فهرست مطالب

نگره - پیاپی 18 (تابستان 1390)
  • پیاپی 18 (تابستان 1390)
  • تاریخ انتشار: 1391/07/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • نیلوفر علیپور صفحه 5
    عناصر تزیینی معماری دوره قاجار تهران در کاخ های آن به طور چشم گیر دیده می شود. از جمله عناصر تزیینی، ارسی ها هستند که طرح و نقشی خاص دارند؛ اما امروزه با توجه به نفوذ معماری غرب و کم رنگ شدن عناصر سنتی، در حال فراموشی اند.
    از این پژوهش نتیجه گرفته می شود که تمامی طرح های این ارسی ها، منحنی هستند. این طرح ها از نقش های اصلی بته جقه، چهارپر و طرح های قاب بندی و گل تشکیل شده که در اغلب هنرهای دوره قاجار به کار رفته اند. این گونه استنباط می شود که طرح های سنتی در دوره قاجار در اغلب هنرها به کار می رفته و با توجه به مصالح و ابزار کار آن هنر، در برخی ساده و در برخی با جزئیات همراه بوده است.
    هدف این پژوهش، مطالعه طرح ارسی های کاخ های مذکور و تطبیق آن ها با یکدیگر و در پایان بررسی نقش های اصلی و تطبیق آن ها با سایر هنرهای دوره قاجار است.
    نوع تحقیق توصیفی تحلیلی و روش جمع آوری اطلاعات کتابخانه ای میدانی است. در این راستا طرح ارسی های کاخ های قاجاری تهران با رویکرد به ارسی های عمارت شمس العماره در کاخ گلستان، عمارت مسعودیه و کاخ صاحبقرانیه مطالعه و بررسی شده است.
    کلیدواژگان: ارسی، کاخ های قاجار، تهران، هنرهای سنتی، نقوش تزیینی
  • هادی بابایی فلاح، محمد علی رجبی صفحه 23
    حرمت و جایگاه قرآن کریم در قلوب مسلمانان، باعث شده تا هیچ گاه این کتاب مقدس به طور مستقل مورد تصویرسازی قرار نگیرد. اما تشنگی و اشتیاق ادیبان عاشق نسبت به قرآن کریم باعث شکل گیری متون ادبی متاثر از قرآن کریم شده است. این متون در کنار برخی از کتاب های تاریخی و دانشنامه ها واسطه ای برای ارائه معانی و قصص قرآنی در نگارگری ایران بین سده های 8 تا 11 هجری قمری شده اند. این موضوع از طریق تصویرسازی متن های ادبی متاثر از قرآن کریم روی داده است. مقاله پیش رو با بررسی جایگاه چنین نگاره هایی در نگارگری ایران، وارد مطالعه تطبیقی نگاره ها، متون ادبی و قرآن کریم شده است. به این ترتیب با روش توصیفی و تحلیلی و با جمع آوری اطلاعات به شیوه کتابخانه ای و مشاهده ای، ظرفیت های نگارگری کشورمان را در ارائه معانی قرآنی به بوته نقد و بررسی گذاشته و جایگاه ادبیات (شعر و نثر) را در شکل گیری چنین نگاره-هایی مورد بررسی قرار داده است. از دستاوردها و یافته های مهم این تحقیق که می تواند ظرفیت سازی ویژه ای را در آگاه سازی هنرمندان معاصر کشورمان برعهده داشته باشد، کشف جایگاه مهم و اساسی ادبیات فارسی در شکل گیری نگاره های مرتبط با قرآن کریم است. این مساله از طریق مراجعه به نمونه های شاخص و تدوین یک دسته بندی کلی درباره آن ها به دست آمده است.
    کلیدواژگان: قرآن کریم، هنر اسلامی، هنر ایران، نگارگری، ادبیات فارسی
  • محمدرضا بمانیان، کورش مومنی، حسین سلطان زاده صفحه 35
    دوره قاجار را می توان دوره نوآوری و شروع تحولات جدید در هنر و معماری ایران دانست. از جمله این تحولات، رابطه فزاینده و مراودات مختلف با غرب است که به دنبال ورود دانش ها و علوم جدید به ایران، شاهد تاثیرات ویژه این امر بر هنر و معماری و به ویژه بر تزیینات بناها در دوره قاجار هستیم. از جمله مهم ترین این تحولات و دانش های جدید می توان به اختراع و ورود فن عکاسی و کاربرد فراوان تمبر در مراسلات پستی و کارت پستال های اروپایی اشاره نمود.
    در این مقاله از روش تحقیق توصیفی - تحلیلی و مطالعات کتابخانه ای در مورد معماری مسجد - مدرسه ها و همچنین مطالعات میدانی به صورت حضور در مکان و مشاهده مستقیم، استفاده شده است و تاثیر این تحولات بر تزیینات مسجد - مدرسه های دوره قاجار مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است. بر اساس بررسی و مطالعات صورت گرفته، قسمت عمده ای از تزیینات و نقوش کاشی کاری مسجد - مدرسه های دوره قاجار از عکس ها، تمبر ها و کارت پستال های آن دوران الگو گرفته است و تصاویری از آثار تاریخی، مناظر طبیعی و معماری، پرندگان، انگور، تاج، انسان و فرشته بالدار، انسان با لباس اروپایی، طرح گل و گلدان و کاسه بشقاب سازی همراه با دسته گل های مختلف به ویژه گل سرخ و زنبق در نقوش و تزیینات کاشی کاری و حجاری این بناها به چشم می خورد.
    کلیدواژگان: نقوش کاشی کاری، تزیینات، مسجد - مدرسه، تحولات فرهنگی دوره قاجار
  • سمانه (ثمین) رستم بیگی صفحه 49
    در اساطیر نمادین ایرانی، روشنایی و نور برآمده از گنبد آسمان است. آسمان چون گنبدی از سنگ تصور می شد که روشنی و نور از آن متولد شده است. از دیدگاه اساطیری، زاده شدن میترا از صخره سنگ، دگردیسه شدن همین اسطوره است. این نماد به همراهی باقی نمادهای تصویری برآمده از مفهوم و داستان های مهری که روزگاری منجی (سوشیانس) مردمان ایران زمین به شمار می رفته در طول تاریخ تغییرات فراوانی یافته و به شکل های متنوعی در بستر تاریخ نمادین و تصویری این مرزو بوم ظهوری چندباره داشته است. در این مقاله نشانه ها و ردپای این دین چندین هزارساله که گسترشی جهانی نیز داشته، از نظر تصویری و مفاهیم مستتر در آن مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. چرا که آیین مهر یکی از آیین هایی است که تصاویر نمادین به عنوان زبان بصری در انتقال مفاهیم و مبادی این آیین و پیروان آن به کار است و در طول زمان گاه این تصاویر با همان معانی مستتر در آن ها حفظ شده و سده های بعدی با تغییراتی در همان شیوه و با مفهوم گسترده تر مورد استفاده قرار گرفته اند. بررسی طبقات هفت گانه مهری و نمادهای تصویری مهرابه ها، مبنای مطالعه تطبیقی این پژوهش است و با استناد به مدارک وپژوهش های اسطوره شناسی، تاریخ ادیان و ایران باستان و به ویژه منابع نزدیک به آن از جمله اوستا این نمادها از منظرمفهومی معرفی شده و سپس ردپای نقش های نمادین مهری در هنر ادوار مختلف ایران جست وجو و نمونه های مرتبط با آن را بررسی شده است.
    این پژوهش به روش تحلیلی- توصیفی و با رویکرد تطبیقی میان مفاهیم مهری و نمادهای تصویری آن با نقوش ادوار مختلف هنری ایران تنظیم گردیده و نتیجه آن چهار محور ذیل است.
    1- نقوش متعددی از سنت مهری در هنر ادوار بعد هنر ایران دیده می شوند.
    2- البته نقوش فوق حامل همان مفاهیم مهری نیستند.
    3- تعدادی از نقوش در ادوار بعد به دلیل تعارض با باورهای جدید حذف می شوند.
    4- نقوش مهری در ادوار بعد به صورت تزیینی به کار گرفته شده اند.
    کلیدواژگان: نمادهای مهری، نقوش تزیینی، آیین مهر، هنر ایران، دوره اسلامی
  • کاظم چلیپا، مصطفی گودرزی، علی اصغر شیرازی صفحه 69
    نقاشی ایران با ادبیات فارسی و مضامین ملی و مذهبی پیوندی ناگسستنی دارد و شاهد این ادعا، وجود نسخ ارزشمند نگارگری است که در موزه های ایران و جهان به یادگار مانده و هرکدام از آن ها براساس یکی از متون ارزشمند زبان فارسی و موضوعات ملی و مذهبی به وجود آمد است. نقاشی خیالی نگاری هم به عنوان یکی از شاخه های نقاشی ایرانی پیوندی تنگاتنگ با ادبیات پارسی داشته و موضوعات آن اغلب بر محور وقایع زندگی پهلوانان ملی و مذهبی شکل گرفته است. به دلیل خاستگاه مردمی نقاشی خیالی نگاری و ارتباط بی واسطه هنرمندان آن با قشر عامه جامعه، این نقاشان توجه ویژه ای نسبت به خواسته ها و علاقه مندی های مردم داشتند. مقاله پیش رو با هدف مشخص نمودن علل گرایش نقاشان خیالی نگاری به ادبیات مکتوب و شفاهی حماسی و پهلوان محور و موضوعات مذهبی، به دنبال پاسخ این پرسش است که آیا گرایش به مضامین ادبی، ملی و مذهبی در نقاشی خیالی نگاری همچون نگارگری ایرانی بوده و یا علل دیگری سبب این گرایش شده است. روش تحقیق این مقاله به شیوه توصیفی و تحلیلی بوده و نمونه های مورد استفاده، به صورت انتخابی از بین شاخص ترین آثار نقاشی قهوه خانه ای برگزیده شده است.
    کلیدواژگان: نقاشی قهوه خانه ای، خیالی نگاری، موضوعات ملی و مذهبی، حماسه، ادبیات عامه
  • شادی جمالی، دکترمحسن مراثی صفحه 83
    فضاهای مثبت و منفی، در کاشی کاری های مساجد، علاوه بر ایجاد تعادل و توازن، جلوه ای از مفاهیم معنوی را نیز در خود دارند که طی دوران مختلف، تحت شعاع تاثیرات خارجی، تجلی این مفاهیم متعالی، رو به افول گذاشته است.
    دراین مقاله فضاهای مثبت و منفی با تکیه بر مفاهیم عرفانی و فلسفی در قاب های کاشی کاری شده مسجد امام خمینی(ره) در اصفهان از دوره صفویه و مسجد و مدرسه شهید مطهری که از مصادیق بارز معماری قاجار است. مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین ضمن بررسی و تحلیل فضاهای مثبت و منفی چند نمونه از قاب های کاشی مسجد امام خمینی که نمونه های معتبر و اصیل از هنر سنتی ایران از دوره صفویه به شمار می رود؛ به مقایسه آن با نوع کاشی کاری های مسجد و مدرسه عالی شهید مطهری پرداخته تا از این طریق میزان تغییراتی که در مفاهیم متعالی این نمادهای بصری در حین تاثیر پذیری ازهنرغربی حاصل می شود، مشخص گردد. به طوری که با تغییر در نمادهای بنیادین این نوع از هنر کاشی کاری به میزان چشمگیری مفاهیم آن نیز تغییر و دگرگون می شوند.
    این مقاله بر اساس روش تحقیق توصیفی - تحلیلی به انجام رسیده و در تحلیل اصلاحات از روش تطبیقی استفاده شده است.
    کلیدواژگان: فضای مثبت و منفی، کاشی کاری، قاجار، صفویه، مسجد و مدرسه عالی مطهری، مسجد امام خمینی (ره)
|
  • Niloufar Alipour Page 5
    The architecture of Qajar period can interestingly be seen in its houses which contain decorative elements such as Orosi, this Orosies include special pattern and design in which considering the influence of west architecture and decline of traditional elements are being forgotten. The type of this research study is descriptive - analytical and collection method is library - athletics which plans to study Orosies of Qajar houses based on Shams OlEmare in Golestan palace, Masoodie house and Sahebgheranieh house. The purpose of this research is study of patterns of these houses and accommodating them with each other and adapting this main patterns with other Arts of Qajar period. The result of this study is that all the patterns are curved and in the form of paisley design and tetramerous and floral elements that have been used in all of Qajar arts, it is inferred that the traditional design in Qajar period have been used in all kind of arts, and in each field based on its material and its tool it has been to form an elaborate work of Art or just associated with a simple one.
    Keywords: houses Orosi, Qajar, Tehran, Traditional arts, Ornamental motifs
  • Hadi Babaie Fallah, Mohammad Ali Rajabi Page 23
    The dignity and status of holy Quran among Muslims, has ever prevented the independent painting of this holy book. But the craving and eagerness of literatures who love Quran, has developed some texts under the influence of Quran. These texts, and some other historical books, were places to express the concepts and stories of Quran in Iranian painting between eighth and eleventh centuries hejrighamari. This important incident has happened by visualization and illustration of texts influenced by holy Quran. This article aims to pursue such important paintings, and enters the descriptive and comparative study of images, the place of poetry and texts in painting, especially holy Quran. In this way, the capacity of painting in expressing Quran concepts, in our country has been criticized and studied, and the place of literature (prose and poetry) in forming such images is discussed. One of the most important results and findings of this research, which can make special capacity in informing the Iranian contemporary artists, is discovering the significant and essential status of Persian literature in Formation of paintings based on the Quran. It is achieved by referring to index samples and making a general classification about them.
    Keywords: Holy Quran, Islamic art, Iran art, painting, Persian literature
  • Mohammad Reza Bemanian, Kourosh Momeni, Hosein Soltanzadeh Page 35
    Qajar period can be seen as innovations and new developments in art and architecture. Among these developments, the growing relationship and exchanges with the West, Seeking new knowledge and new science to Iran, Special effects seen on the Art and Architecture and especially buildings decoration are in the Qajar period. Among the most important developments and New knowledge can be cited invention and log in photography, Log in and application of correspondence postal stamps and New European postcards. In this article, research methods is used description- Analysis and Studies Library in Architecture of The Masjid-Madreseh and also Field Studies To participate in the building and Direct observation. And the impact of these developments Review and assessment has been on the decorations Mashid-Madreseh of Qajar. Based on the reviews and studies, Much of the decorating and tiling designs Mashid-Madrseh of Qajar is modeled Photos, stamps and postcards of that period. And images of monuments, Landscapes and architecture, Birds, grapes, crown, winged angels and humans, European men,s clothing, The flower vases and bowls and plates With various flowers, especially roses and lily In designs and decorative tiling And sculpted monuments seen.
    Keywords: Tiling patterns_Decorating_Masjid – Madreseh_Cultural developments of Qajar
  • Samin Rostam Beigi Page 49
    In symbolic Persian mythology, lighting and light has arisen from the dome of the sky.The sky has been imagined like as a dome of rock, that light has born from it.From the aspect of mythology, borns of Mithra from a rock cliff, is the metamorphosis of same myth.. This symbol along with other symbolic images which originated from Mehr’s stories and concepts whom was the Saoshyant of Iranian people in old periods, had changed a lot during centuriesand in variety forms has had multiple appearances in the symbolic and visual history of this land.In this article Symptoms and traces of this ancient religion, which had the global spread, has been reviewed and analyzed from the pictorial aspects and the concepts embodied in it.because Mehr rituals is one of the religions in which iconic images as the visual language to transfer of concepts and principles of this religion and its followers have been used and over time, sometimes with the same meanings hidden in these images and keep them next centuries with changes in the same way and with the broader concept have been used. The basis of this research is a comparative studyResearch documents and citing the mythology, history and religions of ancient Iran, and especially by sources close to the Avesta, the symbols of the conceptual approach have introduced and then by searching the traces of Mehri ritual elements, their symbolic roles in different periods of Iranian art and related samples have been investigated.This text wants to consider the Mithraism elements which are come to the other artistic motifs during centuries by comparative view and with descriptive and analysis methods. The results are shown in 4 paradigms. 1.A lot of motifs from Mithraism tradition are seen in later periods. 2.Those motifs which are seen in other artistic works carried the same meaning as Mithraism motifs. 3.Some motifs are omitted because of conflicts which were existed between them and the principles of that time. 4.Most of Mithraism motifs are used as ornamental motifs in later periods.
    Keywords: Mithraism symbols, Ornamental designs, Mithraism rite, Iranian art, Islamic period
  • Kazem Chellipa, Mostafa Goudarzi, Ali Asghar Shirazi Page 69
    Iranian painting has had inseparable bond with Persian language and national and religious themes and an evidence for this claim is presence of valuable painting copies which have been kept as memento in museums of Iran and the world. Each of these copies has been created based on the highly valuable Persian texts and national and religious themes. Fictive painting as one of the variants of Iranian painting has a tight link to Persian literature and its themes hinge mostly round life events of national and religious heroes. Due to popular origin of fictive painting and its artists, immediate link with commonpeople, these painters have had particular interest in people,s wishes and desires. Present research with the purpose of finding reasons for inclination of fictive painters to epical and hero-centered in written and verbal literature and religious themes, tries to answer this question whether the tendency to literary, national and religious themes in fictive painting is like that of other kinds of Iranian painting or it has other reasons? In this paper, descriptive and analytic methodology is employed and the samples used in it have been selected from among the most typical teahouse paintings.
    Keywords: tea house painting, fictive painting, national, religious themes, epic, popular literature
  • Shadi Jamali, Mohsenmarasi Page 83
    Positive and negative spaces in the tiling of the mosques not only create equilibrium and balance, but also contain spiritual meanings.But, during different eras, due to influences of external effects, manifested this noble concept, has been declining. In this paper, the positive and negative spaces based on mystical and philosophical concepts, in the tiling frames in the mosque of Imam Khomeini (RA) in Isfahan, the Safavid period and the mosques and school of martyr Motahhari as an evidence of Qajar architecture, has been studied. In addition to investigation and analysis of the positive and negative spaces of the tiling of the ‘’ShahidMorahhari’’ school, decorations of this school also has been compared with ‘’Imam Khomeini’’ School as a well-known structure remained from Safavid dynasty that by this way, determine the rate of Changes in the transcendental concepts of visual symbols which were affected by Western art. So that by changes in the fundamental symbols of this type of tile work of art, also dramatically their concepts change and become transformed.Using a valid index to convey the deep concepts in the foundations of decorating items to present era, is so important. According to the investigations, using fundamental items like positive and negative spaces in this school show how consistent they are with values and deep and conceptual criteria of the far past and how much they have changed. Research method in this paper is descriptive analysis and utilizes by comparison system in the idiom analysis.
    Keywords: Positive, negative spaces, Qajar, Safavid, tiling, ShahidMotahariand