی ایران نیز با نام قنب شناخته شده و کاربردهای فراوانی برای آن ذکر شده است. شرح گیاه شناسی و آثار درمانی قنب در آثار دانشمندان اسلامی ایران آورده شده است. امروزه تعدادی از بیماران مبتلا به MS به عنوان یک درمان عامیانه از این گیاه و فرآورده های آن به منظور تسکین برخی از علایم وابسته به MS استفاده می کنند. با کشف سیستم اندوکانابینوییدی در برخی قسمت های مغز و سیستم ایمنی بدن انسان که به واسطه ی دو دسته رسپتور تحت عنوان CB1 و CB2 فعالیت می کنند، این گیاه مورد توجه بیشتری قرار گرفته است. مطالعات بالینی نشان می دهد که فعال شدن این دو دسته رسپتور به ترتیب باعث تسکین علایم مربوط به بیماری MS و به ویژه اسپاستیسیتی و دردهای نوروپاتیک و کاهش التهاب شده و احتمالا می تواند موجب کند شدن سیر پیشرفت بیماری گردد. این مقاله به مروری کوتاه بر معرفی و تاریخچه ی مصرف گیاه و شواهد جدید فارماکولوژیک مربوط به کاربرد آن در بیماری MS می پردازد.
    کلیدواژگان: مولتیپل اسکلروزیس، قنب، کانابیس، طب سنتی ایران
  • ابوالقاسم سلطانی صفحه 21
    گذر زمان و بعضا نگارش ها و برداشت های غیر دقیق از متون تاریخی می تواند موجب اشتباهاتی در نگارش کتب تاریخ پزشکی گردد که ممکن است حتی سبب مخدوش شدن نام و هویت یک دانشمند و یا آثار وی گردد. در این مطالعه با بررسی دقیق دایره المعارف الحاوی رازی اسامی 110 پزشک و 286 کتاب استخراج شد. نتایج این بررسی نشان داد که از این تعداد اسامی 38 پزشک و 20 کتاب در هیچ یک از کتب تاریخ پزشکی نیامده و یا در تشخیص هویت آن ها اشتباه شده است. به عنوان مثال: رازی در الحاوی در 208 موضع از شخص مجهول یا کتاب مجهول نقل قول می نماید. مطالعه ی این پاراگراف ها نشان داد که مجهول پزشک ایرانی بوده که در قرن ششم میلادی می زیسته و با دانشگاه جندی شاپور ساسانی در ارتباط بوده است و یا دانشمند دیگری به نام بدیغورس که ایرانی بوده و در نیمه ی اول قرن هفتم میلادی می زیسته است. در این تحقیق نقل قول های رازی از این کتاب از 23 جلد (24 مجلد) کتاب الحاوی فی الطب گردآوری گردید و 40 پاراگراف بدست آمده مورد بررسی دقیق قرار گرفت. بر اساس این تحقیق به نظر می رسد نویسنده ی این کتاب ایرانی و زمان زیست وی به احتمال قریب به یقین اواسط قرن نهم میلادی بوده و وی دارای نوآوری های زیادی بوده است.
    کلیدواژگان: الاقرابادین القدیم، الاقرابادین العتیق، طب قدیم
  • سیدابراهیم سجادی، حسین بتولی، علی قنبری صفحه 29
    امروزه طب سنتی و اتنوبوتانی دو مقوله ی مورد توجه در بسیاری از کشورها می باشند. طب سنتی مربوط به مطالعات و تجربیات گذشته و اتنوبوتانی مربوط به شناخت علوم گیاهی بومی یک منطقه است. در سال های اخیر این مباحث از اهمیت ویژه ای برخوردار شده اند و بسیاری از کشورها از جمله کشورهای اروپایی به این موضوعات توجه نموده اند. با توجه به کمبود اطلاعات مربوط به آثار گیاهان دارویی، دو مقوله ی طب سنتی و اتنوبوتانی می توانند نقش بسیار مهمی را در کشف مجهولات ایفا کنند. کشور ما به علت وجود اقلیم ها، پستی و بلندی های متفاوت در نقاط گوناگون؛ اکوسیستم های مختلف و پوشش گیاهی متفاوتی را در خود پرورش داده است. با توجه به نیاز روز افزون دنیای امروزی به داروهای جدید و طبیعی و با عنایت به صنعتی شدن این بخش لازم است که با توجه به فلور گیاهی کشورمان و اطلاعات محلی و بومی، مطالعاتی انجام پذیرد.
    در این تحقیق جمع آوری و شناسایی گیاهان برخی از مناطق شهرستان کاشان انجام گردید. بدین منظور در مدت دو سال متوالی گیاهان مختلف موجود در این مناطق جمع آوری و مورد شناسایی سیستماتیک قرار گرفتند. همچنین مصارف سنتی و محلی گیاهان جمع آوری شده از طریق مصاحبه ی حضوری با افراد بومی مورد پرسش قرار گرفت.
    گیاهان مذکور عمدتا در درمان بیماری های گوارشی و تنفسی توسط افراد بومی مورد استفاده قرار می گرفتند. نتایج این تحقیق نشان می دهد که تعداد زیادی از گیاهان منطقه، دارویی و با ارزش اقتصادی بوده و همین امر ضرورت مطالعه و کنکاش بیشتر بر روی گیاهان این منطقه را قوت می بخشد.
    کلیدواژگان: جمع آوری، گیاهان دارویی، مصارف سنتی، اتنوبوتانی، کاشان
  • محمدرضا شمس اردکانی، شیرین اردشیر روحانی فرد، حامد عابدتاش صفحه 37
    تحقیقات انجام گرفته نشان می دهند که استفاده از طب مکمل و جایگزین در بسیاری از کشورها در حال افزایش می باشد. به منظور بررسی چگونگی استفاده از طب مکمل و جایگزین، کاربرد آن در بیماری های مختلف و اقشاری که جهت درمان یا حفظ سلامتی به طب مکمل و جایگزین روی می آورند، مطالعات آماری گسترده ای در برخی از کشورها انجام گرفته است. این مطالعات بیانگر دیدگاه های مردم جامعه برای استفاده یا عدم استفاده از طب مکمل و جایگزین هستند و نقش مهمی در تصمیم گیری های آتی نظام های سلامت دارند. در این گزارش سعی شده است به نتایج به دست آمده از برخی از این مطالعات پرداخته شود.
    کلیدواژگان: طب مکمل، طب جایگزین، طب سنتی
  • فریبرز معطر، شهلا خیراندیش صفحه 47
    یکی از منابع مهم و ارزشمندی که راهنمای بشر در حفظ سلامت و درمان بیماری ها بوده و نیازمند توجه ویژه می باشد، منابع و مراجع دینی و مذهبی و بخصوص مراجع مهم دین مبین اسلام است. از آنجا که این منابع و مراجع بر گرفته از کلام خداوند متعال، پیامبران و امامان عظیم الشان هستند دارای پایه هایی استوار می باشند. لذا روشن است که توجه و درک بیشتر این منابع و مراجع و دست یابی به مفاهیم عمیق آن ها در زمینه ی سلامتی می تواند راهگشای تلاش در ارتقای سلامت و درمان بیماری ها باشد. در متون ارزشمند اسلامی چون قرآن کریم، طب النبی، نهج البلاغه، طب الصادق و طب الرضا مطالب متعددی در زمینه ی بهداشت و درمان بیماری ها آورده شده است، که هر یک نیاز به بررسی های عمیق و دقیقی دارد.
    مقاله ی حاضر تنها به معرفی موارد محدودی از آنچه در متون ارزشمند اسلامی در زمینه ی سلامت آورده شده است، اشاره می نماید تا بر اهمیت توجه به این منابع در حفظ سلامت و درمان بیماری ها تاکید شده باشد. بدیهی است درک و استفاده ی عملی و بالینی از توصیه های انجام شده در این منابع نیازمند پژوهش های سیستماتیک پایه و بالینی توسط متخصصین می باشد. امید است در آینده با توجه جدی به این منابع ارزشمند، بتوان از آن ها در راستای ارتقاء سلامت و کیفیت زندگی بشر نیز بهره مند گردید.
    کلیدواژگان: طب اسلامی، طب النبی، قرآن کریم، نهج البلاغه، منابع دینی
  • مهرناز جعفرپور، علیرضا قنادی، هاجر قائمی، مریم مصفا جهرمی صفحه 53
  • غلامرضا امین، محبوبه خاتم ساز، مهناز خانوی، بهزاد ذوالفقاری، روجا رحیمی، ابوالقاسم سلطانی، محمدرضا شمس اردکانی، میثم شیرزاد، امید صادقپور، امیرمهدی طالب، علیرضا قنادی، مهرداد کریمی، منصور کشاروز، عبدالعلی محقق زاده، محمود مصدق صفحه 61
    اقحوان یکی از گیاهان مطرح در متون طب سنتی ایران است که به عنوان نوعی بابونه معرفی شده و خواصی همچون محلل، مفتح عروق و مدر بول و حیض و عرق از آن گزارش شده است. از جمله اسامی دیگر این گیاه میتوان به بابونه گاو، بابونه گاو چشم و کافوریه اشاره نمود. اقحوان به دلیل تفاوت در بزرگی گل و مشخصات میوه و نیز افعال و خواص از انواع بابونه قابل تفکیک است. با در نظر گرفتن خصوصیات گیاه شناسی مذکور در منابع طب و داروسازی سنتی برای این گیاه، می توان آن را با گیاهTanacetum parthenium (L.) Schultz متعلق به خانواده ی کاسنی(Compositae) مطابقت داد.
    کلیدواژگان: اقحوان، بابونه، طب سنتی ایران
  • بخش ویژه
  • فریده قاسملو صفحه 73
  • سیاره مهین فر صفحه 75
  • محمد حسن پور صفحه 91
|
  • M.M. Ahmadian-Attari Pharmd, M. Mosaddegh Page 3
    Advieh-e Jadideh” (Novel drugs) is a term used by Aghili Khorasani to introduce some ofthe single drugs of his pharmacopoeia. He defined this term as drugs originated abroad with no history of use in Iranian Traditional Medicine (ITM). Study of this issue has somehistorical points like mercantile aspects of traditional pharmacy. However, the currentinvestigation tries to clarify the approach of traditional physicians in encountering withwestern system of pharmacy and medicine. To this end, the term “Advieh-e Jadideh” wassearched through Aghili’s pharmaceutical books, i.e., Makhzan ul-Advia and Gharabadin-eKabir and then the nature, source of preparation, and scientific name of these drugs wereinvestigated. The results show that the term was used for 27 drugs in the books, out ofwhich the scientific name of 16 were determined. The nature of most of the drugs wasdetermined to be hot and dry and in determination of the nature of the drugs there were some controversies in some cases. Determination of the nature of the drugs was mostly based upon the use of them in foreign treatment systems. However, the common methods of comparison and experience were also employed. Out of the drugs, seven were originated from America, six from a region near Venezuela, and others were from China and other countries. The study shows that using other treatment systems along with the ITM was acceptable for Aghili Khorasani. The attempts to determine the nature of the drugs indicate the possibility of their integration into the drug system of ITM. With respect to the similar case ITM experience in dealing with modern medicine, it is suggested that by evaluation of the temperament of novel drugs and determination of the traditional mechanism of their effectiveness, the possibility of integration and simultaneous use of ITM with modern medicine be assessed.
  • A. Ghannadi (Phd), M. Sadeghi Page 9
    Multiple sclerosis (MS) is an inflammatory, autoimmune, demyelinating disease of thecentral nervous system. It generally strikes at the early adult years and is the most common cause of neurologic disability in young adults. The disease usually influences quality of life to a marked degree. Currently approved drug therapies for MS have different adverse effects and immunosuppressants and interferon = are still mainstays of the conventional management. The drawbacks of the current drug therapies for MS urge researchers to develop more effective drugs with fewer adverse effects. Indian hemp, Cannabis sativa L. is an indigenous herb to Asia, with a long history of use in different diseases. The plant was historically known as Ghennab in Iran and has been used in Iranian traditional medicine. Some Iranian physicians have described the botanicalproperties and its therapeutic effects in their books. As a conventional use, at present some MS patients take Cannabis to remove the spasticity and pain associated with this condition. Moreover, Cannabis has recently received much attention because of detection of an endogenous cannabinoid system in some parts of the human brain and the immune system, represented by two cannabinoid receptors CB1 and CB2. Clinical studies suggest that activation of these receptors can relieve the clinical signs of MS; particularly neuropathic pain and spasticity. Also, it is suggested that this can decrease inflammation and possibly slow down progression of the disease. The current study briefly introduces the plant and reviews the history of Cannabis and new pharmacological evidence that support the use of the plant in MS disease.
  • A. Soltani Page 21
    Passing time and sometimes imprecise transcription or understanding of ancient texts maycause some mistakes in ancient medical books. This may even lead to some problems in the name or identity of the author or his/her works. In the current study, by careful evaluation of "Al-Hawi" by Rhazes, we extracted the name of 110 physicians and 286 books. The study showed that out of the names, the name of 28 physicians and 20 books were not cited in any medical book or there were mistakes in their identity. For instance, in "Al-Hawi", Rhazes quote from Majhul (unknown) person or book in 208 cases. The study demonstrated that Majhul was an Iranian physician who lived in the 6th century A.D. and was related to the Sassanid Jondishapur University or he was another Iranian scientist, Bedighures, who lived in the first half of the 7th century A.D. We gathered the quotations of Rhazes from the book in the 24 volumes of Al-Hawi and the 40 paragraphs obtained were carefully assessed. According to the results, it seems that the author of the book “Teb-e Ghadim” was Iranian who with high probability lived in early 9th century and had many innovations.
  • S.E. Sajjadi (Phd), H. Batooli (Phd), A. Ghanbari Page 29
    Nowadays, traditional medicine and ethnobotany are the two important issues that have attracted interest in many countries. Traditional medicine deals with past studies and experience and ethnobotany relates to the native botany of a region. In recent years, these topics have received particular importance in many countries, including European countries. Considering the scarcity of information on effects of medicinal plants, traditional medicine and ethnobotany can play an important role in discovering the unknowns. Considering the various geographical conditions in our country, different ecosystems and flora exist in Iran. As there is growing need in today's world for new herbal drugs and considering the industrialization of this sector, we should pay more attention to the herbal sources of the country from this viewpoint. In the current study, the plants of some parts of Kashan were collected, systematically identified, and studied in two consecutive years. Furthermore, the traditional uses of these plants were recorded through interviewing local people. These plants were mostly used in the treatment of gastrointestinal and respiratory diseases by local people. It was shown that most plants grow in the area were medicinal. Therefore, further evaluation of the plants is recommended.
  • M.R. Shams Ardekani (Phd), Sh. Ardeshir Rouhanifard Pharmd, H. Abedtash Page 37
    Studies have shown that application of complementary and alternative medicine is increasing in many countries. Statistical analyses have been performed to investigate how prevalent complementary and alternative medicine is employed and what the purpose of its application is. The results of these analyses explain the prevalence and variety of complementary and alternative medicine application among populations of different societies and have an important role in future programs of health systems. In this report, we address the results of some studies carried out in some countries.
  • F. Moattar Drrernat, Sh. Kheirandish Page 47
    Religious texts, especially those of the Islam, are important and valuable sources that guide people in health maintenance and treatment of disease, and should receive particular attention. Since these sources originate from the words of the Almighty God, the Prophets, and the Emams, they have firm foundations. It is evident that paying attention to and understanding these texts can be helpful in attempts to improve health and treat diseases. In Islamic texts such as the Holy Quran, Teb-ol Nabi, Nahjol Balagheh, Teb-ol Sadegh, and Teb-ol Reza, there are several topics on health and treatment of disease. Each of these topics requires through and careful investigation. The current study introduces few cases on health topics in Islamic texts to emphasis the importance of considering these resources in health maintenance and treatment of diseases. It is obvious that understanding of practical and clinical use of the recommendations require systematic basic and clinical studies. We hope that in future paying attention to these religious resources can help man to improve his health and quality of life.
  • M. Jafarpour Pharmd, A. Ghannadi (Phd), H. Ghaemi Pharmd, M. Mosaffa Jahromi Page 53
    Esfarzeh is a name used for two species of Plantago genus, belonging to Plantaginaceaefamily. In the Iranian traditional medicine (ITM) texts, Esfarzeh is called Bazreghatuna, andhave different therapeutic effects including treatment of hoarseness of chest, pharynx, and tongue; warm palpitation; constipation caused by bile; abdominal cramps; gastric andintestinal ulcers; arthralgia; solid edema and warm edema; trichoptilosis; thinness caused bywarmth; and gastric participatory headache. In modern medicine, esfarzeh is only used intreatment of constipation, diarrhea, irritable bowel syndrome, colon cancer, and recently in diabetes and hypercholesterolemia. The side effects mentioned in ITM for oral taking ofcomplete seed powder of the plant include severe sorrow, dyspnea, inability to breath, and sometimes death, which are compatible with the signs of anaphylactic shock in modern medicine. However, there is a suitable background for evaluation of other therapeutic effects mentioned in ITM for esfarzeh to support or reject the ideas on the basis of modern findings. Furthermore, the mechanisms proposed for side effects in ITM can be evaluated.
  • Page 61
    Oqhovan is a major plant used in Iranian Traditional Medicine, which is identified as a typeof Babouneh. Different pharmacological activities such as anti-inflammatory, vasodilator,diuretic, emmenagogue, and sudorific have been reported for the plant. Other names used in traditional publications for this plant are babouneh gav, babouneh gav-chashm, and kafourieh. Oqhovan can be identified from other types of babouneh by its flower and fruit and its characteristics. Considering its botanical description in traditional medicinal andpharmaceutical tests, Oqhovan complied with Tanacetum parthenium, a plant fromCompositae family.