فهرست مطالب

حکمت و فلسفه - سال نهم شماره 3 (پاییز 1392)
  • سال نهم شماره 3 (پاییز 1392)
  • تاریخ انتشار: 1392/10/05
  • تعداد عناوین: 7
|
  • فخرالسادات علوی*، محمدعلی اژه ای صفحه 7
    مساله جبر و اختیار، در طول تاریخ اندیشه، همواره از اهم مسائل فلسفی و شاید پر بحثترین وچالشبرانگیزترین آنها بوده است، به طوریکه گذر زمان و پیشرفت جوامع بشری صرفا صورت بحث را متحول ساخته ولی اساس مساله همچنان باقی است. درحالیکه اعتقاد رایج بر این بوده که دو سویه مساله در تعارضی آشتی ناپذیر با یکدیگر قرار دارند، گروهی از فلاسفه توانستند با طرح اندیشه سازگاری آزادی و جبر پرتوی تازه بر شیوهنگرش به این مساله بیفکنند. «پیتر استراسون» یکی از این فلاسفه سازگارانگار، و بنیانگذار رویکرد رفتار بازتابی در موضوع جبر و اختیار است. وی در اثر نوآورانهاش آزادی و آزردگی میکوشد بهجای گرفتار نمودن خود در نزاعهای بیحاصل جبرگرایانه و آزادیگرایانه، محور تاملات خود را عکسالعملها و به تعبیر خودش رفتارهای بازتابی ما در زندگی جاری و معمولمان قرار دهد. چنین رفتارهایی –که برخاسته از بطن طبیعت ما و بیانگر نیاز نوع بشر به احساس حدی از احترام و اراده نیک ازسوی دیگران است- بهعنوان عناصر جدانشدنی تعاملات انسانی، اساسی کافی را برای مسئول دانستن افراد فراهم مینمایند؛ حال چه موجبیتی در کار باشد یا نباشد. در این مقاله سعی نمودهایم به روشنسازی ابعاد مختلف رویکرد استراسون بپردازیم.
    کلیدواژگان: پیتر اف استراسون، سازگارانگاری، اختیار (آزادی)، موجبیت (جبر)، مسئول دانستن، رفتارهای بازتابی
  • شمس الملوک مصطفوی* صفحه 19
    کارل بارت (1968-1886) متفکر و متاله سویسی، موسس نهضت نو ارتدوکس (راست دینی جدید) در مسیحیت پروتستان است. وی در شرایطی که دین در معرض شدیدترین حملات نقادانه مخالفین قرار داشت و جنگ-های جهانی یاسی دهشت بار بر دل و جان مردم مستولی گردانده و رابطه معنوی آن-ها را با خداوند سست نموده بود و در شرایطی که سلطه تفکرات لیبرالی حاکم بر الهیات، دین را تا حد یک پدیده ی تاریخی و ضامنی برای ارزش های اخلاقی تنزل داده بود، به نجات ایمان برخاست و این مهم را با درانداختن طرحی نو و ارائه روشی بدیع و از طریق نگاهی به سنت، به انجام رساند که در این راستا یکی از مهم ترین آموزه-های وی، ‹‹الهیات دیالکتیکی››بود.این مقاله بر آن است که ضمن نگاهی مختصر به مدعیات الهیات لیبرال آئین پروتستان و نقدهای بارت بر آن، الهیات دیا لکتیکی را به عنوان جایگزینی برای الهیات لیبرال معرفی کرده و اختلاف های اساسی آن را با الهیات لیبرال روشن سازد و ازاین طریق نقش کارل بارت را در تاریخ تفکر معاصر معلوم نماید.
    کلیدواژگان: کارل بارت، متاله، الهیات لیبرال، الهیات دیالکتیکی، راست دینی جدید
  • نوشین شاهنده*، حسینعلی نوذری صفحه 35
    باور «آدورنو» به نقش هایی که هنر می-تواند در بسترهای مختلف زندگی انسان ایفا کند، متفاوت از جزم اندیشی هایی است که فرهنگ و فلسفه سنتی تاکنون آن را بهمثابه کارکردهایی برای هنر در نظر گرفته است. به اعتقاد آدورنو، مهم ترین کارکرد و نقشی که هنر می تواند داشته باشد، کارکرد «انتقادی» و نقش «رهایی-بخشی» آن در راستای تحلیل و نقد ساختارهای سلطه و سرکوب است. از همینرو، باور او به نظریه انتقادی هنر درباره جامعه و نقش هنر در تغییر آگاهی اجتماعی به آن چیزی باز می گردد که وی آن را «محتوای معطوف به حقیقت» هنر و اثر هنری می نامد. مهم ترین چالشی که آدورنو را برای این نقد و تفحص برمی-انگیزد، پرسش از رابطه «هنر» و «حقیقت» و نیز نقش اجتماعی و کارکرد معرفتی ای است که هنر می تواند داشته باشد. در این مقاله، برخی از مهم ترین و اصلی ترین ایده ها و مفاهیم اندیشهورزی آدورنو به منظور روشن تر شدن موضوع «محتوای معطوف به حقیقت هنر»، در کتاب نظریه زیباشناختی وی، مورد بحث قرار می گیرد.
    کلیدواژگان: آدورنو، نظریه زیباشناختی، محتوای معطوف به حقیقت، رهایی، میمسیس، عقلانیت، سوژه، ابژه
  • حمیدرضا محبوبی آرانی* صفحه 61
    در نظر «شوپنهاور»، مواجهه آدمی با مرگ و رنج از او موجودی متافیزیکی ساخته است که بهمعنای جستجوگری برای یافتن پاسخ یا معنایی برای آنهاست. نیچه در فلسفه خود از همان ابتدا تا حد زیادی با این برداشت شوپنهاوری موافق است و از این رو در این مقاله کوشیده ام نشان دهم چگونه نیچه در آثار گوناگونش که هر کدام بازنماینده مرحله ای از مرحله های اندیشه ورزی او هستند، می کوشد معنا و یا دست کم تسلایی برای مرگ پیدا کند. دو راه حل آپولونی و دیونوسوسی، راهحل هایی هستند که نیچه در نخستین اثرش می پرورد و در دومین بخش مقاله نشان داده ام که چرا نیچه راهحل دیونوسوسی را بر آپولونی ترجیح می دهد. این دو راه چاره در آثار دوران میانی کمابیش به فراموشی سپرده می شوند و نیچه راه هایی دیگری را می پیماید که اندکی بعد آنها را ترک می گوید. ادعای نویسنده آن است که راهحل دیونوسوسی در نهایت راهحلی است که نیچه در آثار متاخرش، هرچند اینبار نه در قد و قامت متافیزیکی نخستین اثرش، بدان باز می گردد.
    کلیدواژگان: معنای زندگی، مرگ و رنج، آپولونی، دیونوسوسی، تسلای متافیزیکی
  • روح الله رمضانی ورزنه*، احمدعلی اکبر مسگری صفحه 83
    این نوشتار عهده دار انجام واکاوی هایی است که هر بحثی در اخلاق زیست محیطی به نحوی مبتنی بر آن هاست: این واکاوی ها تا اندازه ای به جایگاه، اهمیت، و نتیجه بخشی این شاخه از فلسفه و تا اندازه ای به روش ها، پیش انگاشت ها، مفهوم ها، استدلال ها، و دیدگاه های مطرح در آن نظر دارد. بر پایه این واکافت ها نتایجی ایجابی به دست خواهد آمد. استدلال خواهد شد که رویکرد اصول نگر که به اصول حاکم بر رفتار اخلاقی می پردازد، گریزناپذیر است. در ادامه با پیشنهاد رویکردی فاعل بنیاد یا کنش بنیاد بجای رویکرد موضوع بنیاد، از شکلی از کل گرایی دفاع می شود که درجه بندی وظایف را نادیده نمی گیرد. همچنین، ضمن واکاوی مفاهیم پایه ای اخلاق همچون «ارزش»، «وظیفه» و «حق»، نشان داده خواهد شد که با ابتناء وظیفه انسان در قبال طبیعت بر انگاره «حق»، بجای انگاره ارزش، گره های نظری در اخلاق زیست محیطی بهتر گشوده خواهد شد.
    کلیدواژگان: اخلاق زیست محیطی، انسان محوری، اصول نگری، روایت نگری، ارزش ذاتی، وظیفه، حق
  • مهدی غیاثوند* صفحه 97
    اگر در پی آن باشیم که ایده بینامتنیت کریستوا را در قامت یک هرمنوتیک در نظر آوریم، می توان گفت که چنین امری از مسیر تحلیل او از سوژه مولف/خواننده و از سویدیگر تحلیل او از متن می گذرد. پویایی سوژه از یکسو سوژه در فرآیند و پویایی متن از سویدیگر -بینامتنیت، متن زایشی و امر نشانه ای- به پویایی خوانش و در پی آن تاویل منجر خواهد شد. ثمره این پویایی چیزی جز کنار رفتن مفاهیمی چون قطعیت معنا، اصالت، یکتایی آن نخواهد بود و تا حدود زیادی فضا برای تکثر خوانش ها باز خواهد بود. این نوشتار در اندیشه آن است تا پس از مروری بر عناصر دخیل در شکل گیری مفهوم بینامتنیت و به طور کلی منظومه فکری کریستوا، نظیر مکالمه-گرایی باختین، زبان شناسی سوسوری و آراء بارت در باب متن به ترسیم سیمای این هرمنوتیک مورد اشاره بپردازد. هرمنوتیک مذکور، نه پیشنهاد نوعی روش و نه ناظر به معنایی قطعی، یگانه و مولف محور است؛ بلکه بر وجوه تاریخی، متکثر و برخوردار از بستر اجتماعی و سیاسی و.. . متن و معنا تاکید کرده و گونه ای فهمشناسی مبتنیبر زبان شناسی و روانشناسی ارائه می کند که کاملا در یک فضای پساساختارگرایانه و پست مدرن طرح می-شود.
    کلیدواژگان: بینامتنیت، تاویل، امر نشانه ای و نمادین، جایگشت، معنازایی، متن زایشی و متن ظاهری
  • محمدعلی عباسیان چالشتری * صفحه 115
    «اعتقاد» بهعنوان گرایشی روان شناختی به صدق یک قضیه، به اعتباری، دارای دو وجه است: (1) از یکسو اعتقاد به یک قضیه با خود پیامدها و لوازمی عملی را بههمراه می آورد. هنگامی که ما واجد یک اعتقاد می شویم مقارن با آن گرایش های روان شناختی دیگری هم در ما پیدا می شوند. یک اعتقاد نه تنها می تواند رفتاری از ما را تغییر دهد، بلکه بیش از آن زندگی ما را تحتتاثیر خود قرار دهد. ما این وجه از اعتقاد را وجه «عمل شناختی» آن می نامیم؛ (2) از سویدیگر یک اعتقاد می تواند ما را به صدق و کذب قضیه ای رسانده یا دست کم به آن نزدیک سازد. فیلسوفان معرفت شناس با جدا ساختن وجه اخیر اعتقاد که ما آن را وجه «معرفت شناختی»، خواهیم نامید، از لوازم و پیامدهای عملی آن اعتقاد، منحصرا خود را به صدق و کذب و دلیل یا فرآیند، موصل به صدق و کذب محدود ساخته اند. از نگاه معرفت شناسان آن چه به یک اعتقاد ارزش و شان معرفتی می دهد صدق و کذب، دلالت او بر واقعیات موجود در عالم، و موجه و ناموجه، یا موثق و ناموثق، بودن است، و نه پیامدها و لوازم عملی آن. معرفت شناسی با محدود ساختن خود به این وجه از اعتقاد در قلمرو اندیشه های بنیادی اسلام، مثل «ایمان»، «کفر»، «شرک»، و «نفاق» به چیزی خنثی و بی خاصیت تبدیل می شود. اصطلاحات و اندیشه های بنیادی قرآن، مثل «ایمان»، «کفر»، «شرک»، و «نفاق» که ترکیب و تلفیقی از وجوه معرفتی و عمل شناختی هستند، دیگر نمی توانند مورد تحلیل و مطالعه این نوع معرفت شناسی قرار بگیرند؛ مگر آن که برخلاف نگاه قرآنی به آن ها، مرزبندی هویتی میان آن ها برداشته شود و آن ها به مفاهیمی با هویت معرفتی یکسان و واحد تبدیل شوند.
    کلیدواژگان: معرفت، اعتقاد، دلیل یا توجیه معرفت شناختی، دلیل یا توجیه عمل شناختی، اخلاص، ایمان، کفر، شرک، نفاق
|
  • Fakhr Al Sadat Alavi*, Muhammad Ali Ezhei Page 7
    Throughout the history of thought, free will and determinism have sparked offheated and controversial philosophical debates. Changed in form due to time lapse and mankind’s developments, the long-helddebate still addresses the same questions. Opposing the traditional view that free will and determinism are in constant conflict, some philosophers have put forward the idea that they are compatible. Among them, one can refer to P. F. Strawson who is also known for formulating the idea of reactive attitudes. In his groundbreaking work,Freedom and Resentment, he seeks to focus on reactive attitudes of mankind in his daily life. Stemming from mankind’s nature and representing his need for respect and goodwill, these attitudes are inseparable from his interactions and form an adequate basis for holding others responsible. This paper seeks to shed some light on Strawson’s approach to free will and determinism.
    Keywords: P. F. Strawson, compatabilism, free will, determinism, holding responsible, reactive attitudes
  • Shamsolmolouk Mostafavi* Page 19
    Swiss reformed theologian and thinker, Karl Barth (1886-1968) is regarded as the founding father of neo-orthodoxy in Protestantism. In the post-World War world where religion was under constant attack by critics, people had lost their faith in God, and liberal orthodoxy had degraded religion to a historical phenomenon and a guarantee for moral values, Barth developed “dialectical theology” in order to save religion. This article seeks to take a brief look at the claims made by liberal theology and Barth’s criticisms against it, present dialectical theology as a replacement for liberal theology and shed light on Barth’s role in the history of modern thought.
    Keywords: Karl Barth, theologian, liberal theology, dialectical theology, neo, orthodoxy
  • Noushin Shahandeh*, Hussein Ali Nozari Page 35
    Adorno's conception about the roles that art can play in various areas of human's life is absolutely different from the dogmatic thoughts of the traditional culture and philosophy. According to Adorno, the most important function of art consists in its "critical" approach and "redemptionary" character for analyzing and criticizing the structures of domination and suppression in the society. Hence, Adorno's emphasis on the critical theory of art and its role in transforming social consciousness relies on what he calls the "truth content" of art and artwork. Adorno's main motivation for questioning the relation of "art" and "truth" goes back to the social role of art and the epistemological function it would have. In this paper, some of Adorno's central ideas and notions, regarding the "truth content" theme, especially in his Aesthetic Theory will be discussed.
    Keywords: Adorno, Aesthetic Theory, truth content, redemption, mimesis, rationality, subject, object
  • Hamid Reza Mahboubi Arani* Page 61
    According to Schopenhauer, man’s encounter with death and suffering has turned him into a metaphysical animal, that is, a being in search for a meaning or justification for his suffering and death. Nietzsche agrees on this point with Schopenhauer. The author of this paper seeks to show how Nietzsche attempts through his different works, which represent different stages of his thinking, to come up with a meaning for death, or at least some consolation. The German scholar first begins with the Apollonian and the Dionysian solutions, in The Birth of Tragedy, which the author elaborates on in the second part of the current paper and shows why Nietzsche prefers the second over the first. In his middle works, Nietzsche abandons his early solution and makes way for some momentary experiments. Then, he returns to the Dionysian approach which is, according to the author’s claim, his ultimate solution or consolation in the face of death in his later works, although this time not based on a metaphysical foundation as it was in his first book.
    Keywords: meaning of life, death, suffering, Apollonian, Dionysian, metaphysical consolation
  • Rouhollah Ramezani Varzaneh*, Ahmad Ali Akbar Mesgari Page 83
    This article covers some conceptual analyses made about basic issues in environmental ethics. The analyses were partly concerned with the significance and efficacy of philosophical efforts regarding environmental issues and partly with the methods, arguments, concepts, and ideas common in this field of philosophy. The findings led the researchers to conclude that a principlistic attitude is inevitable, and a doer-based or action-based attitude, instead of the common subject-based attitude, towards ethical duties would pave the way for extending human duties to non-human beings. Moreover, a right-based conception of duty would better explain our duty towards non-human beings while “right” is understood according to the notion of “need” rather than “value”.
    Keywords: environmental ethics, human, centeredness, principlism, narrativism, intrinsic value, right, duty
  • Mahdi Ghiyasvand* Page 97
    The present article gives a brief overview of "intertextuality” in order to show the consequences of this concept on reading, understanding, and interpreting of texts. Drawing the picture of hermeneutics in the mirror of intertextuality requires the discussion of the concept of text. For Kristeva, any text is the absorption and transformation of other texts; hence, she calls it a production. In this way, the act of reading plunges us into a network of textual relations and to interpret a text, to discover its meaning, or meanings, is to trace those relations. So in Kristeva's hermeneutics, assertions of objectivity, scientific rigors, methodological stability, and other highly rationalistic-sounding terms are replaced by an emphasis on uncertainty, indeterminacy, and some other ideas like the "death of author".
    Keywords: Intertextuality, Hermeneutics, semiotic fact, symbolic fact, transposition, meaning creation, lisible text, scriptible text
  • Muhammad Ali Abbasian Chaloshtari* Page 115
    As the psychological tendency to accept a proposition as true, belief has two aspects; on the one hand, it leads to practical consequences. When we hold a belief, other psychological tendencies emerge as a result. A belief can not only change our behavior but also affect our life to a large degree. This is called the “pragmatic” aspect of belief. On the other hand, a belief can lead or at least bring us closer to the truth or falseness of a preposition. It is called the “epistemological” aspect of belief in this paper. Ignoring the second aspect, epistemological philosophers only address truth or falseness and reason or process. In their viewpoint, it is only truth or falseness, reference to facts, permissibility or impermissibility, and reliability or unreliability that make a belief epistemologically significant. Therefore, epistemology fails to address such Islamic principles as “faith”, “atheism”, “polytheism”, and “discord”. As the main terms and notions stated in the Holy Qur’an, they are the combinations of the two aspects of belief and have to lose this feature to enter the realm of epistemological research.
    Keywords: epistemology, belief, epistemological reason, pragmatic reason, sincerity, faith, atheism, polytheism, discord