آرشیو سه‌شنبه ۲۲ مرداد ۱۳۹۸، شماره ۲۲۲۵۷
اخبار کشور
۳
پرتوی از حسن ساقی در جام الغدیر (1)

پرورده مکتب ولایت

سیدابوالحسن موسوی طباطبایی

علامه بزرگوار آیت الله شیخ عبدالحسین امینی، صاحب دایره المعارف گرانسنگ الغدیر در سال 1281 خورشیدی (1320 قمری) در تبریز دیده به جهان گشود. پدر او شیخ میرزا احمد امینی از فقیهان و مجتهدان وارسته ای بود که از غبار شهرت طلبی دامن افشانده و بر قله های بلند زهد و تقوا ماوی گزیده بود و مام پارسایش بانویی بود که در دامان پاک خویش هیچ گاه بدون وضو او را شیر نداد.

عبدالحسین با سرمایه ای که از هوش و استعداد سرشار داشت، تحصیلات مقدماتی را نزد پدر و علمای تبریز فرا گرفت و پس از گذرانیدن دوره سطح، در سن 22 سالگی به نجف اشرف مهاجرت کرد. وی در جوار امام العارفین به تکمیل تحصیلات خود پرداخت و از محضر علمای آن سامان استفاده نمود و بعد از چند سال به تبریز بازگشت. ولی شوق نجف و عشق به بارگاه امیرمومنان راحت و آرام را از او ربوده بود تا آنکه سرانجام زادگاه خود را برای بار دوم ترک کرد و برای همیشه در نجف سکونت یافت. علامه با پشتکاری بی مثال در درس عالمان و مراجع وقت حضور یافت و خیلی زود به اجتهاد رسید و از بزرگانی چون سید ابوالحسن اصفهانی، میرزا محمد حسین نائینی، محمد حسین غروی اصفهانی معروف به کمپانی و شیخ عبدالکریم حائری یزدی موسس حوزه علمیه قم اجازه اجتهاد دریافت کرد.

علامه امینی در پرتو هیبت و وقار خود چهره ای ملکوتی، چشمانی نافذ، بیانی فوق العاده زیبا و منبری گیرا و تاثیر گذار داشت. وجود وی مالامال از عشق به امیرالمومنین و در توسل به ساحت مقدسش مثال زدنی بود. او پیوسته زیارت مولایش را با آدابی خاص به جا می آورد؛ در حرم مطهر با همه بیگانه بود و روی دل به کعبه آمال داشت، متواضعانه در مقابل ضریح می نشست، سیلاب اشک بر محاسن جاری می کرد و صدای گریه و ناله های جانسوزش در فضای معنوی حرم می پیچید. این زیارت عاشقانه و عارفانه گاه بیش از یک ساعت به طول می انجامید. آنچه که اشک های این عالم فرزانه را جاری می ساخت، تصور مظلومیت امام متقین بود. او خود می گفت من پس از تالیف الغدیر عمری دراز می خواهم که بر مصائب و مظلومیت های علی علیه السلام بگریم.

 از جمله اعمال عاشقانه علامه شور و حال او در زیارت کربلای معلی است که با پای پیاده از نجف حرکت می کرد و پس از سه روز پیاده روی به کربلا می رسید. در حایر حسینی نیز زیارت هایی همسان نجف به همراه اشک و آه فراوان داشت.

علامه امینی با اشتغالات سنگین علمی از زیارت و عبادت خسته نمی شد. در ماه رمضان کارهای دیگر را تعطیل می کرد و در نجف یا کربلا برای عبادت کمر همت می بست و از جمله پانزده بار قرآن را ختم می نمود و 14 ختم را به معصومین و یکی را  به پدر و مادر خود اهدا می کرد. زمانی یک ماه در مشهد اقامت گزید و هر شب در حرم مطهر رضوی هزار رکعت نماز بجا آورد. وی پس از 40 سال سکونت در نجف، خانه شخصی از خود نداشت.

علامه بزرگوار در کنار فعالیت های علمی و عبادی، خدمت به خلق را فراموش نمی کرد و حتی برای رفع نیاز ارباب حاجت، خود را به تعب می انداخت. دست رد به سینه سائلی نمی زد، امیدواری را نومید نمی ساخت و افراد ضعیف را می نواخت. او اخلاقی نیکو و خیری کثیر داشت.

آیت الله امینی، عالمی مجاهد و معتقد به ولایت فقیه بود و سال ها پیش از پیروزی انقلاب اسلامی حرکت مقدس امام خمینی را با عبارتی عرشی تایید کرده بود: الخمینی ذخیره الله للشیعه؛ امام خمینی اندوخته خداوند برای عالم تشیع است.

الغدیر اثری باشکوه و شگرف

کتاب الغدیر دایره المعارفی عظیم است که علامه برای بررسی اسناد واقعه غدیر خم، کتابخانه های مهم در کشورهای مختلف را جست وجو نموده است. علامه امینی 40 سال از عمر خود را صرف نگارش کتاب الغدیر نمود این اثر بی همتا به زبان عربی با نثری زیبا و ادبی در 20 جلد تالیف شده است که 11 جلد آن به چاپ رسیده و مابقی به عللی هنوز مخطوط مانده است. مرحوم دکتر سید جعفر شهیدی که در شمار دوستان علامه امینی بود چنین می گوید: «علامه امینی به من فرمود که برای تالیف الغدیر ده هزار جلد کتاب را از ابتدا تا آخر خواندم و به صدهزار کتاب دیگر مراجعات مکرر داشته ام.» سپس دکتر شهیدی می افزاید: «او اهل گزافه نبود وقتی می گفت کتابی را خوانده ام به درستی خوانده، به ذهن سپرده و از آن یادداشت برداشته بود. علامه می گفت هر گاه پشت میز می نشستم که الغدیر را بنویسم، مثل اینکه علی علیه السلام را در کنار خود می دیدم که مطالب را به من دیکته می فرمود.»

الغدیر کارنامه ای گویا از حیات علمی علامه امینی است که هر سطر آن به شکلی حیرت انگیز از منابع مختلف در کتابخانه های جهان گردآوری شده است. این کتاب ترجمان عشق علامه به ساحت مقدس ولایت و بیانگر انگیزه والای او برای معرفی حقانیت اهل بیت است. علامه برای تالیف کتاب الغدیر، ابتدا در کتابخانه های عمومی و خصوصی نجف اشرف به کاوش پرداخت و منابع موجود را بررسی کرد و سپس برای دستیابی به مصادر دیگر به ایران، هند، سوریه و ترکیه سفر کرد و در کتابخانه شهرهای مختلف با تلاشی شبانه روزی به مطالعه پرداخت و با نبود امکانات در آن روزگار شخصا نسخه های نادر فراوانی را استنساخ نمود. علامه غالبا هنگام تعطیلی کتابخانه ها از کتابدار می خواست وی را تنها گذارده و در را به روی او قفل کند. خودش می فرمود: آن وقت ها در نجف پنکه نبود و من در آن شرایط سخت برای مطالعه هر روز به حسینیه شوشتری ها می رفتم که تعدادی کتب ارزشمند کهن داشت. کتابدار در را می بست و مرا در کتابخانه تنها می گذاشت و من ساعت ها به مطالعه مشغول می شدم و یادداشت برمی داشتم. غرق شدن در مطالعه مرا به کلی از گذشت زمان غافل می ساخت و تنها زمانی به خود می آمدم که می دیدم فرشی که بر روی آن نشسته ام از ریزش مداوم عرق خیس شده است.

آن بزرگوار چند ماه برای سفری علمی و تحقیقی به هندوستان رفته بود. بعد از بازگشت از او پرسیدند هنگام اقامتتان در هند با گرمای هوای آنجا چه می کردید؟ وی لختی تامل کرد و گفت: عجب! اصلا متوجه گرمای آنجا نشدم! علامه درسفر سوریه روزی 18 ساعت کار می کرد و کلید کتابخانه طاهریه [المکتبه الطاهریه] را به او داده بودند. در آنجا صبح ها تا غروب یکسره کار می کرد و با نان و آب مختصری که به همراه داشت تغذیه می نمود.

علامه چنانچه کتابی می خواست و آن را نمی یافت متوسل به ساحت امیرالمومنین علیه السلام می شد. وی نه تنها در مسائل علمی بلکه در مشکلات مومنان و شفای بیماران نیز در حرم مطهر علوی متوسل می شد و نتیجه می گرفت. علامه امینی زمانی سخت بیمار و بستری شد و پزشک او را از فعالیت علمی ممنوع کرد اما یکی از دوستان نزدیک آن بزرگوار در کنار بستر او مقداری از کتاب الغدیر را برایش خواند و علامه با استماع آن مطالب از بیماری حاد خود شفا یافت و از بستر برخاست. این موضوع مورد حیرت پزشک معالج شده بود و نمی توانست آن را باور کند.

الغدیر و وحدت بین شیعه و سنی

مصادر و منابعی که در کتاب الغدیر مورد استناد قرار گرفته همگی از کتب علمای اهل سنت است و علامه امینی بر اساس مدارک و مسانید برادران اهل تسنن این واقعه مهم تاریخی را به اثبات رسانیده است. نقد موشکافانه و داوری منصفانه و به دور از تعصب علامه امینی باعث شد که پس از چاپ الغدیر، مقالات متعددی در مجلات فرهنگی مصر، سوریه، عراق و سایر بلاد اسلامی در تجلیل از این کتاب درج گردد و سیل تشکر و تبریک علما از سراسر جهان به سوی او سرازیر شود. دانشمندان شیعه و سنی وقتی این اثر سترگ و جاودانه را مطالعه کردند با عبارات و الفاظ بسیار زیبایی آن را ستودند که حدود 50 نمونه از این اظهارات در مقدمه مجلدات الغدیر آمده است. این نامه ها و مقالات همگی بیانگر این مطلب است که بر مفاد و مطالب مستند الغدیر کلیه فرق اسلامی اتفاق نظر دارند.

علامه امینی از میان عالمان اهل تسنن در سراسر جهان اسلام دوستان فراوانی داشت. اما فرقه گمراهی مانند وهابیت که دست ساخته استعمار پیر است از این اثر بزرگ ابراز انزجار و مطالعه آن را ممنوع کرده است و جالب اینجاست که به علت متانت، استواری و دقت بالای الغدیر تا کنون هیچ کس نتوانسته مستندات آن را رد کند.

خدمت بزرگ دیگر این عالم وارسته تاسیس کتابخانه امیرالمومنین علی علیه السلام در شهر نجف است. آن بزرگوار از اینکه می دید کتابخانه های جهان حاوی صدها هزار کتاب نفیس است اما نجف مهم ترین حوزه علمیه جهان تشیع کتابخانه ای فقیر با چهار هزار کتاب دارد در رنج بود و در صدد برآمد تا کتابخانه ای غنی تاسیس کند. وی عاقبت در عید غدیر 1379 ق با حضور علما و بزرگان نجف این کتابخانه را افتتاح کرد. کتابخانه ای با 70 هزار نسخه خطی بسیار نفیس و 500 هزار عنوان کتاب به زبان های مختلف دنیا.

سرانجام این عالم وارسته پس از عمری سرشار از مجاهدت و تلاش در سن 68 سالگی در ظهر جمعه 12 تیر ماه 1349 ش مصادف با 28 ربیع الثانی 1390 ق در تهران درگذشت. او در آخرین ساعات زندگی خود فرمود آبی آمیخته با تربت مطهر حسینی بر لبانش برسانند و این آخرین توشه او از دنیا بود. در تشییع باشکوه پیکر مطهرش بازار تهران تعطیل شد. بعضی عمر کوتاه علامه امینی را به جهت تلاش های بی وقفه، مطالعات زیاد و تلاش علمی بیش از حد او می دانند. استاد جلال الدین همایی در مرگ زودرس آیت الله امینی اظهار داشته است: کثرت کار و زحمت بی شماری که آن بزرگوار در راه خدمت به مذهب کشید کم کم قوای بدنی او را ضعیف ساخت تا منتهی به مرگ ایشان شد.

 بدن مطهر علامه با هواپیما به کشور عراق منتقل گردید و پس از طواف در حرم های مطهر کاظمین، کربلا و نجف به وصیت خودش در کتابخانه امیرالمومنین علیه السلام به خاک سپرده شد.