فهرست مطالب

پژوهش نامه قرآن و حدیث - پیاپی 6 (بهار و تابستان 1388)
  • پیاپی 6 (بهار و تابستان 1388)
  • تاریخ انتشار: 1388/10/11
  • تعداد عناوین: 10
|
  • صفحه 5
  • مهدی دهباشی صفحه 7
    از جمله مباحث بحث انگیز در حکمت، کلام و عرفان اسلامی بحث معیت حق تعالی درجهان هستی است که در آیات متعدد در قرآن و در روایات با تعابیر گوناگون مطرح شده است. هر علتی ضرورتا با معلول خود در ارتباط است و معلول نمی تواند آنی از علت تامه مطلقه خود منفک باشد. این امر حکماء، متکلمان و عرفا را بر آن داشته تا سعی کنند به گونه ای توجیهاتی را ارائه دهند که تعابیر آنها با توحید حقیقی و به عبارتی با وحدت حقه حقیقیه حق تعالی و نیز با عوالم کثرت جهان هستی منافات نداشته باشد و به نوعی بتوانند خود را از قرارگرفتن در ورطه تشبیه و تنزیه نجات دهند. تصور ما این است که بدون مبانی حکمی نمی توان در تفسیر این نوع مباحث در آیات و روایات توجیهی منطقی و قابل قبولی ارائه داد، چرا که این گونه آیات که به ویژه به مباحث تکوینی می پردازد، به مبانی حکمی و جهان بینی برگرفته از خود قرآن و روایات نیاز دارد. بر این اساس، این مقاله ابتدا به اقسام وحدت و سپس به انواع معیت و سرانجام، با اتکاء به خود آیات قرآنی و روایات معصومین(ع) به تحلیل حکمی موضوع معیت در عین وحدت و راه حل آن می پردازد.
    کلیدواژگان: وحدت حقیقی، وحدت عددی، معیت حق تعالی، معیت قیومیه، جمع، فرق
  • محمد علی رضایی اصفهانی صفحه 29
    در این مقاله شیوه مطالعات موضوعی قرآن که تفسیر موضوعی نامیده می شود، بررسی می شود و پیشینه آن در احادیث پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) و بحار الانوار علامه مجلسی ردیابی شده و سپس به سه قسم تقسیم شده است: اول، تفسیر موضوعی درون قرآنی (شیوه سنتی) و دوم، تفسیر موضوعی تطبیقی (بین شیعه و سنی و بین قرآن و کتب مقدس) و سوم، تفسیر موضوعی میان رشته ای که در دهه های اخیر بین قرآن و علوم روز در زمینه هایی چون سیاسی، اقتصادی و تربیتی مورد توجه قرار گرفته است.
    فرآیند تفسیر موضوعی و آسیب های آن همچون تقطیع آیات و غفلت از قرائن، و تحمیل دیدگاه ها بر قرآن از دیگر موضوعات مورد بررسی در این مقاله است.
    کلیدواژگان: قرآن، تفسیر موضوعی، روش تفسیر
  • محمد علی تجری، جواد محمدی صفحه 49
    شیخ مرتضی انصاری، فقیه و اصولی شیعه اگر چه اثر مستقلی در تفسیر قرآن از خود بر جای نگذاشته، ولی در لابه لای مباحث فقهی و اصولی خود به تفسیر آیات بسیاری پرداخته است که می توان روش تفسیری او را از میان آنها استخراج و عرضه کرد. نامبرده بیش تر به تفسیر آیات الاحکام دست یازیده و لذا روش تفسیر روایی را بیش از روش های دیگر به کار گرفته است. البته بنا بر اقتضای بحث، گاهی از سایر روش های تفسیری نیز بهره جسته است؛ نظیر روش تفسیر اجتهادی، روش تفسیر قرآن به قرآن و روش تفسیر عقلی. به دیگر سخن روش تفسیری شیخ انصاری، جامعی از روش های مختلف است.
    کلیدواژگان: شیخ مرتضی انصاری، مبانی و روش تفسیری، مکتب تفسیری، گرایش تفسیری، الانظار التفسیریه
  • محمدرضا ستوده نیا، زهرا فقیهی صفحه 65
    تفسیر قرآن کریم در دو دوره بر اثر ورود علوم بشری به دنیای اسلام برجستگی خاصی پیدا کرد که در این مقاله به بررسی ویژگی های تفسیری و مقایسه آنها پرداخته می شد: یکی قرن چهارم و پنجم با ترجمه کتب یونانی و ایرانی به زبان عربی در دوره خلافت عباسی و دیگر قرن چهاردهم و پانزدهم بر اثر رنسانس و نوزایی علمی و ورود علوم غربی به دنیای اسلام. سعی بر این است، موضوعاتی چون گرایش های تفسیری، روش های تفسیری، ابزار مورد استفاده مفسران و نیز نیازها و عوامل روی آوری آنان به این روش ها و گرایش ها در هر دوره تبیین شود و تفاوت های بررسی و تحلیل گردد.
    کلیدواژگان: تفسیر، روش های تفسیری، قرآن، گرایش های تفسیری، تاریخ تفسیر
  • عبدالهادی فقهی زاده، مجید معارف، مصطفی آذرخشی صفحه 87
    واژه «تعمق» در منابع لغوی و روایی کهن، برخلاف تصور رایج، بار معنایی نکوهیده ای دارد و واژه شناسان آن را مشتمل بر مفهوم زیاده روی و مبالغه دانسته-اند. از همین رو، در روایات ائمه اهل بیت(ع) از آن به مذمت یاد شده و از ارکان کفر به شمار رفته است. حتی دسته ای از محدثان بزرگ نیز مفهوم افراط، غلو و زیاده روی را از آن برداشت کرده اند؛ مع الوصف گروهی از دانشمندان بر اثر غفلت از معنای واقعی تعمق و مذموم بودن آن، در فهم روایات مربوط برداشت-هایی ناصواب پیدا کرده اند.
    کلیدواژگان: تعمق، تنطع، قواعد فهم حدیث، فقه الحدیث، منابع لغوی ومنابع روایی
  • عبدالله صلواتی صفحه 101
    علامه سید حیدرآملی، از علمای شیعی و ایرانی سده هشتم است. تفسیرالمحیط الاعظم از آثار اوست. در تفسیر او سخنان ائمه معصومین(ع) در جای جای کتاب المحیط الاعظم، مشهود است.
    تفسیر او توام با تاویل است. ولایت، نگرش جامع (مشتمل بر شریعت، طریقت و حقیقت) و توحید صمدی، از مبانی و رهیافت های تفسیری این مفسر به شمار می-رود. در این جستار، رهیافت وحدت انگار محبوبی و توحید صمدی، به مثابه روح حاکم بر تفسیر سید حیدر دانسته شده و ضمن بیان مبانی و منابع تفسیری سید حیدر آملی، تاویل نزد سید حیدر آملی را بر اساس رهیافت یاد شده، معرفی گردیده است.
  • عبدالجبار زرگوش نسب، سیدمحمدباقر هاشمی صفحه 119
    سیاق مهم ترین قرینه در فهم و تفسیر آیات به شمار می رود. علامه طباطبایی در تفسیر خود به این روش اهتمام بسیاری ورزیده است. برخی از مهم ترین مواردی که وی در آنها به سیاق تکیه کرده، به این قرار است: کشف معانی و مفاهیم واژه ها و محتوای آیات، شناخت ترتیب آیات، پذیرفتن یا رد روایات مربوط به تفسیر آیات، نقد و یا تایید آراء مفسران، شناخت و تشخیص آیات و سوره های مکی و مدنی، بیان احکام شرعی، و تفسیر آیات قبل به وسیله آیات بعد یا برعکس، تفسیرجمله ای با جمله ای دیگر در یک آیه، فهمیدن و کشف غرض و هدف آیات.
    کلیدواژگان: روش تفسیری، سیاق، المیزان، طباطبایی
  • سید محمد هادی گرامی صفحه 133
    این مقاله با استناد به شواهدی نشان می دهد که مکتب معارفی میرزا مهدی اصفهانی دارای مولفه های یک مکتب تفسیری مستقلی است. تفسیر مناهج البیان ملکی میانجی شاخص ترین اثر تفسیری مکتب تفکیک است. او تلاش کرده است براساس آموزه های استاد خود مکتب تفسیری حوزه خراسان را پایه گذاری کند.
    کلیدواژگان: مکتب تفکیک، حوزه خراسان، مکتب تفسیری، ملکی میانجی، مناهج البیان، میرزا مهدی
|
  • Mehdi Dehb, Auml, Shi (Phd) Page 7
    God’s accompanying the universe is among the controversial issues in theosophy, theology and Islamic gnosticism. This issue has been pointed out in different ways in various verses of the Quran and narrations. The important point here is not the sheer fact that God as mabd’a-ol-mabädi (the origin of origins) accompanies the creation and the universe, since every cause is necessarily in contact with its effect and an effect can never get separated from its absolute cause even for a moment. The central point here is that theosophists, theologians and Islamic gnostics ponder upon this issue and present some kind of justification for it so that they may not give explanations incompatible with the true Unity of God, on the one hand, and with the domains of multiplicity of the universe, on the other, and in one way or another they may free themselves from being caught in a morass of purification and anthropomorphism. Our assumption is that without philosophical principles, it is not possible to give logical and acceptable justification in explication of these issues in Quranic verses and narrations, since the verses dealing with developmental issues require philosophical and worldview principles taken from the Quran itself and narrations. Accordingly, this article, first, deals with types of Unity, and, then, types of companionship, and finally provides a philosophical analysis on companionship concurrent with Unity using Quranic verses and narrations from the Infallibles (as).
    Keywords: true Unity, numerical Unity, companionship of God Almighty, maiyyate qayoomiyyeh (constitutive companionship) union, disunion
  • Mohammad Ali Rez, Auml, Ee Isfah, Auml, Ni Page 29
    This article examines the method of the thematic studies of the Quran called thematic interpretation. The background of this issue has been traced in hadiths from the Prophet (p.b..u.h.) and Ahl al-Beit (the Prophet’s family) (a.s.) and Allämeh Majlesi’s Bahär al-Anvär. Thematic interpretation of the Quran has been divided into three categories: (1) thematic interpretation of the inside of the Quran, (2) thematic, comparative interpretation (between Shiite and Sunnite and between the Quran and the Bible), and (3) interdisciplinary thematic interpretation which has been carried out during the recent decades in order to compare the Quran and modern sciences in the fields of politics, economics, education, etc.
    Keywords: the Quran, interpretation, thematic, method
  • Mohammad Ali Tajari, Jav, Auml, D. Mohammadi Page 49
    Although Sheikh Mortazä Ansäri, the eminent Shiite jurisprudent and theologian, has not left behind an independent work on the interpretation of the Quran, he has interpreted a large number of Quranic verses in his jurisprudential and theological deliberations from which his interpretation method can be extracted and introduced. He has mainly interpreted verses of the revealed rules; hence, he has utilized the narrative interpretation method more than others. Of course, depending on the issues under deliberation, he has employed other interpretation methods too: ijtihadi (exerting oneself to deduce facts) method, the Quran by the Quran interpretation method, and rational interpretation method. In other words, it can be said that Sheikh Ansäri has utilized a variety of interpretation methods.
    Keywords: Sheikh Mortazä Ansäri, fundamentals, methods of interpretation, interpretation school, interpretation approach, al, Anzär al Tafsiriah
  • Mohammad Rez, Auml, Sutoodeh Niy, Auml, Zahr, Auml, Faqihi Page 65
    Two periods are of special prominence in the history of the interpretation of the Quran. This article deals with the interpretation features of these periods and compares them. One of these periods is the time when interpretation found its way into the realm of science in the 4th and 5th centuries, and another is the period of transformation of the science of interpretation in the 14th and 15th centuries. Here, we attempt to explicate the interpretation approaches, interpretation methods, the instruments employed by the interpreters, and the requirements and the motives leading them towards these approaches and methods in both periods and examine the differences between the two periods.
    Keywords: interpretation, interpretation methods, the Quran, interpretation approaches, history of interpretation
  • Abdolhadi Feqhiz, Auml, Deh, Majid Mo, Auml, Ref, Mostaf, Auml, Auml, Zarakhshi Page 87
    Contrary to the common understanding, the word ta’mmoq has a reprehensive meaning in old vocabulary and narration sources and lexicologists believe it has connotations of ‘excessiveness’ and ‘exaggeration’. Hence, it has been discredited and considered a sign of disbelief in narrations from the infallible Imams (as). Even a group of hadith scholars have associated it with ‘excessiveness’ and ‘exaggeration’. However, some scholars have gained an incorrect understanding out of some narrations due to their negligence of the real meaning of ta’mmoq and its reprehensibility.
    Keywords: tammoq (cogitation), tanatto (rumination), rules for understanding hadith, fiqh, ol, hadith (science of hadith examination), vocabulary, narration sources
  • Abdollah Salav, Auml, Ti Page 101
    Seyyed Heidar Ämoli’s al-Mohit al-A’zam Interpretation is a work of interpretation along with ta’vil which is based on peculiar, gnostic principles and approaches. Veläyat (guardianship of the saints), anfosi (microcosmic) interpretation or gnostic ta’vil, a comprehensive outlook – including shariah, spiritual discipline and truth – and tohide samadi (impermeability unity) are among the interpretation principles and approaches of this eminent interpreter of the Quran. This research work has taken tohide samadi approach as the dominant character of Seyyed Heidar’s interpretation and seeks to introduce this approach explaining the interpretation principles and sources of Seyyed Heidar Ämoli.
    Keywords: tavil, Seyyed Heidar Ämoli, al, Mohit al Azam, interpretation, tohide samadi (impermeability unity)
  • Abdoljabbar Zarqoosh Nasab, Seyyed Mohammad Baqer H., Auml, Shemi Page 119
    Context is considered the most important factor in understanding and interpretation of the Quranic verses. Allameh Tabätabäee has recurrently utilized this technique in his interpretations. Some of the most important cases in which he has utilized context are: exploration of the meanings of the vocabulary items and the purport the verses, recognition of the arrangement of the verses, acceptance or denial of the narrations related to the interpretation of verses, criticism and/or verification of the opinions of interpreters, identification of the Meccan and Medinite verses and chapters, giving legal judgments, interpretation of the preceding verses on the basis of the following verses or vice versa, interpretation of one statement on the basis of another statement in a given verse, and understanding and exploration of the motive and purpose of verses.
    Keywords: interpretation technique, context, Ketäb al Mizän, Allameh Tabätabäee
  • Mohammad H., Auml, Di Gerami Page 133
    Invoking some evidence, this article will prove that Mirzä Mohammad Isfahäni’s school of thought has the features of an independent interpretation school. Äyatollah Maleki Miyänaji’s work of interpretation, Manähej al-Bayän, is the most outstanding work of interpretation in Tafkik school (the school which separates intellect and tradition). Relying on his master’s teachings, Maleki Miyänaji has attempted to establish the Interpretation School of Khoräsän Seminary.
    Keywords: Tafkik school, Khoräsän Seminary, interpretation school, Maleki Miyänaji, Manähej al Bayän, Mirzä Mahdi