فهرست مطالب

فضای جغرافیایی - پیاپی 44 (زمستان 1392)
  • پیاپی 44 (زمستان 1392)
  • تاریخ انتشار: 1392/12/26
  • تعداد عناوین: 12
|
  • کرامت الله زیاری*، روح الله اسدی، مجتبی صادقی صفحات 1-18
    رابطه اشتغال و مهاجرت در سطوح فضایی استان سیستان و بلوچستان اعم از مناطق شهری و روستایی مساله ای است که این پژوهش با هدف تحلیل، مدلسازی و پیش بینی نقش اشتغال در مهاجرت، آن را دنبال می کند. روش تحقیق، روشی توصیفی– تحلیلی، با رویکرد کمی است که در آن از مدل های بازار کار، همبستگی و رگرسیون استفاده شده است. دو متغیر (کمبود شغل و مهاجرت به بیرون) به دست آمده از مدل بازار کار، به ترتیب به عنوان متغیر مستقل و وابسته در فرایند مدلسازی وارد شدند و سپس رابطه ی آن ها پیش بینی شد. این پژوهش، مهاجرت را پیامد تفاوت های جغرافیایی در عرضه و تقاضای نیروی کار دانسته و نشان می دهد که طی پنج دهه (1335-1385) وضعیت بازار کار در مناطق روستایی نسبت به مناطق شهری وخیم تر بوده است. در مناطق شهری و روستایی رابطه ی قوی و مستقیمی بین کمبود شغل و مهاجرفرستی این مناطق وجود دارد (ضریب همبستگی برابر 9/0). 90 درصد از مهاجرت هایی که طی پنج دهه در مناطق شهری و روستایی رخ داده است، با عامل کمبود شغل، تبیین می شود. پیش بینی می شود هر زمانی که کمبود شغل در مناطق شهری به طور کامل از بین برود و مازاد شغلی هم وجود نداشته باشد، این مناطق مهاجرپذیر خواهند شد (حدود 23000 نفر)، و اگر این پدیده در مناطق روستایی رخ دهد، مهاجرفرستی مناطق روستایی، با کاهش بسیار زیادی به حدود 500 نفر تقلیل خواهد یافت. یافته ها نشانگر آن است که «مازاد اشتغال برابر است با کشش جمعیت به منطقه و کمبود اشتغال برابر است با رانش جمعیت از منطقه»، بنابراین ایجاد اشتغال در منطقه از طریق اولویت دادن به سرمایه گذاری در ایجاد فرصت های شغلی جدید، می تواند به عنوان موثرترین راه حل برای جلوگیری از تخلیه جمعیت مناطق شهری و روستایی استان شناخته شود.
    کلیدواژگان: مدلسازی، اشتغال، مهاجرت، مدل بازار کار، استان سیستان وبلوچستان
  • محبوبه بای*، امیر سعدالدین، عبدالرسول سلمان ماهینی صفحات 19-45
    فهم و درک اجزا، ساختار و فرایندهای طبیعی جاری در آبخیز در پیشبینی نتایج مخرب و یا مفید فعالیتهای انجام شده توسط مردم در آبخیز اهمیت فراوانی دارد. برای کمیکردن وضعیت سیمایسرزمین و تعیین اثرات اکولوژیک دخالت انسان در محیط میتوان از شاخصهای سیمایسرزمین استفاده نمود. این مقاله به عنوان بخشی از یک تحقیق گستردهتر میباشد که به منظور نیل به اهداف مدیریت یکپارچه آبخیز چهلچای مینودشت صورت گرفته است. هدف این مطالعه تعیین اثرات زیستفیزیکی، اقتصادی و اجتماعی سناریوهای مدیریت در آبخیز مذکور است. در این مقاله با استفاده از شاخصهای ساختار سیمای سرزمین به پیشبینی اثرات اکولوژیک اجرای 32 سناریوهای مدیریتی پرداخته میشود تا در کنار سایر اثرات اجرای سناریوهای مدیریتی امکان موازنه نتایج مختلف و انتخاب سناریوهای برتر با رویکرد مدیریت جامع آبخیز فراهم گردد. رودخانه چهلچای یکی از شاخه های رودخانه گرگانرود است که در جنوب شرقی شهرستان مینودشت در استان گلستان قرار گرفته است. پنج فعالیت مدیریتی شامل تراسبندی، احداث باغ، اگروفارستری، جنگلکاری و احیاء جوامع گیاهی حاشیه رودخانه در نظر گرفته شد. قواعد مربوط به اجرای هر یک از فعالیتهای مدیریتی بر اساس مشاهدات میدانی و با توجه به توصیه های منابع علمی و نظر کارشناسی تعیین شد. شاخصهای اکولوژیکی مورد استفاده در این مطالعه عبارتند از: میانگین وزنی اندازه لکهپوششگیاهی، نمایه وزنی مساحت پوششگیاهی، مساحت کل هسته، اتصال جنگل و نسبت جوامع گیاهی حاشیه رودخانه. اثرات اکولوژیک هر یک از فعالیتهای مدیریتی بر اساس مقادیر شاخصها پیشبینی گردید تا بهترین گزینه مدیریتی با بالاترین امتیاز انتخاب شود. نتایج نشان میدهد که با در نظر گرفتن شاخص میانگین وزنی اندازه لکهپوششگیاهی سناریوی 26 (احداث باغ، اگروفارستری و احیاء جوامع گیاهی حاشیه رودخانه) و سناریوی 11 (احداث باغ و اگروفارستری) به عنوان سناریوی برتر انتخاب شدند. بر اساس شاخص وزنی مساحت پوششگیاهی و شاخص نسبت جوامع گیاهی حاشیه رودخانه، سناریوی 32 (شامل تلفیقی از اقدامات تراس بندی، احداث باغ، آگروفارستری، جنگلکاری و احیاء جوامع گیاهی حاشیه رودخانه) سناریوی برتر است. در حالی که سناریوی 1 به عنوان سناریوی برتر از نظر شاخص مساحت کل هسته و شاخص اتصال جنگل تعیین شد. رویکرد مورد استفاده در این مطالعه امکان پیشبینی نتایج اکولوژیک اقدامات مدیریتی را فراهم میسازد. در تکمیل این تحقیق پیشبینی سایر نتایج اقدامات مدیریتی از ابعاد فیزیکی، اقتصادی و اجتماعی امکان نیل به اهداف ارزیابی و مدیریت یکپارچه آبخیز را فراهم مینماید
    کلیدواژگان: اکولوژی سیمایسرزمین، شاخصهای اکولوژیک، سناریوهای مدیریت اکولوژیک، آبخیز چهلچای
  • صالح آرخی*، یعقوب نیازی، حیدر ابراهیمی صفحات 47-72
    یکی از ضروری ترین اطلاعات مورد نیاز مدیران و متولیان منابع طبیعی، نقشه های کاربری اراضی می باشد. طی سال های گذشته، کاربردهای زیادی از روش های طبقه بندی شبکه عصبی مصنوعی برای طبقه بندی پوشش گیاهی در منابع گزارش شده است، اما مطالعات معدودی، استفاده از روش های طبقه بندی درختی و مقایسه آن ها با روش های شبکه عصبی مصنوعی ارزیابی نموده اند. در این مطالعه، ابتدا تصحیحات هندسی و رادیومتری بر روی داده های ETM+ صورت گرفت. سپس با بازدیدهای میدانی، طبقات مختلف کاربری اراضی تعریف و نمونه های آموزشی انتخاب گردید. در این مطالعه، هدف اصلی مقایسه سه الگوریتم طبقه بندی شبکه عصبی مصنوعی برای طبقه بندی پوشش سطح زمین حوزه دره شهر استان ایلام می باشد. در ضمن، کارکرد این روش ها با روش طبقه بندی درختی با سه روش انشعاب مقایسه شده است. نتایج حاصل از ارزیابی دقت تصاویر طبقه بندی شده نشان داد که روش طبقه بندی شبکه عصبی (به جز کوهونن) با دقت کل متوسط 92 و ضریب کاپای 90/0 دارای دقت بیشتری نسبت به روش طبقه بندی درختی (با سه روش انشعاب) با دقت کل متوسط 90 و ضریب کاپای 88/0 می باشد. به علاوه، زمانی که روش های مختلف شبکه عصبی مورد آنالیز قرار گرفت، مشخص گردید که روش شبکه عصبی آرتمپ فازی نسبت به روش های پرسپترو و کوهونن دقت بالاتری (با دقت کل 2% و 22% و ضریب کاپای 3% و 24% بیشتر) داشت. در این تحقیق، بالاترین دقت طبقه بندی مربوط به طبقه بندی شبکه عصبی مصنوعی آرتمپ فازی بود. بنابراین این مطالعه کارایی و قابلیت الگوریتم های شبکه عصبی مصنوعی را در طبقه بندی تصاویر سنجش از دور اثبات می نماید.
    کلیدواژگان: کاربری اراضی، طبقه بندی تصویر، شبکه عصبی پرسپترون، شبکه عصبی کوهونن، شبکه عصبی آرتمپ فازی، طبقه بندی درختی، ETM+، حوزه دره شهر، استان ایلام
  • علی اکبر عنابستانی*، حمید شایان، رضا خسروبیگی، علی اکبر تقیلو صفحات 73-90
    امروزه توجه به رهیافت مشارکت در عملیاتی کردن توانمندسازی اقتصادی روستائیان ضرورتی اجتناب ناپذیر و از اهمیت ویژه ای برخوردار است. مشارکت با فراهم سازی بسترهای آموزشی و یادگیری لازم، نقش مهمی در انتقال اطلاعات و باروری قدرت تصمیم گیری در کشاورزان دارد و می تواند در بهره برداری مطلوب از منابع و امکانات موثر واقع شود. از آنجا که یکی از دلایل اصلی توسعه نیافتگی اقتصادی در نواحی روستایی، عدم توانمندی روستائیان در درک، شناخت و بهره برداری بهینه از منابع و امکانات موجود می باشد، لذا توجه به این رهیافت جهت خروج اقتصاد روستاها از وضعیت کنونی اجتناب ناپذیر است. از این رو مقاله حاضر سعی دارد با رویکردی جامع و با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی نقش مشارکت در شکل گیری فرایند توانمندسازی روستائیان در بخش کشاورزی 14 سکونتگاه روستایی دهستان ایجرود بالا در شهرستان ایجرود بپردازد. جمع آوری داده ها از طریق پرسشنامه در حجم نمونه 330 نفر و تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آزمون های مناسب SPSS انجام شده است. بررسی ها نشان می دهد که سطح مشارکت با میانگین 87/1 پایین تر از حد مورد انتظار است. در این بین نتایج به دست آمده بیانگر آن است که بین آگاهی از عوامل تولید، آگاهی از اقتصاد بازار و مهارت تصمیم گیری با توانمندی به ترتیب با سطح معناداری 025/0، 001/0 و030/0 ارتباط مستقیمی برقرار است. ضمن اینکه سطح توانمندی اقتصادی روستائیان دهستان در بخش کشاورزی (76/1) نشان می دهد بسترهای لازم جهت شکل گیری این مهم ایجاد نشده است؛ بنابراین ارتقای درک و شناخت روستائیان در زمینه ی بهره برداری بهینه از عوامل تولید، آشنایی با مکانیسم بازار و مهارت در تصمیم گیری ضروری می باشد.
    کلیدواژگان: اقتصاد روستایی، مشارکت روستاییان، توانمندسازی اقتصادی، ایجرود زنجان
  • جمال محمدی*، حسین کیومرثی، یوسف نصیری صفحات 91-109
    معضل ترافیک در کلیه شهرها همواره یکی از اساسی ترین مشکلات شهری محسوب می شود و عوامل متعددی مانند بافت شهر، تمرکز کاربری های جاذب جمعیت، آب و هوا و غیره این مشکل را تشدید می کنند. در راستای حل این مشکل راه حل های متفاوتی پیشنهاد می گردد که یکی از آن ها ایجاد پارکینگ در محل هایی است که مشکل ترافیکی شدیدی دارند. شهر آباده در شمال استان فارس به دلیل توسعه خطی، تمرکز کاربری های جاذب جمعیت در مرکز شهر و نیز کم عرض بودن شبکه معابر با معضل شدید ترافیکی روبراست، به طوری که در این بخش شهر چندین محور به صورت یک طرفه در آمده است. پژوهش آن جام شده توصیفی- تحلیلی است که اطلاعات مورد نیاز از منابع متعدد کتابخانه ای، اسنادی و نیز برداشت های میدانی گردآوری شده است. از این رو در این پژوهش ابتدا معیارهای مناسب برای ایجاد پارکینگ مانند نزدیکی به سطوح سرویس پر تراکم، کیفیت مصالح، نوع بنا و... به صورت لایه های اطلاعاتی در محیط GIS تبدیل و بعد از وزن دهی به لایه ها با استفاده از مدل AHP، با بهره گیری از سیستم اطلاعات جغرافیایی به پهنه بندی اراضی بخش مرکزی شهر جهت ایجاد پارکینگ پرداخته شد و در نهایت اراضی موجود در این بخش به پنج طیف با درجه مطلوبیت بسیار مناسب، مناسب، متوسط، نامناسب و بسیار نامناسب طبقه بندی گردید. نتایج حاصل از بررسی های میدانی نشان می دهد که پهنه بسیار مناسب با داشتن ویژگی هایی مانند تخریبی بودن بنا، خشت و چوب بودن نوع مصالح و نیز نزدیکی به سطوح سرویس با تراکم بالا، قابلیت بسیار زیادی جهت ایجاد پارکینگ های شهری دارا می باشد و می توانند به عنوان بهترین مکان ایجاد پارکینک در بخش مرکزی شهر آباده به منظور کاهش حجم ترافیک مرکز شهر انتخاب گردند.
    کلیدواژگان: ترافیک، پارکینگ، سیستم اطلاعات جغرافیایی، فرایند تحلیل سلسله مراتبی، آباده
  • یوسف قویدل*، منوچهر فرجزاده، سیامک احمدی صفحات 111-133
    در روزهای 16 تا 18 خرداد 1386 وقوع توفان حاره ای گونو موجب وقوع بارش های شدیدی در منطقه جنوب شرق ایران شد که متعاقب آن سیلاب عظیمی در منطقه جنوب شرق ایران به راه افتاد. با استفاده از داده های مختلف مربوط به رطوبت سطوح مختلف جو، منبع تامین رطوبت و کم و کیف آن در زمان وقوع بارش های ناشی از این توفان در این تحقیق مورد مطالعه قرار گرفته است. برای مطالعه جریان همگرایی رطوبت جو در زمان وقوع توفان گونو در استفاده از معادلات فیزیکی مربوط به جریان همگرایی رطوبت جو، نقشه های جریان همگرایی رطوبت جو در ترازهای 1000، 850، 700 و 500 هکتوپاسکال برای ساعت های 3:30، 9:30، 15:30 و 21:30 ترسیم و مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج به دست آمده نشان داد که بیش ترین همگرایی در ترازهای 1000 و 850 هکتوپاسکال صورت گرفته و ترازهای دیگر نقش کم تری در ایجاد بارش داشته اند. هم چنین نتایج نشان داد که منشا رطوبتی بارش در روز 16 خرداد در تراز 1000 و 850 هکتوپاسکال اقیانوس هند، خلیج عدن، دریای عرب و در سایر ترازها، دریای عرب و دریای عمان می باشند. در روز 18 خرداد بیش ترین تاثیر رطوبتی مربوط به دریای عمان و سپس دریای عرب می باشد. با توجه به موقع سال و با در نظر گرفتن مسیر انتقال رطوبت از سمت دریاهای گرم به سمت ایستگاه های جنوب شرق ایران و با در نظر گرفتن نقشه های بارش همرفتی می توان به این نکته مهم اشاره نمود که بارش سیل آسای ناشی از توفان گونو بر اثر عبور و حاکمیت یک توده هوای گرم و مرطوب و از طریق مکانیسم همرفت و همگرایی رطوبت به وقوع پیوسته است.
    کلیدواژگان: رطوبت جوی، توفان حاره ای گونو، جریان همگرایی رطوبت، بارش همرفتی، منطقه جنوب شرق ایران
  • بهروز محمدی یگانه*، عباس نباتی صفحات 135-152
    امروزه بسیاری از محققان و دانشمندان، توسعه کشاورزی را به مثابه استراتژی و راهبرد اصلی توسعه روستایی قلمداد کرده و معتقدند که کشاورزی به عنوان منبع اصلی تامین درآمد و فرصت های اشتغال، نقش اساسی در توسعه روستایی ایفا می کند. از طرف دیگر، مسایل بسیاری چون امنیت غذایی و رسیدن به خودکفایی در تولیدات کشاورزی، جلوگیری از نابودی منابع آب، خاک و... توجه جدی به بخش کشاورزی را ضروری می سازد. از این رو در مقاله حاضر، به بررسی و تحلیل موانع توسعه کشاورزی در دهستان کرانی با توجه به نقش مهم آن به عنوان اشتغال غالب روستاییان، پرداخته شده است. روش تحقیق توصیفی – تحلیلی و ترکیبی می باشد و جمع آوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و میدانی (پرسشنامه و مصاحبه) صورت گرفته است. جامعه آماری تحقیق دهستان کرانی می باشد که ابتدا چهار روستا با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند، سپس با استفاده از فرمول کوکران 126 بهره بردار به عنوان نمونه آماری تعیین شدند. آزمون مقدماتی برای به دست آوردن پایایی پرسشنامه انجام و ضریب آلفای کرونباخ برای پرسشنامه بیش از 72/0 به دست آمد. داده های به دست آمده با استفاده از تکنیکAHP (فرایند تحلیل سلسله مراتبی) و نرم افزار Expert Choice مورد تحلیل قرار گرفته اند. نتایج تحقیق نشان داد که عوامل ساختاری در دهستان کرانی مهم ترین مانع توسعه کشاورزی بوده و عوامل فرهنگی، محیطی و بازاری در اولویت های بعدی قرار گرفتند. قبل از انجام هرگونه اقدام برای توسعه کشاورزی در منطقه باید یکپارچه سازی اراضی زراعی مدنظر قرار بگیرد.
    کلیدواژگان: توسعه روستایی، توسعه کشاورزی، تقطیع و پراکندگی اراضی، تکنیک AHP، دهستان کرانی، استان کردستان
  • جعفر میر کتولی*، محمود عیوضلو، فرشته رضایی، داوود عیوضلو صفحات 153-174
    جرم یک پدیده اجتماعی محسوب می شود که عوامل فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و حتی محیطی در بروز آن موثر می باشد، در این راستا شناخت و تبیین بهتر جرم و رفتار مجرمانه در جامعه در ارتباط با این عوامل ضروری می باشد. یکی از مهم ترین مباحث در تحلیل جرایم، مکان وقوع جرم می باشد. ولی با توجه به اینکه مکان های جغرافیایی در ارتباط با نابرابری ها اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در بروز جرایمی خاص در آن مناطق موثر می باشد، در این راستا ناهماهنگی و وجود تباینات فضایی در ساختار جمعیتی می تواند در ناامنی شهری و شکل گیری فضاهای متفاوت شهری از لحاظ میزان ثبات و امنیت موثر باشد. در این مقاله به بررسی و تحلیل فضایی از تاثیر ساختار جمعیتی بر وقوع جرایم در سطح مناطق شهر مشهد به عنوان دومین کلان شهر کشور پرداخته شده است. روش تحقیق مطالعه حاضر توصیفی و تحلیلی بوده و جهت بررسی ساختار جمعیتی از 14 شاخص در سه گروه جمعیتی، فرهنگی- اجتماعی و اقتصادی استفاده شده و با 6 نوع جرم نیز به تحلیل نحوه توزیع فضایی مجرمان اقدام شده است. هم چنین جهت بررسی رابطه بین متغیرها با استفاده از نرم افزار SPSS، تحلیل های آماری مرتبط صورت گرفته و جهت نمایش توزیع مکانی مجرمان و میزان تعادل فضایی جمعیت در سطح مناطق شهری از نرم افزار GIS بهره جسته شده است. نتایج تحقیق نشان دهنده وجود ارتباط معنی دار بین ساختار جمعیتی و جرم خیزی مناطق می باشد.
    کلیدواژگان: تباینات فضایی، امنیت، ساختار جمعیت، جرایم، مشهد
  • مسعود تقوایی*، نصرت مرادی هوسین صفحات 175-200
    درک و شناخت بهتر میزان سطوح برخورداری مناطق مختلف نسبت به یکدیگر باعث شناخت نقاط ضعف، قوت، فرصت ها و تهدیدهای آن ها و در نهایت موجب توفیق برنامه ریزی ناحیه ای و منطقه ای می شود. تعیین و تحلیل سطوح برخورداری مناطق با استفاده مدل های مختلف و ارائه راهکارهای مناسب در این زمینه نقش بسیار مهم و اساسی در رسیدن به این هدف دارد. در پژوهش حاضر با استفاده از دو تکنیک آنالیز اسکالوگرام و SWOT سطوح برخورداری شهرستان های استان آذربایجان غربی براساس 36 شاخص در زمینه های جمعیت و نیروی انسانی، عمرانی- زیربنایی، صنعت و معدن، خدمات اجتماعی، آموزشی و بهداشتی تعیین گردیده و وضعیت هر یک از شهرستان ها در شاخص های مذکور مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و پس از تعیین نقاط ضعف، قوت، فرصت ها و تهدیدها به شیوه SWOT به ارائه راهکارهای مناسب جهت توسعه شهرستان های استان آذربایجان غربی پرداخته شده است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که در بین شهرستان های استان آذربایجان غربی از لحاظ سطوح برخورداری و توزیع امکانات و خدمات، عدم تعادل و ناهمگونی دیده می شود به طوری که براساس مدل آنالیز اسکالوگرام شهرستان های ارومیه و خوی به عنوان برخوردارترین و شهرستان های پیرانشهر، سردشت و چالدران به عنوان محروم ترین شهرستان های استان شناخته شدند. یافته ها هم چنین نشان می دهد که 42 درصد از شهرستان های استان در سطح محروم و بسیار محروم، 28 درصد نسبتا برخوردار، 14 درصد برخوردار و تنها 14 درصد شهرستان ها بسیار برخوردار هستند.
    کلیدواژگان: سطوح برخورداری، آنالیز اسکالوگرام، مدل SWOT، استان آذربایجان غربی
  • لادن کاضمی راد*، محمد غمگسار، مریم حقیقی صفحات 203-217
    افزایش تقاضای آب و پیدایش تغییرات آب و هوایی باعث گردیده که در سال های اخیر به سناریوهای خشکسالی جهانی توجه بیشتری شود. خشکسالی به عنوان یک خطر طبیعی با چندین عنصر اقلیمی و هیدرولوژیک توصیف می شود و ارزیابی آن اهمیت ویژه ای جهت برنامه ریزی و مدیریت منابع آب دارد. به این منظور ضروری است که ضمن بررسی اثرات خشکسالی، به درک تاریخی از آن در منطقه پرداخته شود. در این پژوهش، از طریق روش TOPSIS تحت نرم افزار MATLAB و با استفاده از 9 عنصر جوی تاثیرگذار بر خشکسالی، رتبه بندی خشکسالی برای دوره آماری 18 ساله (2010-1993) صورت گرفته است. جهت اعتبارسنجی روش پیشنهادی، داده های خروجی آن از طریق آزمون t با خروجی روش SIAP مورد مقایسه قرار گرفته و نشان داده شده که در سطح احتمال 95 درصد، ارتباط معنی داری بین این دو روش وجود دارد. در نهایت با روش درون یابی IDW و با استفاده از نرم افزار ArcGIS 9.3، عمل پهنه بندی خشکسالی محدوده مورد مطالعه، برای سه دوره مجزا انجام گرفته است. نتایج نشان می دهد که طی 3 دوره، از وسعت شرایط نرمال از لحاظ خشکسالی کاسته شده و به شدت و وسعت خشکسالی در محدوده مورد مطالعه افزوده گردیده است.
    کلیدواژگان: خشکسالی، پهنه بندی، TOPSIS، شاخص استاندارد بارش سالانه، گیلان
  • سید هادی حسینی*، مصطفی قدمی صفحات 219-240
    شناخت الگوی توسعه کالبدی شهر و ارزیابی درجه پراکندگی و فشردگی آن جهت هدایت آن در راستای توسعه پایدار شهری ضروری است، چرا که امروزه اکثر محققان معتقدند ارتباط معنی داری میان الگوی توسعه کالبدی شهر (فرم شهر) با پایداری شهری وجود دارد. بر این اساس، هدف اصلی تحقیق، تحلیل الگوی توسعه کالبدی فضایی شهر سبزوار با استفاده از مدل های کمی چون منحنی شیب تراکم، ضریب جینی، آنتروپی نسبی، ضریب گری، قاعده اندازه تراکم، مدل هلدرن و تحلیل های همبستگی است. روش شناسی تحقیق، تلفیقی از روش های قیاسی و استقرایی است. از روش قیاسی در بررسی مبانی نظری و مرور ادبیات تحقیق و از روش استقرایی نیز جهت شناخت شهر سبزوار با استفاده از آمارها و اطلاعات حاصل از داده های ثانویه چون آمارنامه ها، اسناد و طرح های شهری استفاده گردید. یافته های تحقیق حاکی از آن هستند که بین سال های 1372 تا 1385 تراکم ناخالص جمعیتی شهر سبزوار بسیار کاهش یافته و از 128 به 76 نفر در هکتار رسیده است. این کاهش تراکم، گویای گسترش افقی شهر طی این دوره می باشد. بررسی قاعده اندازه تراکم شهر نیز نشان از بالا بودن نرخ رشد توسعه ی کالبدی شهر بر نرخ رشد جمعیت شهری دارد. بررسی منحنی شیب تراکم حاکی از کاهش شیب تراکم از مرکز به پیرامون و بالطبع حومه شدن گسترش شهر است. بررسی درجه توزیع متعادل جمعیت با استفاده از ضریب جینی و آنتروپی نسبی نشان دادند که توزیع جمعیت در شهر سبزوار در سال 1385 نسبت به سال 1372 متعادل تر شده است. بررسی درجه تجمع جمعیت با استفاده از ضریب گری نشان داد که توزیع جمعیت طی سال های 1372 تا 1385 از الگوی تجمعی تصادفی خارج شده و به سمت الگوی رشد پراکنده حرکت نموده است. مدل هلدرن نشان داد که در بازه زمانی 1372-1385 بیشترین رشد افقی اتفاق افتاده است. به طوری که در این دوره حدود 30 درصد رشد شهر ناشی از رشد جمعیت و 70 درصد از رشد شهر ناشی از رشد افقی و اسپرال شهری بوده است. تحلیل روابط همبستگی مشخص ساخت که بین متغیر وابسته یعنی تراکم و متغیرهای مستقلی چون مساحت حوزه های آماری، نرخ باسوادی، تعداد خانوار در واحد مسکونی و بعد خانوار روابط معنی داری وجود دارد. با توجه به موارد فوق، ضروری است جهت جلوگیری از استفاده ناکارآمد از زمین های شهری و کاهش هزینه های ایجاد زیرساخت ها و تاسیسات و تجهیزات شهری و نیل به توسعه پایدار شهری، سیاست گذاری های لازم از سوی مدیریت شهری مدنظر قرار گیرد.
    کلیدواژگان: فرم (شکل) شهر، توسعه کالبدی، فضایی، پایداری شهری، تراکم جمعیت، پراکنش شهری
  • مجید رضائی بنفشه*، سعید جهانیخش، خلیل ولیزاده کامران صفحات 241-262
    تبخیر- تعرق به عنوان یکی از مولفه های موثر در چرخه هیدرولوژی نقش قابل ملاحظه ای در اقلیم منطقه ای و جهانی دارد به طوری که به طور متوسط70% نزولات جوی در کره زمین و 90% آن در کشور ما از طریق تبخیر- تعرق به چرخه هیدرولوژی بازمی گردند و از این جهت برآورد دقیق آن حائز اهمیت است. یکی از عوامل مهم و موثر در میزان تبخیر- تعرق واقعی در هر منطقه، دمای سطح زمین است؛ به طوری که افزایش دمای سطح زمین سبب کاهش تبخیر- تعرق واقعی و خشکی سطح زمین می گردد. در این پژوهش با استفاده از تصاویر ماهواره Terra- MODIS در فاصله زمانی 1381 الی 1387 در حوضه سفید رود، مقادیر تبخیر- تعرق واقعی از طریق الگوریتم SEBAL کوهستانی برآورد گردیده و تاثیر افزایش دمای سطح زمین بعنوان یکی از عوامل موثر در کاهش مقدار تبخیر- تعرق واقعی در اثر خشکی سطح زمین و کاهش پوشش گیاهی مورد مطالعه قرار گرفته است. نتایج نشان می دهد که دمای سطح زمین به طور متوسط در حال افزایش و مقدار تبخیر- تعرق واقعی در حال کاهش است. عامل اصلی افزایش دمای سطح نیز، کاهش 78% در بارندگی منطقه در سال 87 می باشد.
    کلیدواژگان: تبخیر، تعرق واقعی - دمای سطح زمین (LST) - SEBAL - حوضه سفید رود، NDVI
|
  • Pages 1-18
    The relationship between employment and immigration in special levels of Systan & Balochestan including rural and urban regions is studied in the present paper with the purpose of analysis، modeling and prediction of employment role in immigration. Research method is analytical-descriptive with quantitative approach in which models of labor market، correlation and regression are used. Two variables (employment deficit and out-immigration) obtained from labor market model were introduced as independent and dependent variables in modeling process respectively and then their relationship was predicted. This research considers immigration as an outcome of geographical differences between supply and demand of labor force and indicates the worse labor market of rural regions than urban regions during five decades (1956-2006). There is a direct and strong relationship between employment deficit and out-immigration in rural and urban regions (correlation coefficient: 0. 9). 90% of immigrations occurred in rural and urban regions during the five decades are characterized by employment deficit. It is predicted that when employment deficit in urban regions is eliminated completely and there isn’t employment surplus، these regions will accept immigrants (about 23000 people) and if this happens in rural regions، out-immigration will be diminished greatly about 500 people. Findings indicate that employment deficit is population pulled to the region and employment deficit is population driven from the region. So providing employment opportunities in the region through investment in providing new employment opportunities can be recognized as the most effective solution to prevent evacuation of rural and urban regions of the province.
    Keywords: Modeling, employment, migration, Labor market model, Sistan, Balochestan province
  • Pages 19-45
    Understanding watershed components and their structure and natural processes is a crucial aspect of grasping how human activities can degrade or improve the condition of a watershed. Landscape indices can be used to quantify the condition of landscapes and to determine the impacts of human interventions in the environment. This paper outlines one component of a study being undertaken to provide a new tool for integrated watershed management. The study aims to assess the biophysical and socio-economic impacts of 32 vegetation-based management scenarios in the Chehel-Chai Watershed. The Chehel-Chai River is a tributary of the Gorgan-Rud River system lying southeast of Minoo-dasht in Golestan Province، Iran. The use of landscape structure indices to predict the ecological impacts of management scenarios is the focus of this paper. Five possible management actions including terracing، orchard development، agro-forestry، tree plantation، and riparian restoration have been considered. Scenario rules for each management activity were developed based on field observations، scientific recommendations، and expert knowledge for the study area. Ecological indices used in this study included Weighted Mean Patch Size Index (WMPSI)، Weighted Land Cover Area Index (WLCAI)، Total Core Area (TCA)، Forest Connectivity Index (FCI)، and Riparian Proportion Index (RPI). Ecological impacts of each management scenario are predicted based on the value of these indices. The best management option will correspond to the highest score. The analysis indicates that considering WMPSI، Scenario 26 (orchard development، agro-forestry، and riparian restoration) and Scenario 11 (orchard development، agro-forestry) are the best. In contrast، considering WLCAI، and RPI، Scenario 32 (a combination of terracing، orchard development، tree planting، agro-forestry، and riparian restoration actions) is identified as the best scenario; while Scenario 1 (current condition) was the best considering the TCA and the FCI. The assessment approach used in this study can provide a basis for prediction of the ecological impacts of management actions. Further research into prediction of impacts on physical and socio-economic sources can make available the required information to achieve the aims of an integrated watershed assessment and management.
    Keywords: Landscape ecology, Indices, Scenarios, Chehel, Chai watershed
  • Pages 47-72
    Land use maps are the most essential tools and information in the hand of natural resources managers. Over the last years، many applications of neural network classifiers for land use classification have been reported in the literature، but few studies have assessed the use of decision tree classifiers and their comparison. In this study، first، geometric and radiometric corrections were performed on ETM+ data. Then، with field surveying، the various land cover classes were defined and training areas were selected. The main objective of this study is to compare three artificial neural network methods for land cover classification in Daresher catchment of Ilam province. Meanwhile، the performance of these algorithms has been compared with that obtained using decision tree (with three siplitting methods). The obtained results of accuracy assessment of the classified images showed that neural network classification methods (except Kohonen method) outperformed with overall mean accuracy of 92 and Kappa coefficient of 0. 90 than by decision tree with mean overall mean accuracy of 90 and Kappa coefficient of 0. 88. In addition، when different neural networks classifiers were analysed، fuzzy artmap approach outperformed than by perceptron multi-layer and Konohon classifiers in terms of overall Kappa coefficient accuracies (with more overall accuracies of %2، %22 and Kappa coefficients of %3 and %24). The highest accuracy of artificial neural network was with fuzzy artmap method. So، this study confirms efficiency and capability of artificial neural network methods for land cover classification.
    Keywords: Land use, Image classification, Perceptron multi, layer classifier, Kohonen classifier, Fuzzy Artmap classifier, decision tree, ETM+, Daresher Catchment, Ilam province
  • Pages 73-90
    Today، to operationalize rural economic empowerment، it is essential and indispensible to give due attention to the participation approach. Providing necessary teachings and learning background، participation plays an important role in transmitting information and recognizing decision making abilities in farmers، and can make way for optimal utilization of resources and facilities. As villagers’ failure to recognize and optimally appreciate the resources and facilities is among the main causes of economic underdevelopment in rural areas; it is critical to focus attention onto this approach، so that the rural economy may get out of current situation. Therefore، using a comprehensive approach in a descriptive-analytical method، this study tries to investigate the role of participation in the villager''s empowerment process in agricultural sector of 14 rural settlements in Upper Ij-rud Dehestan، in Ij-rud County. Data were collected through the questionnaires completed by a sample size of 330 people. SPSS relevant tests were employed for data analysis. Studies showed that participation level with an average of 1. 87 is lower than expected. The results suggest that awareness of production factors، one’s command of market economy and decision-making skills، respectively، with significance levels of 0. 025، 0. 001 and 0. 030 are directly correlated with economic empowerment. In addition، the level of villagers'' economic empowerment in the agricultural sector (1. 76) shows that necessary conditions have not yet been provided. Thus، it is essential to improve the villagers’ understanding of optimal utilization of production factors، familiarity with market mechanisms and decision making skills.
    Keywords: rural economy, rural participation, decision making skills, economic empowerment, agricultural sector, Ij, rud of Zanjan County
  • Pages 91-109
    Traffic has always been a considerable metropolitan setback whereas many factors such as the urban fabric، concentration of attractive population applications، weather، and ext. intensifies this problem. In order to overcome such a problem many solutions have been approached where building parking locations at places facing high traffic load is one to remark. The city of Abadeh at the north of Fars State is facing high traffic loads due to its linear expansion، centralization of attractive population applications and also narrow street networks، leading to many one-way streets. This research is from type descriptive - analytical and quantitative that required information was collected from multiple sources such as library، documents and field finding. Therefore in this study، first the appropriate criterions to building parking sites has been extracted such as accessibility to high density service levels، the quality of materials، type of building، and also the consideration of compatibility، comfort، efficiency، desirability، health، and safety standards with other nearby applications and after giving weight to layers with using AHP model، by the means of the geographic information system as a powerful device for analyzing and locating، the more appropriate zones of central land portions to create parking locations has been studied and at last the landscape has been divided to five spectrums named very proper، proper، medium، improper، very improper. The results from the rated fields study have shown that an extensive very proper zone holding such characteristics as the destructiveness of the building، having brick and wood material and accessibility to dens service levels is available for building parking locations throughout the city site and can be as a choser as a best place to make parking into centeral part of abade city in order to reduce of traffic in city center.
    Keywords: Traffic, parking, Geographical Information System, Analytical Hierarchy Process, Abadeh
  • Pages 111-133
    In the 6 to 8 June 2007 occurrence of the Gonu tropical storm caused heavy rainfall in the South East region was Iran and after heavy rainfall the severe floods occurred in South East Iran. In effects of Gonu super Cyclone in the 3-day period from 6 to 8 June 2007 of the South East region saw rain was showery precipitation. The total rainfalls in the study area to the number 503. 5 mm were mature. Using various data related to atmospheric moisture in different levels، and low moisture supply source and quality and qualities in the event of rain caused by Gonu storm in 2007 was studied. studding of the atmospheric Moisture Flux Convergence (MFC) during Gonu storm in 6 to 8 June 2007، using the physical equations of related to the MFC in the atmosphere، map atmospheric MFC map''s at levels 1000، 850، 700 and 500 hpa for 00z، 06z، 12z and 18z times have been illustrated and analyzed. The achieved results showed that the maximum convergence has taken place in 1000 and 850 hpa levels، and the other atmospheric levels had Lesser role in a rain storm days occurred in June 2007 Gonu. Also the results showed that moisture origin of precipitation in 6 June at 1000 and 850 hpa levels are the Indian Ocean، Gulf of Aden، and Arabian Sea and at other levels، are the Arabian Sea and Gulf of Oman. in June 8th the most effective moisture are related to the Gulf of Oman and Arabian Sea. Attention to the time of year and considering the moisture transfer path of from the warm seas، the South East meteorological stations of Iran، and with attention to convectional rainfall maps we can be note to this important point that and flooding rainfall caused by Gonu storm have occurred due to pass and dominance of a warm and humid air mass by the convection and convergence mechanism.
    Keywords: Atmospheric moisture, Gonu tropical storm, Moisture Flux Convergence (MFC), Convectional precipitation, southeast region of Iran
  • Pages 135-152
    Many researchers and scientists to Msabh agricultural development strategy of rural development and argue that agriculture as a main source of income and employment opportunities، could play a major role in rural development. Therefore، in this paper، we study and analyze the obstacles to agricultural development in the district boundary due to its important role as the dominant rural employment has been paid.
    Method
    This descriptive - analytical، library and field data collection (questionnaires and interviews) were carried out. he population of the county korani survey is Four villages were selected using simple random sampling، using Cochran formula، 126 samples were designated as beneficiary. Preliminary tests carried out to obtain the reliability of the questionnaire and Cronbach''s alpha coefficient for the questionnaire more than0/72 respectively. Techniques using AHP (Analytical Hierarchy Process) and Expert Choice software were analyzed. The results indicate that the county corani greatest obstacle to agricultural development and structural factors، cultural factors، environmental and market priorities were next. Before doing any action for agricultural development in the region should take into account the integration of farm lands
    Keywords: rural development, agricultural development, land fragmentation fractionation technique AHP, the district boundary, Kurdistan province
  • Pages 153-174
    Crime is a social phenomenon that cultural، social، economicand evenenvironmental factors are effectiveonthe incidence of it. So better understanding and explanation of crime and criminal behavior in society is essential in connection with these factors. One of the most important issues in crime analyses is crime site. But as regard that geographicall ocation in relation with economic، socialand cultural inequality are effective in the incident of specific crime in those area، so disharmonyand spatial inconsistency in population structure can be effective in urban insecurity and formation of stability and security indifferent urban areas. In this paper spatial analysis of influence ofpopulationstructureon theincidence ofcrime in the urban regions of Mashhad metropolis as a second largest metropolis in the country. has been regarded The research method used، is descriptive-analyze and in order to analyzing the population structure indicators in three population، cultural-social and economic groups and the condition of spatial distribution of offenders with 6 types of crime has been analyze. Also in order to analyze the relationship between the variables with using SPSS software، related statistical tests is done and to display the spatial distribution of offenders and the rate of population spatial equilibrium at the urban regions has been used of GIS software. The research results indicates a significant correlation between population structure and being prone to crimeof the regions.
    Keywords: Spatial Contrast, Security, Population Structure, Crimes, Mashhad
  • Pages 175-200
    Better understanding and recognizing the amount of the enjoyment levels of regions and comparing them to each other causes their weakness، strength، opportunities and threats to be recognized، and finally cause the regional and zonal planning to be succeeded. For achieving this purpose، determining and analyzing of enjoyment levels by using various methods and offering suitable solutions in this field play important and fundamental role. In the present study، by using Scalogram analysis and SWOT model enjoyment levels of West Azarbayjan based on 36 indices in population and labor، constructional- infrastructural، industry and mineral، social services، educational and health care are determined and position of each township in said indices are analyzed and after determining of weakness، strength، opportunities and threats suitable solutions for development of West Azarbayjan province townships are offered. The findings indicated that there is difference among West Azarbayjan townships in terms of enjoyment levels and distribution of facilities and services. So based on Scalogram Model results Urmia and Khoy townships are recognized as the most enjoyed level and Piranshahr، Sardasht and Chaldran as the most deprived level. Finding also shows that 42% of townships are in deprived and more deprived level، 28% in relatively deprived level، 14% in enjoyed level and only 14% in the most enjoyed level.
    Keywords: Enjoyment Levels, Scalogram Analysis, SWOT Model, West Azarbayjan Province
  • Pages 203-217
    Owing to the rise in water demand and looming climate change، recent years have witnessed much focus on global drought scenarios. Drought as a complex natural hazard is best characterized by multiple climatological and hydrological parameters and the assessment of it is important for planning and managing water resources. So understanding the history of drought in the area is essential like investigating the effects of drought. In this study، the droughts were rated by TOPSIS index with 9 effective factors on drought by MATLAB software in Gilan province. The output was compared through t-test from SIAP to validate the method and the results show that there is a significant relationship in these two methods at 95% probability. At the end، the droughts in the area were zoned for 3 separated periods by IDW method in GIS 9. 3. Results show that in 3 periods، expanse of normal situation has decreased and upon violence and expanse of drought has increased in the area
    Keywords: Drought, Zoning, TOPSIS, SIAP, Gilan
  • Pages 219-240
    The recognition of physical-spatial development patterns of cities is necessary for achieving to urban sustainability. Because، many of scientists believed that a meaningful relation between urban form and urban sustainability exist. With attention to this issue، the purpose of this research is evaluating of Sabzevar physical-spatial development pattern with using quantities models such as size-rank rule، Gini coefficient، relative entropy، geary coefficient، density gradient and correlation analysis. Methodology of research is combination of inductive and apriority methods. The results of this research indicated that during 1993-2006 years، gross population density of Sabzevar very reduced and from 128 per/h received to 76 per/h. this reduction says that in these periods Sabzevar have had sprawl. Investigation of size-rank rule represented that during 1921-2006 rate of physical development growth is much more than rate of population growth. Density gradient in sabzevar in 2006 is reducing with distance from city center. It means that in Sabzevar city outskirts is developing. Investigation of Equal distribution grade of population with using Gini and relative entropy coefficient indicated that population distribution in Sabzevar in 2006 rather than 1993 has been equaled. Surveys of agglomeration grade of population with use of geary coefficient shows that distribution of population in Sabzevar city in 1993 has been random agglomeration while in 2006 became sprawl. The use of Holdern model indicates that significant part of sprawl in Sabzevar city has been occurred during 2003-2006 years. In these years، 30 percent of urban physical growth derives population growth and 70 percent of this growth derives sprawl and horizontal expansion and finally، Correlation analysis indicates that between gross population density and variables such as statistic district area، literacy، family dimension and family in residential unit had existed significant relations. Pay attention to this issue that during 1993-2006 years، sprawl has been one of the important features of physical development Sabzevar، it is necessary to urban Manager''s restrict factors that create sprawl and horizontal expansion in Sabzevar city.
    Keywords: Urban Form, Physical Development, Urban Sustainability, Population Density, Sprawl
  • Pages 241-262
    Evapotranspiration is one of the important hydrologic cycle components that have very considerable effect in local and global climate. 70% of precipitation in the world and 90% of it in Iran returns in hydrologic cycle with Evapotranspiration and for this reason its estimation is very valuable. One of important factors in local actual Evapotranspiration is land surface temperature that its increase causes to decrease of actual evapotranspiration. In this study Satellite images of Terra-MODIS used for estimation of Evapotranspiration in Sefidrood basin between 2002 -2008. Satellite image processing for mountain SEBAL method show’s actual Evapotranspiration distribution in basin. Relationship between land surface temperature and vegation cover and actual Evapotranspiration was studied. results shown decrease in actual Evapotranspiration and the reason is decrease in precipitation about 78% in 2008 year.
    Keywords: Evapotranspiration, LST, SEBAL, Sefidrood basin, NDVI