فهرست مطالب

تاریخ اسلام در آینه پژوهش - سال یازدهم شماره 2 (پیاپی 37، زمستان 1393)
  • سال یازدهم شماره 2 (پیاپی 37، زمستان 1393)
  • 144 صفحه،
  • تاریخ انتشار: 1394/05/15
  • تعداد عناوین: 7
|
  • حسین حسینیان مقدم صفحه 5
    نام ها در هر فرهنگی معنای نمادین و ریشه شناختی دارد و حکایتگر ارزش های متفاوت و متنوع جامعه و نیز احساسات، نیازها، بینش ها و منش های نام گذار است. نام ها به اعتبار منبع انتخاب، در تربیت فرد و جامعه، محترم یا نامحترم جلوه دادن آنها موثرند و به طورکلی در زندگی فردی و اجتماعی بشر سهم بسزایی ایفا می کنند. دیدگاه های فرهنگی پشتوانه توصیفی نام ها و مبنای انتخاب و کاربرد آنهاست، چه نام گذار به هنگام نامیدن فرزندش، توجه به معنا و مفهوم نامی که فرزندش را به آن می خواند داشته باشد، یا نداشته باشد. برخی دیدگاه های فرهنگی از نازیبایی ها استقبال کرده، آن را سرشت طبیعت گرای بشر می خوانند و خود را ملزم به تقلید مو به مو از آن می دانند. ازاین رو، زیبایی در بینش ها و منش های متفاوت مفهومی متنوع می یابد و باید در بستر فرهنگی خاص خود تعریف شود.
    این نوشتار بر اساس منابع و اسناد مکتوب موجود، با شیوه ای تاریخی، زیبایی را در سبک زندگی اهل بیت علی ها السلام و در قلمرو نامگذاری فرزندان آنان، در سه محور ارتباط با خداوند، ارتباط با اجتماع و ارتباط با طبیعت با رویکرد معنویت و نشاط اجتماعی و فردی بررسی می کند. پس با مقایسه آماری محورها، شاخصه های نام گذاری را بیان کرده و با نقد نظریه «طبیعت باوری»، فراوانی زیبایی طبیعی را نیز در نام ها نشان داده است.
    کلیدواژگان: فرهنگ، نام، سبک، زندگی، اهل بیت علیها السلام، زیباشناسی
  • احمد خامه یار صفحه 31
    در برخی منابع تاریخی و روایی شیعه، معجزه های متعددی به امام علی علیه السلام نسبت داده شده است. اعتقاد به وقوع این معجزات در مکان هایی خاص، موجب شده تا بعدها در این مکان ها زیارتگاه هایی ایجاد شود که در این نوشتار، از آنها با عنوان «معجزه گاه های امام علی علیه السلام» یاد شده است. در کشور عراق، شماری از این دست زیارتگاه ها وجود دارد که مهم ترین آنها عبارت است از: «مشهد الشمس» در حله، «زیارتگاه جمجمه» در بابل، «مسجد براثا» در بغداد، و «قطاره» امام علی علیه السلام نزدیک کربلا. در این مقاله، ضمن معرفی مختصر هریک از این چهار معجزه گاه، تلاش شده است تا با تحلیل و مقایسه اقوال و روایات نقل شده در منابع روایی متقدم شیعه در باب معجزات امام علی علیه السلام و محل وقوع آنها، میزان اعتبار این معجزه گاه ها و انطباق آنها با این روایات بررسی شود. نتایج این بررسی نشان می دهد که در این منابع، تناقضات و اختلافات شدیدی در محل وقوع معجزاتی که مبنای شکل گیری این زیارتگاه ها بوده است، وجود دارد، به گونه ای که غالبا انطباق موقعیت جغرافیایی آنها را با اقوال و روایات موجود، با مشکل مواجه می سازد.
    کلیدواژگان: امام علی علیه السلام، معجزه، زیارتگاه، عراق، روایات، شیعه
  • محمدتقی ذاکری صفحه 51
    شلمغانی از شخصیت های منسوب به تشیع است که از دیدگاه شیعه و سنی، به عنوان چهره ای منحرف شناخته می شود. او شخصیتی علمی بود و طرف دارانی در میان برخی صاحب منصبان سیاسی عصر خود داشت که در دوستی او ثابت قدم بودند. وی با برخورداری از چنین جایگاهی، سودای ریاست بر سازمان وکالت و در پی آن، ریاست بر شیعیان را در سر می پروراند و ازهمین رو، به انتشار عقایدی انحرافی در بین پیروانش دست یازید. هرچند اصل انتشار عقاید انحرافی توسط شلمغانی در میان طرف دارانش قابل انکار نیست، اما هریک از منابع موجود، گونه های مختلفی از این عقاید و افکار را به او نسبت داده اند. بررسی و تحلیل داده های منابع گوناگون با توجه به گرایش های مذهبی مولفانشان روشن می سازد که انتساب این حجم عظیم از عقاید انحرافی به شلمغانی نمی تواند صحیح باشد و دست کم انتساب عقاید و افکاری همچون ادعای الوهیت و اباحی گری در امور جنسی و عبادات، که عمدتا در منابع غیرشیعی انعکاس یافته، با دیگر داده های تاریخی درباره واقعیات زندگی او سازگار نیست.
    کلیدواژگان: شلمغانی، غلات، شیعه، اباحی گری، الوهیت، نواب، وکلا، عزاقریه
  • علیرضا غلام پور صفحه 69
    دوره خلافت امام علی علیه السلام (3541 هجری) به سبب شکل گیری شرایط سیاسی پیچیده ای که در پی کشته شدن عثمان به وجود آمد، عرصه تبادل نامه های متعددی میان طرف های درگیر بود. مطالعه و بررسی این نامه ها با هدف شناسایی رفتار سیاسی شخصیت های آن دوره، برگی جدید از پژوهش در حوزه تاریخ اسلام را ورق خواهد زد. شناسایی نکات محوری در نامه ها، شامل ادبیات، استدلال ها، ادعاها، انتقادها و دیگر نکات به کاررفته از یک سو، و مقایسه میان مطالب اظهارشده با منش و رفتار سیاسی گزارش شده نویسندگان آنها امکان رسیدن به اهداف این پژوهش را فراهم خواهد ساخت. این پژوهش بر آن است تا در مطالعه ای موردی و با به کارگیری روش «تحلیلی تطبیقی»، میزان انطباق بین رفتارها و ادعاهای طلحه و زبیر را شناسایی کند. نتایج حاصل از این پژوهش نشان دهنده تعارض اساسی میان ادعا و عملکرد آنهاست. ادعاهای موجود در نامه آنها مبنی بر بیعت اجباری، دخالت امام علی علیه السلام در قتل عثمان و ناشایستگی آن حضرت برای تصدی امر خلافت، که از مهم ترین شعار های سیاسی آنها بود، با گزارش ها و مستندات تاریخی در تضاد است.
    کلیدواژگان: طلحه، زبیر، نامه، بیعت، عثمان، توبه
  • محمدرضا هدایت پناه صفحه 91
    «صحابه نگاری» طی بیش از ده قرن، فراز و فرودهای گوناگونی به خود دیده است. مهم ترین مباحث این دانش در دو بحث «مکاتب ساختاری» و «مکاتب محتوایی» خلاصه می شود. در سیر تطور صحابه نگاری، مکتب ساختاری به دو مکتب «حدیثی» و «شرح حال نگاری» تقسیم می شود. صحابه نگاری حدیثی به سبب مسائل و نیازهای سیاسی، اجتماعی و علمی بر ساختار شرح حال نگاری مقدم بوده است. به همین سبب بخش زیادی از صحابه نگاری های متقدم شکل «مسند نویسی حدیثی» به خود گرفته است و همین امر سبب پوشیده بودن این گونه کتاب ها در شمار کتب صحابه نگاری شده است. اهداف و مزایا و نقایصی که متوجه چنین ساختاری بوده سبب ظهور مرحله جدیدی در صحابه نگاری می شود که از لحاظ ساختاری به آن «صحابه نگاری شرح حال نویسی» گفته می شود. این نوشتار ضمن تشریح مکتب صحابه نگاری حدیثی، گوشه ای از اهداف، مزایا و نقایص این ساختار را برشمرده است.
    کلیدواژگان: صحابه نگاری، مکتب ساختاری، محتوایی، حدیث، شرح حال
  • مهدی یعقوبی، سیدمحمود سامانی، حامد منتظری مقدم صفحه 113
    بی تردید، احترام به سادات و ذریه رسول خدا صلی الله علیه و آله سابقه ای به قدمت دین مبین اسلام دارد. تاسیس «دیوان نقابت» در نیمه قرن سوم هجری در عصر دوم عباسی، که وظیفه اش رسیدگی به امور سادات بود، حاکی از اهمیت اجتماعی این قشر تاثیرگذار در تحولات سیاسی اجتماعی است که با حمله مغول در دهه دوم سده هفتم هجری برای چند دهه به فراموشی سپرده شد. پس از موج دوم حملات مغول به ایران و جهان اسلام و تشکیل حکومت ایلخانان مغول در ایران و در پی آن، مسلمان شدن برخی حاکمان مغول، همچون غازان خان، جایگاه اجتماعی سادات احیا شد. آنان با تاسیس بنایی فرهنگی به نام «دارالسیاده»، برای کسب مشروعیت حکومت خود تلاش کردند. بی شک، حضور علمای سنی و شیعه در کنار ایلخانان، تاثیر سترگی در این زمینه داشت. به رغم اهمیت این موضوع، هنوز کار عمیق و نسبتا جامعی در این باره انجام نشده است. این پژوهش بر آن است تا اندک گزارش های موجود را از لابه لای منابع استخراج و با پالایش آنها، به پرسش های ذیل پاسخ دهد: زمینه ها و عوامل موثر بر شکل گیری دارالسیاده ها چه بود؟ پراکندگی جغرافیایی دارالسیاده ها و کارکرد آنها چگونه بود؟ فرضیه مقاله آن است که مغولان برای کسب مشروعیت و تثبیت حکومتشان اقدام به ساخت آن کردند. محدوده زمانی موضوع از سال 694736 هجری است.
    کلیدواژگان: دارالسیاده، سادات، غازان خان، اولجایتو، ابوسعید، اسلام، تشیع، اصفهان، تبریز
  • ملخص المقالات
    صفحه 131
|
  • Hussein Husseiniyan Moghadam Page 5
    In every culture, names have a symbolic and etymological meaning and are indicative of the different values of society and name giver’s emotions, needs, insight and characters. Relying on the source of names, they have a key role in providing individuals and society with education, and in deciding whether or not they sound respectable, and, generally speaking, they play a major role in man’s personal and social life. The cultural viewpoints serves as a descriptive backing of names and a basis for choosing and applying them, whether or not the name giver is aware of the meaning of the name which he/she chooses for his/her child. Some adopt cultural views which are in favour of strange-sounding names and consider this act as a naturalistic nature of human and tend to imitate it accurately. Therefore, beauty assumes different meanings according to different insights and characters and it should be defined within its specific cultural context. Using a historical method and based on the available sources and written documents, this paper investigates the idea of beauty in light of the lifestyle of the prophet’s household concerning how they named their children. Three focal points are considered in this
    Discussion
    the relationship with God, the relationship with society and the relationship with nature. The approach to spirituality and social and personal vitality is used. Thus, making a statistical contrast between these three points, the paper expounds the way of choosing names, and criticizing the theory of ‘naturalism’’, it shows the great natural beauty which names have.
    Keywords: culture, name, style, life, the Prophet's household, aesthetics
  • Ahmad Khameyar Page 31
    Some historical sources and narration sources of the Shi’a attribute many miracles to Imam Ali (pbuh). The belief in the occurrence of such miracles led to building shrines in the places associated with them to which this paper refers as the places associated with the Miracle of Imam Ali. In Iraq, there are a number of shrines, the most important of which are, ‘’Mashhad-al-Shams’’ in Hilleh, ‘’Jomjomeh Shrine’’ in Babil, Buratha Mosque in Bagdad, and ‘’Qattarah’’ of Imam Ali near Karbala. Introducing a brief account of each of these four places, and analyzing and contrasting the narrated traditions in ancient Shiite narration sources on the Miracles of Imam Ali (pbuh), the paper tries to investigate the degree of the authenticity of these places and see whether or not these narrations apply to them. The results of this investigation show that there are many contradictions and differences concerning the place in which these miracles occurred, and which contributed to setting up these shrines, so that the geographical location of these places can hardly correspond to the existing narrations.
    Keywords: Imam Ali, miracle, shrine, Iraq, narrations, Shiah
  • Mohammad Taqi Zakeri Page 51
    Shalamghani is one of the figures who is categorized as a Shi’a but both the Shia and the Sunni think that he has strayed off the right path. He was an academic figure and he was followed by number of political officials in his time and they had firm friendship with him. Enjoying such a status, as the chairman of the agency organization and then head of the Shiah. He was able to spread misguided beliefs among his followers. Although in principle, no one denies that he promulgated misguided beliefs among his followers is no existing source mentions that he adopts these different types of beliefs. The investigation of the information which is obtained from different sources and taking into account the religious inclination of their authors make clear that ascribing this huge amount of misguided beliefs to Shalamghani cannot be true, and leastwise, ascribing such beliefs like claiming to be god, explicitness in sexual affairs and acts of worship which are mainly reflected in non-Shi’a sources, is not consistent with other historical accounts about his real life.
    Keywords: Shalamghani, extremists, Shiah, explicitness, divinity, representatives, deputies, Azaqeriyah
  • Ali Reza Gholampoor Page 69
    The period of the caliphate of Imam Ali (35 to 41 Hegira) witnessed mutual exchange of letters between the opposing sides, as a result of the complicated political situation which the death of Uthman had created. Examining these letters with the aim of recognizing the political behavior of the important figures in that period of time contributes to turning a new page of the research in the field of Islamic history. Identifying the key points, including the stylistic devices used by the authors and the arguments, claims, criticisms, etc. which characterize these letters, on one hand and comparing the letter contents with the political behavior of their authors, on the other hand, can contribute to the achievement of the objectives of this study. Using a descriptive-comparative method, this research seeks through a case study to show to what extent the behaviors of Talha and Zubayr conform with their claims. The results of this study show that there is a fundamental contradiction between their claims and their actions. The claims contained in their letters such as claiming allegiance by force, Imam Ali's involvement in the murder of Uthman and Imam Ali's lacking qualification of being a caliph, which represent their main political slogans, do not correspond with the reports and historical documentary evidence.
    Keywords: Talha, Zubayr, letter, allegiance, Uthman, repentance
  • Mohammad Reza Hedayat Panah Page 91
    For centuries "the study of the companion's works on hadith ", underwent many ups and downs, and the most important issues of this study are ignored under two main headings; "structural schools" and "content schools". In the course of development of the study of the companion's works on hadith, the structural school developed to become two schools; "Hadith school" and "biography writing school". Due to the political, social, and scientific issues and needs, the companion's works on hadith takes precedence over the structure of biography writing.Therefore, a lot of the previous the companion's works on hadith had the form of "books concerned with the chains of transmission of hadith," and this is why these books are not considered among the companion's works on hadith. The objectives, advantages and disadvantages of this structure has led to the beginning of a new stage in the study of the companion's works on hadith which is structurally called "the companion's works on hadith and biography writing". Presenting a clear account of the school of the companion's works on hadith, this article refers to some of the objectives, advantages and disadvantages of this structure.
    Keywords: the companion's works on hadith, structural school, content, Hadith, biography
  • Mahdi Yaghubi, Sayed Mahmood Samani, Hamed Montazeri Moghaddam Page 113
    Undoubtedly, the respect shown to the prophet’s descendants traces its history back to the first days of the advent of Islam. The establishment of "Diwan al-Nagabah" in the middle of the third century in the second Abbasid era with the aim of attending to Sadats’ affairs, shows the social role of this influential social stratum in social and political developments, which was forgotten for some decades in the period following the mongol invasion in the second decade of the seventh century. After the second wave of mongol invasions of Iran and Islamic world, and, then, the establishment of the Mongol Ilkhanid government in Iran, as a result of which some Mongol rulers like Ghazankhan, embraced Islam, the social status of Sadats improved. As illegal aliens, these rulers established a cultural foundation called "Dar al-Siyadah" in an attempt to make their government legitimate.Undoubtedly, the close relations which Shiite and Sunnis scholars had with the Ilkhanid had a strong effect in this regard. In spite of the importance of this issue, no in-depth and relatively comprehensive study has been made about it. This paper seeks to extract some reports from the existing sources and classify them in order to, answer the following questions: What are the factors behind establishing Dar al-Siyadah? How was the geographic distribution of Dar al-Siyadah? And what function did it have? The paper concludes that the Mongols established Dar al-Siyadah in order to give support to and legitimize their government. The present study focuses on the period between 694 and 736 (H).
    Keywords: Dar al Siyadah, Sadat, Ghazankhan, Uljaytu, Abu Saeed, Islam, Shiism, Isfahan, Tabriz