فهرست مطالب

علامه - پیاپی 35 (پاییز و زمستان 1390)
  • پیاپی 35 (پاییز و زمستان 1390)
  • نامه پژوهشی فقه و حقوق (9)
  • تاریخ انتشار: 1390/11/15
  • تعداد عناوین: 7
|
  • سید محمد اسدی نژاد، اکبر ایمان پور، سیده حدیثه تندکار بالاجور شری صفحه 1
    شرط ضمن عقد، در اکثر موارد تعهدی است که ضمن عقد دیگری درج می گردد و در اثر این امر وابستگی و رابطه بین آن دو پیدا می شود، که شرط صورت تعهد تبعی به خود می گیرد و جزء مورد معامله اصلی می شود. آنچه به عنوان شرط ضمن عقد شهرت یافته، شرط در معنای التزامی است که ضمیمه تعهدات اصلی عقد دیگر قرارگرفته و حدود و شرایط آن تعهدات را کامل ساخته یا تغییری در آن ایجاد می کند. شرط نیز از آن جایی که همانند عقد، یک عمل حقوقی محسوب می-شود، صحت و اعتبارش منوط به تحقق شرایطی یعنی شرایط عمومی و شرایط اختصاصی است. بحث شروط ضمن عقد و عدم مخالفت آن با کتاب و سنت به عنوان یکی از شرایط اختصاصی از مواردی است که مورد توجه بسیاری از فقها قرار گرفته است. در این مقاله به بررسی مفهوم شرط مخالف کتاب و سنت و نظرات فقها و روایات مختلف و مباحثی که در این باره وجود دارد، می پردازیم.
    کلیدواژگان: عقد، شرط ضمن عقد، شرایط اختصاصی، شرایط عمومی، شرط مخالف کتاب و سنت
  • محسن برهانی، نفیسه جباری تیمورآبادی صفحه 19
    لایحه قانون مجازات اسلامی در باب حدود دارای تغییرات و نوآوری های بسیاری است که از جمله آن، محاربه می باشد. ماده 280 (لایحه ق.م.ا) رکن قانونی محاربه را تشکیل می دهد که در مقایسه با قانون مجازات اسلامی مصوب 1370 دارای تفاوتهای قابل توجهی است. در این ماده، محاربه عبارت است از کشیدن سلاح به قصد جان، مال یا ناموس مردم یا ارعاب آنها، به نحوی که موجب ناامنی در محیط گردد. با این تعریف، مشخص می گردد که محاربه در لایحه (ق.م.ا) از لحاظ رکن مادی مقید به تحقق نتیجه مجرمانه که عبارت از ایجاد ناامنی در محیط می باشد، شده است. ماده مزبور، در رکن روانی نیز با ماده 183 (ق.م.ا) متفاوت است. در ماده 280 لایحه، شخص محارب نه تنها با کشیدن سلاح به قصد ارعاب و سلب امنیت مردم بلکه با سلاح کشیدن به قصد جان، مال یا ناموس مردم نیز محارب محسوب می گردد. در این مقاله سعی شده است علاوه بر تحلیل ارکان محاربه در لایحه، رویکرد مقنن در پیروی از قول مشهور یا غیرمشهور در هر یک از تغییرات صورت گرفته مورد بررسی قرار گیرد.
    کلیدواژگان: لایحه قانون مجازات اسلامی، نوآوری، محاربه، قول مشهور، قول غیرمشهور
  • مرتضی رحیمی صفحه 39
    مساله تنقیح مناط در علم اصول و نیز استنباط احکام به خصوص در مورد احکام غیر عبادی اهمیت زیادی دارد. برخی از اصولیون آن را از موارد قیاس شمرده اند و با استناد به ادله ناهیه از پیروی قیاس حجیت آن را مردود دانسته اند؛ اما در میان معتقدان به آن گروهی شباهت تنقیح مناط را با قیاس انکار کرده اند و گروهی دیگر آن را از موارد قیاس مقبول دانسته اند. با وجود مخالفت برخی از فقهای شیعه با آن، عملا مورد استفاده فراوان قرار گرفته است.از این رو در نوشتار حاضر ضمن تبیین تنقیح مناط و اقسام آن و نیز پیشینه و اهمیت تنقیح مناط، برخی از نمونه های وقوع تنقیح مناط در علم فقه که بر امکان وقوعی و جواز آن دلالت دارند، مورد اشاره قرار گرفته و چگونگی تفاوت آن با قیاس بررسی شده است.
    کلیدواژگان: تنقیح مناط، تخریج مناط، تحقیق مناط، قیاس، سبر، تقسیم
  • عادل ساریخانی، مهدی چگنی صفحه 77
    یکی از رفتارهایی که در حقوق کیفری اسلام جرم تلقی شده و برای مرتکب آن نیز مجازات های متعدد و نسبتا شدیدی در نظر گرفته شده است، «قذف» می باشد. قذف از جمله جرائم مشمول حد است و محکومیت فرد به ارتکاب آن، آثار مهمی از جمله عدم پذیرش شهادت و فاسق محسوب شدن را بر قاذف بار می کند. یکی از مسائلی که در بحث قذف مطرح می باشد نقش تعیین یا عدم تعیین مقذوف در تحقق قذف است نظرات مختلفی در این مورد وجود دارد؛ برخی از فقهادر صورتی که تمامی افرادی که به صورت غیر معین مشمول لفظ قذف شده اند در اقامه دعوی اجتماع کنند، به دلیل تبدیل شدن علم اجمالی به علم تفصیلی، قذف ثابت می شود، در مقابل عده ای دیگر از فقها و حقوقدانان این مساله را خارج از موضوع تبدیل علم اجمالی به علم تفصیلی دانسته ومعین بودن مقذوف را از ارکان تحقق قذف برشمرده اند. با توجه به اهمیت موضوع، در نوشته حاضر تلاش شده تا با بررسی آرا و نظرات فقها، حقوقدانان و قوانین کیفری جمهوری اسلامی ایران و برخی کشورهای اسلامی با تحقیق در ادله و مبانی این نظرات، به مطالعه هرچه دقیق تر این موضوع بپردازیم.
    کلیدواژگان: قذف، تعیین، حد، مقذوف
  • محمدعلی عزیزی، نجات فیض اللهی صفحه 107
    حقوق شهروندی دستاورد بشریت ازهزاره های تاریخ گذشته است و ریشه های آن درآموزه های دینی ما به خوبی مشهود است. این مقوله در جهان معاصر نیز از جذابیت زیادی برخوردار است و تامین آن، از اساسی ترین وظایف دولت ها به شمار می رود.
    امروزه در بسیاری از کشورهای مدرن برای شهروندان، حقوقی در قوانین گنجانیده شده و به آنها آموزش داده می شود تا افراد در صدد مطالبه آن برآیند. در کشور ما، یکی از ابعاد توسعه و اصلاحات قضایی، توجه به مفهوم «حقوق شهروندی» است. قانون اساسی جمهوری اسلامی به عنوان بالاترین منبع قانونی در اصول متعددی به این حقوق اشاره نموده است و در قانون مجازات اسلامی و آئین دادرسی کیفری نیز به تفصیل از این حقوق یاد شده است. در سال 1383 نیز بخشنامه مهم رئیس قوه قضائیه در 15 بند، ناظر به رعایت حقوق افراد در مراحل دادرسی به ویژه مرحله بازجویی و تحقیقات مقدماتی صادر شد. هیاتهای نظارت بر «حفظ حقوق شهروندی» که ثمره نیکوی این قانون بود، اکنون در سراسر کشور تشکیل شده است. مولفان در این مقاله به بررسی آسیب شناختی این مسئله پرداخته اند.
    کلیدواژگان: حقوق شهروندی، حقوق بشر، کرامت انسانی، فرد و حقوق، دادرسی عادلانه، آزادی های مشروع
  • فرج محمدقلیزاده صفحه 145
    ماده 448 قانون مدنی، اسقاط تمام یا بعضی از خیارات را در ضمن عقد جایز می داند. بر این اساس در عرصه اجتماع و در تنظیم روابط حقوقی افراد با همدیگر، این حکم قانون که ناشی از ظهور ماده 448 می باشد، مسلم فرض می شود که این استنباط از ماده مذکور و ظهور ناشی از آن می تواند موجبات تضییع حقوق برخی افراد شود، هرچند از زمان تصویب ماده مزبور حتی حقوق دانان و شارحان متقدم قانون مدنی نیز آن حکم کلی را مبنی بر نفوذ شرط اسقاط تمام خیارات در ضمن عقد مسلم فرض می کرده اند، اما با دقت و تیزبینی حقوق دانان و شارحان متاخر قانون مدنی می توان از ظاهر ماده عدول کرد و حکم کلی ناشی از ظهور آن را مقید و محدود نمود، این تحقیق با استفاده از روش کتابخانه ای، اسنادی به دنبال اثبات این فرضیه است که بعضی خیارات از جمله خیار تدلیس، خیار تفلیس، خیار تعذر تسلیم و خیار وصف و رویت، با وجود شرط اسقاط تمام خیارات در ضمن عقد، غیرقابل اسقاط می باشند.
    کلیدواژگان: خیار، اسقاط، تدلیس، تفلیس، تعذر تسلیم
  • علی مظهرقراملکی، سید محمد حسینی، حیدر امیرپور صفحه 167
    غرور، کلاهبرداری، تدلیس و جعل از ابعاد مختلف فریب کاری و اقدامات فریب کارانه در تعاملات بین فردی است که هر یک از آن ها به دلیل عناصر مادی و معنوی خاص دارای آثار و احکام متفاوت از یکدیگر می باشند. توسل به عمل خدعه آمیز در تعاملات بین فردی، به ویژه روابط اقتصادی، از مصادیق بارز اکل مال بالباطل بوده و رواج آن در جامعه، سلامت و امنیت اجتماعی و اقتصادی را با مخاطره جدی مواجه می سازد. به همین دلیل، توسل به فریب و انجام اعمال متقلبانه در تعاملات بین فردی مورد نهی قانون گذار بوده و مرتکب آن با عنایت به تناسب نوع و ماهیت فریب کاری دارای مسوولیت شرعی و قانونی است. به لحاظ مطالعات برون دینی نیز پرهیز از ظلم و بحران اقتصادی، رواج اقتصاد منصفانه، اجتناب از ضرر رسانی، ممنوعیت کسب حرام و دارایی بلاجهت، ترویج و تصدیر ارزش های اخلاقی در دادوستدها، ارزشمندی کار و سرمایه در بازار و لزوم نهادینه شدن فرهنگ اخلاق تجارت و اصول اخلاقی چون صداقت، صراحت، احترام متقابل و نگرش برد- برد به تعاملات اقتصادی در قراردادها، از اساسی ترین مبانی نظری عدم تجویز فریب کاری در تعاملات در بازارهای جهانی است. این نوشتار با مطالعه تحلیلی، ابعاد گوناگون عملیات فریب کارانه را در گستره روابط اقتصادی بررسی و ضمن تبیین مفهوم هر یک از آن ها، مبانی نظری عدم تجویز فریب کاری را در تعاملات بین فردی بیان داشته و با رهیافت اخلاقی- فقهی، حاکمیت اخلاق و قانون را در روابط اقتصادی به عنوان برنامه ای کارآمد و راهکار جهانی در پیش گیری از این معضل و تهدید جهانی پیشنهاد می کند.
    کلیدواژگان: اخلاق تجارت، تعاملات اقتصادی، غرور، تدلیس، کلاه برداری و جعل
|
  • Seyyed Mohammad Asadinezhad, Akbar Imanpour, Seyyede Hadithetondkar Page 1
    Stipulation is a commitment which is written meanwhile insertion of another contract, which results in relation and dependency between the stipulation and contract. The stipulation becomes subordinated and a part of the major dealing. Stipulation is known as an implicit condition which is attached to another contract and determines or changes the limitations and conditions of that commitment. Sincestipulation like a contractis a juridical, its validity is subjected to realization of general and specific conditions. Matter of stipulation and its opposition to Qur’anand prophet’s tradition as a specific condition is mainly attracted by jurisconsult. This paper is going to study the concept of opposite condition of Qur’an and prophet’s tradition, jurisconsult’s ideas, different statements, and discussions on the subject.
    Keywords: Contract, Stipulation, general condition, specific condition, opposite condition of Quran, prophet's tradition
  • Mohsen Borhani, Nafise Jabbari Teymurabadi Page 19
    The Bill of Islamic Penal Code in Hodud consists ofsome changes and innovations including Moharebeh. The article No. 280 (of Bill ofIslamic Penal Code)forms the legal basisof the Moharebeh which in comparison with Islamic Penal Codeapproved in 1370 has some significant differences. In this article, Moharebeh is defined as using a weapon in purpose of threatening people’s life, fortune, honor, or tointimidate them in a way which results to insecurity in the milieu. The definition reveals that according to article basis, Moharebeh in Bill of Islamic Penal Code is subjected to realization of a criminal result whichis creating insecurity. This article in the mental basis differs with article No. 183 (of Bill of Islamic Penal Code). In the article No. 280, a person is called Mohareb not only using a weapon in purpose of intimidation and insecurity creation but also in threatening people’s life, fortune, and honor. This paper tries to analyze the pillars of Moharebeh in Bill as well as investigating legislator’s approach in following the popular quote or unpopular quote.
    Keywords: the Bill of Islamic Penal Code, Innovations, Moharebeh, popular quote, andunpopular quote
  • Morteza Rahimi Page 39
    The issue of basis emendation is very important in methodology (science of principle) and deduction of order, especially in nonworshiping orders. Some of the Fundamentalists (peoples believe in principles) believe that basis emendation is a case of syllogism and regarding the Prohibitor’s evidences of following the syllogism reject its correctness. Meanwhile among the believers, some have denied the similarities between basis emendation and syllogism; the others have accepted that it is a case of syllogism. It has been practically used in spite of Shia jurisprudent’s disagreement. So, in this paper, in addition to explaining the basis emendation, its different types, its background, and its significance, some examples of occurrence of basis emendation in jurisprudence is mentioned in which its occurrence possibility and permission is pointed out and the status of its differences from syllogism has been studied.
    Keywords: basis emendation, basis extraction, basis research, syllogism, sabr, division
  • Adel Sarikhani, Mehdi Chegani Page 77
    Gazf (unlawful sex accusation) is a social behavior which is considered as a crime in Islamic Criminal Law and there are different punishments for its perpetrator. Gazf is one of the crimes which is subjected to Hadd and one’s condemnation to it results to rejection of any testimony and proof of being guilty. The issue which is proposed in realization of Gazf is the role of determination or indetermination of Magzuf (accused person). In this case, there are different points of view. Some jurisconsults believe that if all people, who subjected to Gazf, complain in the court, Gazf will be proved through the conversion of total knowledge to detailed one. In opposition, others believe that the subject is out of such a conversion and determination of Magzuf is a principle in realization of Gazf. Regard to the importance of the matter, this paper tries to study the subject from jurisconsults and lawyers’ different points of view in Iran and other Islamic countries.
    Keywords: Gazf (unlawful sex accusation), determination, Hadd, Magzuf (accused person)
  • Nejat Feyzollahi, Mohammad Ali Azizi Page 107
    The "Law of citizen" humanity's achievement of the Millennium is an old history and its roots are evident in our religious teaching as well. Citizenship providing in the contemporary world has lots of charm, and as a most basic functions of government is considered. Therefore, nowadays in many countries, legal rules of modern citizens are incorporated and people have taught to claim the outcome. In our country, one of the aspects of development and legal reform, the concept of "civil rights" is the constitution which is the highest legal source in many of principles has pointed to the this legal. It is also mentioned in detail in Islamic penal and the code of criminal procedure. In the most important directive of the judiciary for 15act is legal, observing the rights of individuals in the judgment process has been particularly the preliminary investigation and interrogation and now throughout the country commission of supervision to civil rights legislation was the result of good the law was well established throughout the country and faces many challenges but so far is obtained great successes. Civil rights of humanity’s achievement of the Millennium are an old history and its roots are evident in our religious teaching as well.
    Keywords: Law of citizen, Human Rights, human dignity, law, person, legitimate freedom, fair hearing
  • Faraj Mohammad Golizadeh Page 145
    Article No.448 of the civil code considers the authorities of elimination of the all or some of the contracts appropriate. In the society and setting of people's legal relation, this law which due to the emergence of article No.448 is granted that deduction and comprehension of the mentioned article result in diminish of some people's rights. Although since its approval most jurisprudences and exponents of civil rights have been taking into granted the influence of conditioned elimination of all contracts but according to the recent jurisprudences and exponents, the law and its outcomes and domains could be bounded. This library-based research, is intended to prove that some of authorities such as authorities of fraud, authorities of Taflis, authorities of Taazore Taslim (excuse of delivery), with all conditions are Non- Elimination authorities.
    Keywords: authority, elimination, fraud, Taflis, Taazore Taslim
  • Ali Mazhar Garamaleki, Seyyed Mohammad Hosseyni, Heydar Amirpour Page 167
    Deceit, swindle, temptation, and forging are different dimensions of deception in personal interactions, each of which due to the specific material and spiritual elements has different consequences and principles. Recourse to tricks in personal interactions, especially in economic relations, is a sensible example of violation and its distribution in the society will cause real difficulties in economic and social safety. So, recourse to deception and any tricks in personal interactions is prohibited by the legislator and its perpetrator has legal and canonical responsibility in accordance to its type and nature. In the respect to religious-outward studies, economic oppressions and injustice avoidance, fair economic distribution, harm avoidance, prohibition of unlawful business, distribution of moral values of trade, the values of labor and stock in markets, institutionalization of commercial ethics and other principles such as honesty, precision, and reciprocal respect are the theoretical principles of non-prescription deception in the universal markets. This piece of writing with analytical study, focusing on the different dimensions of deceptive operations in economic relations and explaining any related terms, tries to express the theoretical principles of non-prescription deception in personal interactions; also with canonical-ethical approach, suggests the governance of ethic and canon in economic relations as a universal useful solution in avoidance of universal difficulties and threats.
    Keywords: commercial ethics, economic interactions, deceit, temptation, swindle, forging