فهرست مطالب

فلسفه دین - سال یازدهم شماره 2 (تابستان 1393)
  • سال یازدهم شماره 2 (تابستان 1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/06/19
  • تعداد عناوین: 8
|
  • محمد محمدرضایی، سید جابر موسوی راد صفحات 197-216
    معضل شرور به عنوان امری بر ضد وجود خدا یا برخی صفات او مثل قدرت یا خیرخواهی مطلق الهی، مطرح شده است. فیلسوفان و متکلمان بسیاری به راه های مختلف در صدد پاسخ به این معضل بر آمده اند. در این میان راه حلی که بسیاری از فیلسوفان اسلامی پذیرفته اند، نظریه «عدمی انگاری شرور» است. مطابق این دیدگاه شرور، حقیقتی جز عدم ذات یا عدم کمال ذات ندارند. در مقاله حاضر این دیدگاه تقریر شده است و این سوال مطرح می شود که آیا دردها و آلام، مورد نقضی برای دیدگاه فلاسفه محسوب می شوند؟ پرسش دیگر این است که بر فرض که دردها و آلام مورد نقضی برای دیدگاه فلاسفه نباشد، آیا می توانیم نقدهای دیگری را بر دیدگاه عدمی بودن شرور مطرح کنیم؟ در این مقاله از این دیدگاه دفاع شده است که با فرض قبول اصل مبنای فلاسفه، دردها و آلام نقضی برای دیدگاه فلاسفه محسوب نمی شوند. اما دیدگاه عدمی بودن شرور دارای نقدهای اساسی است. از جمله اینکه اولا شروری که عدم کمال ذات محسوب می شوند، در واقع اموری وجودی هستند؛ ثانیا بر فرض قبول عدمی بودن شرور، مشکل شرور با این نظریه حل نمی شود؛ ثالثا هر شری معمولا ملازم با امری وجودی است و رابعا این دیدگاه مخالف آیات وروایات است.
    کلیدواژگان: الم و درد، شرور، عدم ذات، عدم کمال ذات
  • سید محمد حکاک، محمدرضا موحدی نجف آبادی صفحات 217-242
    نظریه صدور فلوطین (نظریه فعالیت دوگانه)، حاصل تلاش او برای پاسخ دادن به انتقاد های ارسطو بر افلاطون، در مسئله بهره مندی اشیا از مثل است. فلوطین نه تنها در اصل ایجاد مسئله برای او، بلکه در زبان و اصطلاحاتی که برای بیان آرای خویش به کار می گیرد (مانند ماده معقول، دویی نامتعین و فعالیت)، تحت تاثیر ارسطو است. همچنین، نظریه فعالیت دوگانه، از جنبه های مهمی تحت تاثیر نظریه قوه و فعل ارسطو و فاعلیت غایی محرک اول است. بر اساس این تاثیرپذیری ها، می توان گفت فلوطین به همان میزان که نوافلاطونی است، نوارسطویی هم هست و فلسفه او نه تقلیدی صرف، بلکه ترکیب مبتکرانه ای میان آرای افلاطون و ارسطو است.
    کلیدواژگان: ارسطو، صدور، فلوطین، نظریه فعالیت دوگانه
  • قاسم پور حسن، نجم سادات الحسینی، پروین کاظم زاده صفحات 243-266
    عقلانیت باور دینی یکی از مهم ترین مباحث فلسفه دین است که پنج رویکرد معرفت شناسانه متفاوت را در بر می گیرد. تا همین اواخر، دلیل گرایی رویکرد غالب در حوزه عقلانیت باورهای دینی بود و نماد عقل گرایی حداکثری به شمار می رفت. اما معرفت شناسی اصلاح شده مکتب نوظهوری است که در مقابل دلیل گرایی قرار گرفته، عقلانیت را بی جا و بی مورد دانسته و معتقد است که اعتقادات دینی شاید کاملا موجه و معقول باشند، حتی اگر هیچ قرینه ای آنها را تایید نکند. در این میان دیدگاه های ولترستورف به عنوان یکی از مهم ترین افراد مطرح در این رویکرد، متشکل از دو فرضیه عمده است: اول آنکه افراد زیادی به صورت مبنایی یعنی بدون واسطه و نه بر اساس دیگر عقاید، به بسیاری عقاید در مورد خدا قائلند؛ و دیگر اینکه آنان اغلب حق دارند، به آن امور معتقد شوند. دراین مقاله پس از بیان مخدوش بودن معیار لاک در استفاده از مفهوم معقول که همان معیار مبناگروی کلاسیک است، نحوه مواجهه ولترستورف با بحث عقلانیت مشخص می شود که او معنای عام و گسترده عقلانیت را می پذیرد و مراد وی از عقلانیت، تنها عقل ارسطویی نیست، بلکه خود ایمان را به تنهایی عقلانی می داند و ترکیبی از دلیل گرایی و ایمان گرایی را پیشنهاد می دهد.
    کلیدواژگان: جان لاک، دلیل گرایی، عقلانیت باور دینی، عقلانیت حداکثری، معرفت شناسی اصلاح شده، ولترستورف
  • رضا گندمی نصرآبادی صفحات 267-288
    در بین جریان های فکری یهودی که در قرون وسطا وجود دارد، جریانی مخالفت با فلسفه را وجهه همت خویش قرار داده است. برخی از یهودیان از موضع الهیاتی به نقد آرا و افکار فیلسوفان به ویژه ارسطو می پرداختند و جمعی از طریق جدل و با مدد گرفتن از خود فلسفه به مقابله با آن برخاستند. در این بین یهودا هلوی جایگاه ممتازی دارد. او تحت تاثیر غزالی بر نابسندگی و محدودیت عقل در تبیین موضوعات الهیاتی تاکید می کرد و برای تجربه دینی و سنت به مثابه تجربه انباشته شده اهمیت ویژه ای قائل بود. کتاب «الخزری» مهم ترین کتاب هلوی به شمار می آید.مخالفت با فلسفه ارسطو بخش معظم کتاب را به خود اختصاص داده است. هلوی در عین حال که عقل را ارج می نهد، بر محدودیت و نابسندگی آن تاکید دارد. او متاثر از اسماعیلیه معتقد بود بسیاری از آموزه ها و رخدادهای دینی را نمی توان از راه عقل و علیت تبیین کرد، چرا که آنها مربوط به عالم امرند و تبیین علی مربوط به عالم خلق است. بنابرین تجربه دینی مومنان و سنت دینی، بهترین ضامن و گواه بر تحقق امور مربوط به عالم امر هستند. مقاله حاضر تنها عهده دار تبیین دیدگاه هلوی درباره محدودیت عقل و ناکارآمدی فلسفه ارسطو در توجیه باورهای دینی است.
    کلیدواژگان: ارسطوستیزی، تجربه دینی، غزالی، گستره عقل، یهودا هلوی
  • عین الله خادمی، قدسیه ماجدی صفحات 289-324
    یکی از مسائل چالش برانگیز و در عین حال کلیدی در طول تاریخ تفکر اسلامی، مسئله «ایمان» است که از جهات مختلف، مورد توجه اندیشمندان بوده است. ملاصدرا به عنوان حکیمی متاله و شیعه، ایمان را از ماده امن می داند؛ گویی شخص مومن با ایمان، از تکذیب و مخالفت با حق، ایمن می شود؛ هرچند ایشان، ایمان را با مفاهیم مختلفی چون تصدیق، حکمت، نور، توحید و عقل تعریف می کند، در دیدگاه او «علم و معرفت» مهم ترین عنصر در «ایمان» است. صدرا ایمان تقلیدی و کشفی را از اقسام ایمان دانسته است و «عمل» را خارج از حوزه مفهومی ایمان قرار می دهد.
    او ایمان را همچون علم، امری وجودی می داند که احکام وجود بر آن سریان دارد، لذا امری مشکک، با قابلیت کمال و نقص و پایین ترین مراتب آن ایمان تقلیدی بدون برهان و بالاترین مرتبه اش، حق الیقین است که از مراتب عرفانی محسوب می شود. ایشان توانسته بر اساس مبانی حکمت متعالیه در چهار شاخصه نقش کلیدی معرفت؛ علم امری وجودی؛ رابطه میان ایمان و عمل صالح و مراتب ایمان، به شایستگی در بعد نظری از مباحث دینی، بهره ببرد و تبیین نوینی از ایمان ارائه کند؛ هرچند این نقد نیز (که توجه بایسته ای در بحث نظری، به عنصر مودت و محبت ندارد) امکان طرح دارد.
    کلیدواژگان: ایمان، ایمان تقلیدی، ایمان شهودی، علم، معرفت
  • اسدالله حیدرپور کیایی صفحات 325-348
    مقاله حاضر در جست وجوی گزارش و تحلیلی از دلایل اثبات احد و ویژگی های آن در نظام فکری فلوطین است. ابتدا به تبیین اساسی ترین دلایل فلوطین همچون بساطت محض و وحدت محض بر اثبات هستی احد پرداختیم که ویژگی مشترک همه آنها این است که فلوطین به نحو انی به اثبات اصل نخستین بسیط می پردازد، به این معنا که چون موجودات مرکب وجود دارند، تبیین علی آنها نیازمند به علت نخستین بسیط است. بخش دیگر مقاله به تحقیق در باب برخی از ویژگی های احد، همچون علیت فاعلی و غایی٬ فوق وجود و صفات وجود بودن٬ ایجادگری و فیضان و حضور همه جایی می پردازد.
    کلیدواژگان: احد، حضور همه جایی، فلوطین، فوق هستی، فیضان
  • سید اسحق حسینی کوهساری صفحات 349-370
    قصه طالوت و جالوت در قرآن کریم، همچون دیگر قصه های ذکرشده در قرآن، حاوی عمیق ترین مسائل فلسفی، اجتماعی، جامعه شناسی،اقتصادی، سیاسی، روان شناسی و حقوقی با بیانی شیوا و هنری است.
    با این مقاله در صدد تحلیل و بررسی «فلسفه جهاد» از دیدگاه قرآن هستیم که در داستان «طالوت و جالوت» با بیان هنری ذکر شده است. در این مقاله، اصول «فلسفه جهاد و مبارزه» در ده مورد بیان شده است که عبارتند از: نفی اشرافی گری، اثبات لزوم مشروعیت الهی، لزوم رهبری، اتمام حجت با معاندان و.... که به عقیده نگارنده، با تامل در این آیات و درس آموزی از آنها می توان این اصول را در هر برهه ای از زمان، به کار بست و با ولایت مداری بیان شده در این آیات، از گمراهی و ضلالت، نجات یافت و در مسیر رویش ها و ریزش های حاصل از امتحانات الهی سربلند بود.
    کلیدواژگان: اشراف، جالوت، جهاد، طالوت، فلسفه جهاد
  • نسرین سراجی پور صفحات 371-392
    از جمله اندیشه های بدیع غزالی، نظریه «بدن جدید» در مبحث جاودانگی است که در کتاب تهافت الفلاسفه و در نقد نظر حکمای مشاء در مبحث معاد طرح شده است. براساس این دیدگاه اساس و حقیقت انسان نفس اوست و با مرگ و فنای بدن، نفس باقی است و در هنگام حشر فرقی نمی کند که خداوند همان بدن یا بدنی دیگر را بازگرداند، زیرا حقیقت انسان نفس اوست و این امکان وجود دارد که خداوند بدن جدیدی خلق کند. از نظر او خلق بدن جدید هیچ مغایرتی با شرع و عقل ندارد. غزالی در کتاب «الاقتصاد فی الاعتقاد» که اثری کلامی است، دیدگاه «برانگیختگی»را مطرح می کند. بر اساس این دیدگاه خداوند در روز قیامت با قدرت لایزال خود اجزای پراکنده بدن انسان را دوباره باز می گرداند. دیدگاه برانگیختگی در کتاب «الاقتصاد فی الاعتقاد» در ظاهر به تاسی ازمتکلمان اشعری نگاشته شده است، اما تامل در بیانات غزالی و مبانی مشترک دیدگاه «برانگیختگی» ونظریه بدن جدید، همچنین بررسی تاریخی آثار او و نحوه بیان منتقدان نظریه بدن جدید و بررسی دلیل تنوع و تناقض ظاهری کلام او در آثارش، نشان می دهد که هر چند غزالی نظریه مختار خود را در مبحث جاودانگی برانگیختگی عنوان می کند، اما دیدگاه «برانگیختگی»در کتاب الاقتصاد فی الاعتقاد به طور تلویحی و در لفافه کلمات به گونه ای بیان شده است که به همان دیدگاه بدن جدید اشاره دارد.
    کلیدواژگان: بدن جدید، برانگیختگی، جاودانگی، غزالی، نفس
|
  • Mohammad Mohammad Rezaie, Seyed Jaber Mousavi Rad Pages 197-216
    Problem of evil is something which is considered against existence of God or his attributes like being omnipotent and absolutely good. Philosophers and theologians have tried to solve this problem by different ways. The solution which is accepted by Muslim philosophers is the nothingness of evils. According to this opinion evils are not except nothing of essence or perfections of essence. In this article this opinion is expounded then pains and turmoils (which are considered as objection against existence of god) are analyzed. The opinion which is defended in this article is that by accepting the principles of philosopher view، pains are not as an objection against them، but the point of view of Muslim philosophers has for problems: - Evils which are nothingness of perfection of the essence are existent- Problem of evils is not solved by their opinion- Evils often require existential evils - Their opinion is opposite of Islamic scriptures.
    Keywords: nothingness of essence, evils, pain, nothingness of perfection of essence
  • Seyed Mohammad Hakkak, Mohammad Reza Movahedi Najaf Abadi Pages 217-242
    Plotinus'' attempt to counter the Aristotle critiques on Plato''s theory of ideas، leads to his theory of emanation، which is called double act doctrine. Plotinus is influenced by Aristotle، not only in raising the problem of emanation quality، but the language and terms (including reasonable matter، indefinite dyad and activity) that are used to describe his theory. Also، the theory of the double act doctrine in some important respects is influenced by Aristotle''s theory of potentiality and actuality، and the ultimate agency of unmoved first motivator. On the Base of these influences، Plotinus is a Neo-Aristotelian just as he is a Neo-Platonist philosopher and his ideas aren''t pure imitation، but creative synthesis between the ideas of Plato and Aristotle.
    Keywords: Plotinus, Aristotle, Emanation, Double act doctrine
  • Ghasem Purhasan, Najmolsadat Al-Hosseini, Parvin Kazemzadeh Pages 243-266
    Rationality of religious belief is one of the most important issues in the philosophy of religion and includes five epistemological approaches. Up till recent times، evidentialism was the approach prevalent in the field of rationality of religious beliefs. And it was considered as a symbol of maximal rationalism. Reformed epistemology، however، is a newly-emerged school which opposes evidentialism and deems rationality as something irrelevant. According to reformed epistemology، religious beliefs may be fully justified and reasonable، even if no evidence confirms them. Here، views of Wolterstorff، as one of the most important scholars advocating this approach، consist of two main assumptions: first، many people believe in many ideas about God in a foundational way، i. e. immediately and not based on other’s ideas; and the other، in most cases، they are right to believe in such ideas. In the present article، after saying that Locke’s standard in making uses of the notion of “reasonable” (which is the same as the standard of classical foundationalism) is not a justified one، the authors will explain the way in which Wolterstorff goes to discuss “rationality”. They will describe that he accepts rationality in the general and extensive sense of the term and by rationality he does not mean only Aristotelian reason; rather، he takes faith as being rational and proposes a synthesis of evidentialism and fideism.
    Keywords: 'reformed epistemology', evidentialism', rationality of religious belief', Wolterstorff', John Locke', maximal rationality
  • Reza Gandomi Pages 267-288
    In the middle ages، there are many intellectual currents In Judaism. A current of thought is in disagreement with the philosophy. Some have criticized philosophers from theological perspective and grups have criticized philosophy With the help of fallcy and its own philosophy. in this regard. helevy has a privileged position. He emphasized on the limits of reason and insufficient in explaining the theologica matters. He held special significance for religious experience and tradition. kuzari is His most important book. Much of the book is dedicated to disagree with Aristotle. While he respects reason، emphasized on limitations and inadequacy of reason. He impressed by Ismailis emphasized upon the impossibility of explaining the religious beliefs by reason and causality، Because they are relevant to the world of Amr، While causal explanation is relevant to the world of creation. So religious experience of believers and tradition is the best guaranty relating to world of Amr. This paper tries to explain his views on the limits of reason And the inadequacy of Aristotle for justifiy beliefs.
    Keywords: Scope of Reason, Anti, Aristotelianism, Religious experience, Ghazali, yehuda helevy
  • Einollah Khademi, Ghodsieh Majedi Pages 289-324
    One of the most challenging and yet the key issues in the history of Islamic thought، the issue of «faith» that in many ways، has been the focus of scholars. As a wise theologian Mulla Muslim faith considers safe matter، as a devout faith، and against the denial of the right to be safe، even though his faith with various concepts such as authentication، Wisdom، Light، Unity definition of wisdom، but in his view، «knowledge» is the most important element in the «faith». Sadra imitative faith and knowledge discovery from a variety of faith; «action» out of the realm of faith makes sense. Although his faith as science knows it is therefore imperative that the provisions of the Syriac Mshkk، with the lowest levels of perfection and the perfect imitation of faith، without argument، and the highest it، is far to -it is erfani be. Transcendent Wisdom، he managed according to the principles of the four key characteristics of knowledge، knowledge of the existence of something; relationship between faith and good deeds، and much faith in the idea of religious merit، and benefited from the faith and will provide a new explanation، although this criticism is also imperative to note that the theoretical discussion، the element of friendship and love، no noteworthy.
    Keywords: faith, knowledge, wisdom, faith, duplication, intuitive faith
  • Asadollah Heidarpour Kiaei Pages 325-348
    Plotinus’ system of thought on the One and its attitudes The present paper tries to explain and analyze the Plotinus arguments for existence of the One and its attributes. At first، it is explained the basic arguments for proving the One. The common feature of these arguments are factual demonstration. The final section of the paper is investigated the main attributes of the One such as، the efficient and the ultimate cause، beyond of being and omnipresence.
    Keywords: Plotinus, The One, Beyond of Being, Emanation, Omnipresence
  • Seyed Ashagh Hoseyni Koohsari Pages 349-370
    The story of Saul and Goliath in the NobleQur’an، like other stories mentioned in Qur’an، contains the deepest philosophical، social، sociological، economic، political، psychological and legal issues with an eloquent and artistic language. The present article aims to analyze and investigate “the philosophy of Jihad” from the viewpoint of Qur’an which has been artistically mentioned in the story of Saul and Goliath. The article discusses ten principles of “the philosophy of Jihad and fighting” including: rejection of aristocracy، proving the necessity of divine legitimacy، necessity of leadership، giving ultimatum to contesters، etc…. The author believes that through contemplation into these verses and taking lessen from them، one can apply these principles at every time and by following Wilayat [«Wilayat،» derived from wila''، means power، authority or a right of certain kind. In Shí''a theology، «wilayat» is the authority invested in the Prophet and the Ahlul Bayt as representatives of Almighty Allah on this earth] mentioned in these verses، he can avoid from misguidance and going astray and can hold his head up high through risings and fallings in the path of divine tests.
    Keywords: Taloot (Saul), Jaloot (Goliath), Jihad (holy war), philosophy of Jihad, aristocrats
  • Nasrin Serajipour Pages 371-392
    one of the Ghazzali''s idea about immortality is named New body. He suggested it in «Tahafot alfalasefe». He was tended to criticize philosopher''s attitude about life after death. According to this view the man is made of two substance; soul and body substance. soul is immortal and immaterial and personal identity relate to the soul. for Ghazzali it is possible that GOD give to human the same body or the other body because God is omnipotent. He wrote his other idea in «Aleghtesad fe aleteghad» is named recreation or reconstitution. this point of view is suggested by Ashaere. Base of this view، the body is perished and disappeared and then it is distributed after death. God can to gather parts of the body and return them in the other world. although Ghazzali said the former idea is my selection idea about immortality and the first is suggested for criticizing of philosopher''s doctrine but there are some demonstrations that shows indeed new body and recreation or reconstitution doctrine are the same. In other words، one idea is explained by two kind of language، the first of them is express by philosophical language and the former is stated by teleological language.
    Keywords: Ghazzali, Soul, Recreation or Reconstitution, Immortality, New body