آرشیو سه‌شنبه ۲۲ مرداد ۱۳۹۸، شماره ۲۲۲۵۷
اجتماعی
۸

نگاهی به وضعیت سرانه پزشک در کشور

هیاهو یا واقعیت؛ موافقان و مخالفان طرح افزایش ظرفیت رشته های علوم پزشکی چه می گویند؟

محسن پورعرب

سلام، وقت شما بخیر. یک وقت می خواستم! اولین جای خالی برای دو ماه دیگه است! بنویسم؟ نه ممنون!؛ یک گفت و گوی ساده، آشنا و رایج اما تلخ و پر از درد که مطمئنا افراد بسیاری آن را تجربه کرده اند؛ مطمئنا برایمان پیش آمده که برای وقت گرفتن از یک پزشک متخصص یا فوق تخصص پرس و جوهای فراوان کرده و زمانی که برای گرفتن نوبت اقدام کرده ایم با سد محکم «وقت دکتر پر است» مواجه شده ایم؛ اینکه چرا امروز برخی پزشکان به درجه ای از مهارت رسیده اند که بیماران حاضرند ساعت ها، روزها و حتی ماه ها پشت در مطبشان منتظر بمانند یک روی سکه است و اینکه اساسا چرا باید درمان برخی بیماری ها در انحصار برخی پزشکان باشد هم روی دیگر سکه است.

اما آنچه که حائز اهمیت است ارتباط دو روی سکه با همدیگر است؛ این ارتباط زمانی پررنگ می شود که طبق آمار سازمان جهانی بهداشت درخصوص سرانه پزشک، شاخص سرانه تعداد پزشک در بسیاری از کشورهای پیشروی حوزه سلامت عموما بین 30 تا 40 پزشک به ازای هر 10 هزار نفر است در حالی که این آمار در ایران 11 پزشک به ازای هر 10 هزار نفر است! مسئله زمانی دردناک تر می شود که طبق برآورد آمارهای سازمان جهانی بهداشت از 2015 تا 2017 شاخص سرانه تعداد پزشک در ایران نسبت به استاندارد جهانی بسیار کمتر است، به طوری که تعداد سرانه پزشک در ایران حتی از کشورهای کمترتوسعه یافته و جنگ زده سوریه و فلسطین هم کمتر است.

با این شرایط، پر واضح است که یک پزشک بتواند به دلیل وجود تعداد کم پزشک متخصص و فوق تخصص در طبابت برخی بیماری ها مطرح شود و بیماران به ناچار برای دریافت خدمات، مدت های طولانی انتظار بکشند، علاوه بر این نیز حاضر باشند برای دریافت خدمات فرسنگ ها راه را طی کنند تا به پزشک دست پیدا کنند. از سوی دیگر بسیاری از بیماران برای دریافت خدمات پزشکی هزینه های زیادی پرداخت می کنند اما از کیفیت این خدمات راضی نیستند؛ برخورد نامناسب پزشک و کادر درمان، صف طولانی انتظار برای دریافت خدمات، مدت زمان کم ویزیت و سهل انگاری پزشک در معاینه بیماران از جمله شکایات اصلی آنان است.

 براساس استانداردهای وزارت بهداشت، مدت زمان ویزیت یک پزشک عمومی 15 دقیقه، پزشک متخصص 20 دقیقه، پزشک فوق تخصص 25 دقیقه و روانپزشک 30 دقیقه است، این در حالی است که طی سال های اخیر در برخی مناطق کشور با پدیده هایی چون ویزیت فله ای بیماران مواجه بوده ایم که خود دلیل محکمی برای کم پزشکی است.

منتقدان شرایط موجود معتقدند، سرانه پایین پزشک در کشور سبب همه مشکلات مطرح شده است. کارشناسان بر این باورند که باید انحصار پزشکی شکسته شود تا هم صف طولانی کنکور پزشکی کوتاه شود و هم بیماران برای دریافت خدمات انتظار نکشند؛ بر این اساس اخیرا نمایندگان مجلس شورای اسلامی «طرح دو فوریتی افزایش پذیرش در رشته های علوم پزشکی» را مطرح کرده اند.

 چرایی دوفوریتی طرح پذیرش رشته های علوم پزشکی

در همین باره، «سراب یوسف داودی»، نماینده مردم سراب در مجلس شورای اسلامی از طراحان طرح دوفوریتی افزایش پذیرش در رشته های علوم پزشکی اظهار داشته است: «با توجه به نیازسنجی شورای عالی انقلاب فرهنگی و پایین بودن میزان دانشجویان رشته های علوم پزشکی، تعدادی از نمایندگان طرح دو برابر شدن پذیرش دانشجویان رشته های علوم پزشکی در سال تحصیلی آینده را به هیئت رئیسه ارائه کرده اند.»

داودی با اشاره به پیر شدن و افزایش تعداد سالمندان افزوده است: «در سال 96 جمعیت سالمندی بیش از چهار میلیون در کشور بوده و این رقم درحال افزایش هست که افزایش تعداد تحصیلکردگان در رشته های مرتبط با سلامت را ضروری کرده است؛ از سوی دیگر در صورت تصویب این طرح، دانشجویان پزشکی که برای کار به خارج از کشور مهاجرت می کنند به کشور بازگشته و به تحصیل ادامه خواهند داد.»

وی تاکید داشت: «تعداد پذیرش دانشجوی پزشکی و رشته های پیرامونی آن در کشور ما پایین تر از کشورهای دیگر منطقه است.»

 مرگ بیماران در سایه انحصار پزشکان

علاوه بر این، حسینعلی حاجی دلیگانی؛ عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس شورای اسلامی اظهار داشته است: «تعداد سرانه پزشک به ویژه پزشکان متخصص در کشور کم است؛ علت این مشکل، انحصار است! نمی دانم چرا این انحصار برداشته نمی شود و شاهدیم که مرتب فقط تعرفه های پزشکی اضافه می شود؛ در این میان فقط مردم بیچاره ضرر می کنند؛ افرادی که ضعیف هستند به خاطر تعرفه های بالایی که پزشکان متخصص می گیرند امکان درمان ندارند؛ آن وقت افراد بیچاره واقعا مرگ را جلوی چشم خودشان می بینند؛ هر جایی که انحصار داریم، دچار مشکل هستیم؛ در بحث متخصصین پزشکی دچار انحصار هستیم و خدمات به مردم نمی رسد.»1

 تایید بحران کمبود پزشک توسط وزارت بهداشت

ایرج حریرچی، قائم مقام وزیر بهداشت نیز پیش از این با تایید ظرفیت پایین دانشگاه ها در پذیرش دانشجویان رشته های علوم پزشکی عنوان کرده بود: «با توجه به کمبود شدیدی که در اکثر رشته ها به ویژه در رشته پزشک عمومی، متخصص و برخی رشته های دیگر وجود دارد، سیاست وزارت بهداشت این است که با حفظ کیفیت آموزشی، ظرفیت هایش را هم افزایش دهد؛ باید توجه کرد که ما توانایی آموزش بیشتر برای تربیت پزشک و متخصص را داریم، اما این کار مستلزم این است که بتوانیم 20 هزار تخت به تخت های آموزشی اضافه کنیم؛ وی با بیان اینکه در حال حاضر وضعیت نیروی انسانی ما در 6 رشته تخصصی بحرانی است، افزوده بود: این موضوع دو دلیل دارد که یکی از آنها تعداد خالص پزشکان و دوم موضوع توزیع پزشکان و متخصصان است؛ چراکه در مورد دوم باید توجه کرد که به غیر از دو سال اول طرحی که محل خدمت آن را وزارت بهداشت تعیین می کند، در سایر سال های خدمت نیروها، وزارت بهداشت اختیاری در توزیع آنها ندارد و خود افراد محل خدمت شان را تعیین می کنند.»2

 سندی دیگر بر اثبات کمبود پزشک در کشور!

مسئله انحصار پزشکی و پیروی آن کمبود پزشک در کشور را می توان حتی در اظهارات وزیر بهداشت و درمان هم مشاهده کرد، جایی که حسن قاضی زاده هاشمی، وزیر سابق بهداشت دو سال پس از پذیرش سکان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گفته بود: «اوایل به دلیل هیاهوی به وجود آمده فکر می کردم 20 هزار پزشک عمومی بیکار داریم و سعی کردیم با پرداختی های ماهانه 15 و 17 میلیون که گاهی مورد انتقاد اعضای کمیسیون بهداشت مجلس نیز بود این پزشکان را در مناطق محروم به کار بگیریم، اما با وجود پرداخت های مناسب به پزشکان شاهد بودیم که تنها حدود 1500 پزشک عمومی اعلام آمادگی کردند و این خود می تواند به این معنی باشد که یا پزشک عمومی نداریم یا آنها تنها شماره نظام پزشکی دارند و دیگر پزشک نیستند.»3

بحران کمبود پزشک یا بحران توزیع پزشک؟

با این حال برخی کارشناسان معتقدند مطالبه به راه افتاده برای افزایش دو برابری ظرفیت رشته های علوم پزشکی کارشناسی شده نیست؛ در همین باره، «عزت اله گل علی زاده»، نایب رئیس اول شورای عالی نظام پزشکی معتقد است: «در حال حاضر تعداد زیادی پزشک بیکار در کشور داریم. مشکل ما توزیع پزشک است، بسیاری از همکاران پزشک پس از گذراندن طرح در شهرهای بزرگ فعالیت می کنند، به دلیل اینکه در مناطق محروم و کم برخوردار آنچنانکه باید و شاید مورد حمایت قرار نگرفته اند؛ به طور مثال پزشکی که به مناطق محروم اعزام می شود انتظار دارد خانواده و فرزندانش امکانات رفاهی داشته باشند و حقوق و مزایای خود را به موقع دریافت کند اما متاسفانه مشاهده می کنیم که برخی از این افراد دو الی سه سال حقوق و مزایا خود را دریافت نکرده اند؛ نمی توان پزشک طرحی را با حقوق دو میلیون تومان در مناطق محروم مستقر کرد و کارانه اش را پس از 14 ماه پرداخت کرد.»4

مخالفت وزارت بهداشت با افزایش سهمیه ها

علاوه بر این، بلافاصله پس از مطرح شدن این موضوع وزیر بهداشت مخالفت خود را با این طرح اعلام کرد. سعید نمکی در این خصوص گفته است: «معتقدیم که ظرفیت دانشگاه های علوم پزشکی و باری که بر دوش نظام سلامت بعد از فارغ التحصیلی سنگینی می کند، برای نظام سیاسی و نظام اجتماعی کشور، نیز مشکل آفرین خواهد بود؛ مسئله کمبود پزشک عمدتا ناشی از توزیع نامناسب فارغ التحصیلان رشته پزشکی در سراسر کشور است و در حال حاضر هم تعداد زیادی پزشک داریم که از کار طبابت خارج شده اند؛ ما باید برنامه ریزی های دقیق تری برای ماندگاری پزشکان در مناطق محروم انجام دهیم و برنامه های انگیزشی بهتری را در کشور اجرا کنیم و صرفا با افزایش کمی به این هدف نمی رسیم؛ در حال حاضر وزارت بهداشت 30 درصد دانشجویان پزشکی را بومی جذب می کند و تا دو الی سه سال آینده این پزشکان فارغ التحصیل خواهند شد و عمده نیاز مناطق محروم هم برطرف می شود.»

 نگرانی از بابت کمبود پزشک نداریم

همچنین، «حمید اکبری»، قائم مقام معاونت آموزشی وزارت بهداشت با بیان اینکه تربیت نیروی انسانی در رشته های علوم پزشکی مبتنی بر نیاز جامعه اتفاق می افتد و با کمبود پزشک مواجه نیستیم، اظهار داشته است: «در حال حاضر تعداد 55 هزار دانشجوی علوم پزشکی در کشور مشغول تحصیل هستند و حدود 120 هزار نیروی پزشکی در کشور تربیت کرده ایم؛ با فارغ التحصیلی 55 هزار دانشجوی فعلی نیز نیاز جامعه به رشته های پزشکی رفع خواهد شد؛ براساس بررسی های انجام شده در وزارت بهداشت از 1404 به بعد با تربیت مازاد نیروی انسانی در رشته های علوم پزشکی مواجه خواهیم بود، چرا که با توجه به آمار 120 هزار نفری پزشکان کشور و همچنین 55 هزار دانشجوی رشته های علوم پزشکی در دانشگاه ها با نیروی مازاد پزشکی مواجه خواهیم شد؛ با این شرایط مردم اگر فکر می کنند برای تحصیل فرزندان خود در رشته پزشکی سرمایه گذاری کنند به این امید که فرزندان آنها در آینده تضمین شغلی داشته باشند کاملا در اشتباه هستند، چرا که با افزایش ظرفیت هایی که صورت گرفته و همچنین آمار 55 هزار دانشجوی رشته پزشکی در کشور این چشم انداز اتفاق نخواهد افتاد، کما اینکه اکنون نیز ما با کمبود پزشک مواجه نیستیم.»5

 80 هزار میلیارد تومان هزینه دو برابر شدن ظرفیت پزشکی

«محمدرضا ظفرقندی» رئیس کل سازمان نظام پزشکی نیز با انتقاد از فضاسازی به منظور افزایش پذیرش دانشجوی پزشکی اظهارداشت: «تصمیم گیری ها در حوزه سلامت بدون کار کارشناسی، عواقب خوبی برای مردم و جامعه ندارد و نگرانی اصلی ما، افت کیفیت خدماتی است که جامعه پزشکی ارائه می دهد؛ به گفته وی هزینه افزایش ظرفیت دانشجوی پزشکی، 80 هزار میلیارد تومان برآورد شده که در شرایط فعلی عقلانی به نظر نمی رسد و اگر این قبیل تصمیم گیری ها بدون توجه به کیفیت خدمات باشد، می تواند سلامت مردم را تهدید کند.»

وی درخصوص کمبود پزشک متخصص در مناطق محروم و کم برخوردار، خاطرنشان کرد: «مشکل ما توزیع نامناسب است و کمبود پزشک نداریم و باید برای مناطق محروم، تسهیلات و امکانات جذب نیروی پزشک متخصص فراهم شود.»

 ظفرقندی افزود: «پیش بینی کرده ایم تا سال 1404 این کمبودها مرتفع شده و در برخی رشته ها، پزشک مازاد نیز خواهیم داشت.»

درآمد روزانه یک میلیون تومان را چه کسی قبول نمی کند؟

موضوع افزایش ظرفیت ها اما روی دیگری هم دارد، جایی که کارشناسان معتقدند اگرچه نیاز به پزشک در کشور مشهود است اما افزایش دو برابری بدون پیوست کارشناسی اثربخش نخواهد بود.

در همین رابطه، «امیرحسین رسولی» مسئول بسیج دانشگاه علوم پزشکی تهران به «کیهان» گفت: طبق آمار سرانه پزشک در ایران 11 به ازای هر 10 هزار نفر است، در حالی که در منطقه، کشوری همچون سوریه سرانه تعداد پزشکانش از ایران بالاتر است؛ چین کشوری با بیش از یک میلیارد جمعیت نیز سرانه تعداد پزشکانش از سرانه ایران بالاتر است؛ علاوه بر این سرانه تعداد پزشک متخصص در ایران پنج به ازای هر 10 هزار نفر است.

رسولی افزود: اظهارات گذشته آقای دکتر حریرچی، قائم مقام وزیر بهداشت از دیگر دلایلی است که مهر تاییدی بر کم پزشکی است؛ آقای حریرچی عنوان کرده اند که برای رسیدن به اهدافمان در نظام سلامت و ارتقای سطح کیفی خدمات ارائه شده باید سرانه پزشکان افزایش پیدا کند چراکه با کمبود پزشک مواجه هستیم.

مسئول بسیج دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به اظهارات سایر مدیران نظام سلامت مبنی بر گلایه از کم پزشکی در کشور، اظهار داشت: رئیس دانشگاه علوم پزشکی استان لرستان طی سخنرانی ای تصریح کرده اند که استان لرستان از کمبود پزشک به شدت رنج می برد؛ علاوه بر این رئیس دانشگاه علوم پزشکی زابل نیز در گذشته چنین اظهاراتی داشته اند و از کمبود پزشک گلایه کرده اند.

وی با تاکید بر اجرایی شدن پزشک خانواده طبق قانون، گفت: شرایط فعلی در حالی است که هنوز پزشک خانواده اجرایی نشده است و اگر بخواهیم طبق قانون پزشک خانواده را اجرا کنیم به تعداد خیلی بیشتری پزشک نیازمندیم.

رسولی همچنین با اشاره به اقدامات صورت گرفته توسط وزارت بهداشت برای اعزام پزشکان به مناطق محروم، یادآور شد: آقای قاضی زاده هاشمی در زمانی که وزیر بهداشت بودند در سال 94 تصریح کردند که طبق جو ایجاد شده گمان می کردند که سرانه تعداد پزشکان کافی است اما وقتی فراخوان برای خدمت در مناطق محروم با دریافتی ماهیانه 15 تا 17 میلیون تومان گذاشتند، آن جامعه آماری که توقع داشتند مراجعه نکردند؛ چنین فراخوانی را نیز آقای طریقت منفرد وزیر اسبق بهداشت در سال 91 به اجرا گذاشتند که آقای منفرد پس از اینکه مراجعه کنندگان کم بودند عنوان کردند که وجود پزشک بیکار توهمی بیش نیست و اتفاقا دچار کم پزشکی هستیم.

 مسئول بسیج دانشگاه علوم پزشکی تهران در ادامه در پاسخ به این سوال که «آیا امکانات ضعیف مناطق محروم دلیل محکمی مبنی بر اینکه پزشکان حاضر نیستند طرح خدمتی خود را در چنین مناطقی سپری کنند نیست؟، گفت: نکته حائز اهمیتی که باید به آن اشاره کنم مدت زمانی است که پزشکان در مناطق محروم سپری می کنند؛ پزشکان مناطق محروم، 15 روز خدمتی و 15 روز مرخصی را در هر ماه سپری می کنند؛ یعنی اینکه هر پزشک منطقه محروم به ازای هر روز خدمتی حدود یک میلیون تومان دریافتی خواهد داشت؛ در شرایط اقتصادی فعلی می توانیم تصور کنیم که فردی حاضر نباشد چنین شرایط کاری و درآمدی را قبول کند؟؛ بنابراین اگر امروز فراخوان خدمت در مناطق محروم با استقبال رو به رو نمی شود دلیلش کم پزشکی در کشور است.

رسولی با اشاره به آمار پزشکان فعال و غیرفعال در کشور، افزود: طبق آماری که مدیران نظام سلامت ارائه می دهند در حال حاضر حدود 100 هزار پزشک عمومی فعال داریم که این آمار براساس شماره های نظام پزشکی صادر شده است؛ این در حالی است که اگر پزشکی فوت یا بازنشسته شود شماره نظام پزشکی اش از سامانه حذف نمی شود و طبق بررسی ها در حال حاضر تنها 42 هزار پزشک عمومی فعال داریم.

وی با انتقاد از طرح افزایش دو برابری ظرفیت پذیرش دانشگاه های علوم پزشکی، تصریح کرد: ما موافق ناگهانی افزایش دو برابری ظرفیت ها نیستیم، بلکه معتقدیم این افزایش باید به صورت تدریجی انجام شود؛ در کنار این باید به این نکته توجه کنیم که وزارت بهداشت در بازه زمانی سال های 74 تا 83 ظرفیت پذیرش رشته های پزشکی را به میزان دو هزار و 100 نفر کاهش داد، بنابراین افزایش تدریجی ظرفیت پذیرش رشته های علوم پزشکی نیاز کشور است.

 اولویت تامین زیرساخت و اصلاح نظام سلامت بر افزایش ظرفیت

دکتر محمد اکبری، اقتصاددان سلامت نیز در گفت وگو با «کیهان» با تاکید بر اینکه در حال حاضر کمبود پزشک داریم، گفت: سرانه تعداد پزشکان در کشور منطبق بر استانداردهای بین المللی نیست و این مسئله مورد اذعان مدیران وزارت بهداشت نیز قرار گرفته است؛ اخیرا نیز آقای دکتر نمکی وزیر بهداشت نیز به مسئله کمبود پزشک پرداخته بودند و طی مصاحبه ای کمبود پزشک را تایید کرده بودند.

اکبری در پاسخ به این سوال که «آیا راه حل کم پزشکی در ایران افزایش دو برابری ظرفیت پذیرش دانشگاه های علوم پزشکی است؟»، اظهار داشت: در حال حاضر تعداد پزشکان متناسب با جمعیت کشور نیست، از سویی کم پزشکی در مناطق محروم بیشتر دیده می شود، علاوه بر این، توزیع عادلانه پزشکان عمومی در سطح کشور به نسبت جامعه پزشکان متخصص بیشتر است همچنین سرانه پزشکان متخصص از سرانه پزشکان عمومی کمتر است؛ با این حال این سوال مطرح است که اگر هم اکنون بتوانیم پنج هزار پزشک متخصص تربیت کنیم آیا آنها در مناطق مختلف کشور به صورت عادلانه توزیع می شوند و حاضر به خدمت هستند؟ پاسخ این سوال روشن است، چراکه به دلیل زیر ساخت ضعیف در مناطق محروم پزشکان حاضر به خدمت رسانی نیستند.

این اقتصاددان سلامت با تاکید بر اینکه نمی توان مراحل توسعه یافتگی را بدون در نظر گرفتن تمامی جوانب سپری کرد، افزود: با مشاهده چنین شرایطی به این نتیجه می رسیم که اگر ظرفیت پزشکان را بدون توسعه زیرساخت ها افزایش دهیم عملا پزشکی را تربیت کرده ایم که نمی توانیم از آن بهره ببریم؛ علاوه بر این پزشکی رشته ای با جایگاه اجتماعی بالا است، به این معنی که یک پزشک عمومی یا متخصص پس از سپری کردن چندین سال از عمر خود در دانشگاه و رسیدن به یک جایگاه علمی و اجتماعی بالا شاید حاضر باشد بیکار در خانه بنشیند اما در یک منطقه محروم و دور افتاده فعالیت نکند؛ بیان چنین مسئله ای به معنی درستی یا غلطی آن نیست اما باید به این نکات توجه کرد.

اکبری با بیان اینکه طرح افزایش دو برابری ظرفیت دانشگاه ها کارشناسی نشده است، ادامه داد: اینکه امروز کمبود پزشک داریم و وزارت بهداشت به عنوان متولی اصلی مسائل نظام سلامت باید به این مسئله توجه کند به جای خود، اما ارائه راه حل درست و کارشناسی شده با در نظر گرفتن تمامی جوانب هم باید به جای خود بررسی شود؛ در نظر بگیرید که اگر بتوانیم پزشکان مورد نیاز را جذب و تربیت کنیم اما آنها مجددا مانند شرایط فعلی در یک منطقه خاص تجمیع شوند، مناطق محروم کماکان محروم باقی می مانند و در مناطقی که تراکم پزشکان اتفاق می افتد دچار یک تقاضای القایی از سوی عرضه کننده خدمات می شویم. ایجاد تقاضای القایی از سوی عرضه کننده یعنی اگر امروز تعداد پزشکان در یک منطقه از 20 به 40 افزایش یافته، تعداد خدمات ارائه شده نیز باید افزایش پیدا کند بنابراین پزشکان برای خودشان از راه های مختلف تقاضاهای جدید ایجاد می کنند که متناسب با منافع بیمار نیست؛ به عنوان مثال ممکن است پزشکی برای اینکه مطبش خالی از بیمار نباشد دوره درمان بیماران را طولانی تر کند، با این شرایط ضرر نه تنها به بیمار بلکه به نظام سلامت و نظام بیمه ای وارد می شود.

به عقیده وی، برای حل مشکل کمبود پزشک در کشور ابتدا باید زیرساخت مورد نیاز ایجاد، سپس نظام سلامت اصلاح شود و پس از این موارد افزایش ظرفیت ها صورت پذیرد.

این اقتصاددان سلامت افزود: باید زیرساخت مناطق محروم را به گونه ای تامین کنیم که پزشکان حاضر شوند در آن مناطق فعالیت کنند، علاوه بر این احیا و نهادینه کردن نظام ارجاع، پزشک خانواده و نهادینه کردن راهنماهای بالینی از جمله اصلاحاتی است که باید در نظام سلامت انجام شود؛ اگر تعداد پزشکان افزایش پیدا کند اما نظام ارجاع، پزشک خانواده و راهنماهای بالینی نهادینه نشوند سبب افزایش هزینه ها می شود و شرایط را از شرایط فعلی وخیم تر خواهد کرد.بنابراین نباید به مسئله کمبود پزشک تک بعدی نگاه شود، بلکه باید به صورت یک بسته خدمتی چند بعدی مورد توجه قرار بگیرد تا در صورت اجرا اثرات مطلوبی را درپی داشته باشد؛ علاوه بر این در چنین اقدام هایی نباید دیدگاه سیاسی سبب شود تا تصمیم های گرفته شده به زیان جامعه تمام شود، تربیت پزشک و ایجاد زیر ساخت ها و اصلاح نظام سلامت زود بازده نیست بنابراین مدیران نظام سلامت باید با دیدگاهی متفاوت از دیدگاه سیاسی مسائل نظام سلامت را بررسی و تبیین کنند.

 تعارض منافع عامل اصلی مشکلات نظام سلامت است

«داریوش چیوایی»، کارشناس حوزه سلامت نیز از دیگر افرادی است که تاکید بر کم پزشکی در کشور دارد.

 چیوایی در گفت وگو با «کیهان» با بیان اینکه نظام سلامت نیاز به اصلاح دارد، گفت: یکی از مسائلی که در نظام سلامت باید برای آن چاره اندیشی شود کم پزشکی است.

این کارشناس حوزه سلامت با بیان اینکه علیرغم اظهارات مدیران نظام سلامت مبنی بر رفع کم پزشکی تا افق 1404 این معضل حل نخواهد شد، افزود: طبق بررسی هایی که انجام گرفته است، اگر جمعیت کشور ثابت بماند و تمامی پزشکانی که هم اکنون فعال هستند نیز فعال باشند و بازنشسته یا فوت نشوند و میزان ظرفیت پذیرش دانشگاه های علوم پزشکی همینی باشد که هم اکنون است و بخواهیم سرانه پزشکان از 11 به ازای هر 10 هزار نفر (90 هزار پزشک هم اکنون فعالیت می کنند) را به 30 به ازای هر 10 هزار نفر برسانیم (برای رسیدن به استاندارد جهانی باید 250 هزار پزشک داشته باشیم) حدود 23 سال زمان می برد؛ این در حالی است که طبق پیش بینی های صورت گرفته جمعیت ایران طی 30 سال آینده بین 95 تا 120 میلیون نفر قرار خواهد گرفت؛ در نظر بگیرید اگر این افزایش جمعیتی تا مرز 90 میلیون نفر صورت پذیرد و تا 30 سال آینده نیمی از پزشکان کنونی غیرفعال شوند با همین شرایط فعلی حدود 35 سال زمان می برد تا به آمار 30 پزشک به ازای هر 10 هزار نفر دست پیدا کنیم، بنابراین اینکه تا افق 1404 کم پزشکی در کشور جبران خواهد شد اصلا امکان پذیر نخواهد بود.

وی با اشاره به اینکه تربیت 55 هزار پزشکی که اکنون در دانشگاه های علوم پزشکی مشغول تحصیل هستند تا حدودی می تواند کم پزشکی را جبران کند، اظهار داشت: آمار 30 پزشک به ازای هر 10 هزار نفر حداقل آمار بین المللی است و برای افزایش سطح کیفیت ارائه خدمات باید به این حداقل دست یابیم که تربیت 55 هزار پزشک ما را به این مهم نمی رساند.

این کارشناس حوزه سلامت در بخش دیگری از اظهاراتش با اشاره به اهمیت تامین زیرساخت مورد نیاز برای افزایش ظرفیت ها، گفت: در کنار بیمارستان های دولتی و آموزشی می توان برای تربیت پزشک مورد نیاز با سایر بیمارستان ها قرارداد ایجاد کرد و از ظرفیت های موجود استفاده نمود؛ علاوه بر این باید اعتبارهای تخصیص یافته به بخش سلامت مدیریت شود؛ از ابتدای کلید خوردن طرح تحول سلامت تاکنون بودجه تزریقی دولت به نظام سلامت چند برابر شده است که متاسفانه به جای توسعه نیروی انسانی و زیرساخت مورد نیاز به بخش هایی چون درمان و افزایش کارانه تخصیص یافت.

به باور چیوایی، افزایش کارانه ها و نظام پرداختی ناعادلانه که افزایش درآمد پزشکان را درپی داشته است یکی از مهم ترین دلایل افزایش داوطلبان رشته های علوم پزشکی از حدود 30 درصد در سال 88 به حدود 63 درصد در سال جاری در کنکور سراسری است.

وی در واکنش به اظهارات صورت گرفته از سوی مدیران نظام سلامت مبنی براینکه سرمایه گذاری خانواده ها برای قبولی فرزندانشان در رشته های علوم پزشکی بی فایده است، گفت: طبیعی است که در هر صنفی برخی سیاست گذاران بخواهند بازار عرضه خدمات را به دست بگیرند تا منفعت بیشتری را کسب کنند اما اینکه همان سیاست گذار بخواهد تعیین ظرفیت کند غیرطبیعی است و حاکمیت نباید چنین اختیاراتی را به سیاست گذاران بدهد؛ این همان مسئله تعارض منافع است که باید از نظام سلامت حذف شود، امروز متاسفانه از قانون گذاران نظام سلامت که کمیسیون بهداشت و درمان مجلس است تا بدنه اجرایی (وزارت بهداشت) و نظارت (سازمان نظام پزشکی) و حتی داوری (پزشکی قانونی) همگی در اختیار پزشکان است، بنابراین این چرخه تماما پزشک هیچ زمانی به ضرر خودش اقدامی انجام نخواهد داد.

افزایش ظرفیت کارشناسی نشده به سرانجام طرح تحول دچار می شود

دکتر «محسن مصلحی»، دبیر شورای عالی نظام پزشکی نیز در گفت وگو با «کیهان» با انتقاد از طرح دوفوریتی افزایش ظرفیت های پزشکی، گفت: متاسفانه امروز این طرح به مانند سایر طرح ها دچار یک مشکل ریشه ای است آن هم بی اطلاعی کمیسیون مربوطه در مجلس شورای اسلامی است. چطور ممکن است از چنین طرح مهمی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس بی اطلاع باشد؟ همین اشکال بزرگ نشان می دهد طرح عنوان شده فاقد پیوست کارشناسی است، علاوه بر این وزارت بهداشت به عنوان متولی اصلی نظام سلامت مواضع خود را نسبت به این طرح اعلام کرده است.

مصلحی افزود: طرح افزایش دو برابری ظرفیت ها نباید حکایت طرح تحول سلامت شود که بدون نظارت کارشناسی در مجلس شورای اسلامی کلید خورد و عواقب جبران ناپذیری را در پی داشت.

دبیر شورای عالی نظام پزشکی با بیان اینکه به جای پرداختن به چنین طرح هایی باید مشکلات فارغ التحصیلان رشته های علوم پزشکی که به مشاغل دیگر مشغول هستند حل و فصل شود، ادامه داد: امروزه متاسفانه فارغ التحصیلان رشته های علوم پزشکی حاضر نیستند در هر منطقه ای فعالیت کنند بنابراین عقل حکم می کند به جای سرمایه گذاری برای جذب دانشجوی بیشتر سرمایه گذاری برای رفع موانع خدمت دانشجویان فعلی در مناطق مختلف کشور انجام شود.

وی با تاکید بر اهمیت کیفیت خدمات ارائه شده در نظام سلامت، اظهارداشت: اگر فرض کنیم کیفیت خدمات ارائه شده در شرایط فعلی درجه 2 باشد، چطور می توانیم با افزایش ظرفیت ها این کیفیت را به درجه 1 برسانیم؟ این دو مسئله مکمل هم نیستند و چه بسا افزایش ظرفیت ها اثر سوء بر کیفیت خدمات داشته باشد.

مصلحی با گلایه از امکانات دانشگاه های علوم پزشکی، گفت: هم اکنون دانشگاه های علوم پزشکی از کمبود امکانات رنج می برند و از سوی دیگر برخی از مقاطع تخصص و فوق تخصص داوطلب ندارد، به این منظور که برخی رشته ها به دلیل طولانی بودن دوره آموزشی و سختی کار داوطلب ندارد؛ بنابراین طرح هایی برای افزایش دو برابری پذیرش رشته های علوم پزشکی ضربه مهلکی به آموزش نظام سلامت و جامعه و اعتبار جامعه پزشکی که متاسفانه رو به کاهش است، وارد خواهد کرد.

دبیر شورای عالی نظام پزشکی با ارائه آماری از دانشجویان رشته های علوم پزشکی، افزود: در حال حاضر حدود 11 هزار دانشجوی داروسازی، 50 هزار دانشجوی پرستاری، 9 هزار دانشجوی مامایی و 14 هزار دانشجوی دندان پزشکی در دانشگاه های علوم پزشکی مشغول به تحصیل هستند؛ در 10 سال گذشته نیز ظرفیت رشته های پزشکی حدود 75 درصد، دندان پزشکی 27 درصد، داروسازی 50 درصد، پرستاری 137 درصد و مامایی حدود 14 درصد افزایش پیدا کرده اند.

وی در پاسخ به این سوال که «چرا با وجود افزایش 137 درصدی پذیرش رشته پرستاری و 75 درصدی رشته پزشکی، امروز مباحثی چون کمبود نیروی پرستار و کم پزشکی مطرح است؟، بیان کرد: زمانی که یک مسئله همه جانبه دیده نمی شود چنین مشکلاتی بروز می کند. امروز متاسفانه افراد بدون در نظر گرفتن علایق شخصی وارد رشته های مختلف می شوند، پس از این زمانی که فارغ التحصیل می شوند و با سختی های کار رو به رو می شوند بخشی از آنها ماندگارند، بخشی مهاجرت می کنند و بخشی هم به مشاغل دیگر می پردازند، در نتیجه اتلاف هزینه صورت گرفته و با توجه به میزان پذیرش صورت گرفته نیروی آماده به کار وجود نخواهد داشت. متاسفانه امروز میزان مهاجرات پزشکان عمومی به نسبت برخی رشته های دیگر در حال افزایش است و این دسته از پزشکان تمامی مشکلات زندگی در غربت را به جان می خرند اما حاضر به خدمت در مناطق محروم نیستند؛ بنابراین مشاهده می کنیم که پیش از پرداختن به مسئله افزایش ظرفیت ها باید مشکلات کنونی فارغ التحصیلان برای خدمت رسانی مرتفع شود.

 چه باید کرد؟

در پایان باید گفت وجه مشترک نظرهای موافقان و مخالفان طرح دوفوریتی افزایش دو برابری ظرفیت رشته های علوم پزشکی، توجه به زیرساخت و اصلاح نظام سلامت پیش از افزایش ظرفیت ها است؛ کارشناسان معتقدند طرح عنوان شده فاقد پیوست کارشناسی شده است و همین مسئله می تواند سرنوشت آن را به سرنوشت مشابه طرح تحول نظام سلامت دچار کند، طرحی که بدون تصویب در مجلس و بدون پیوست های کارشناسی در کمیسیون بهداشت و درمان مجلس به اجرا در آمد.

با این حال اینکه امروز کشور در برخی مناطق از کمبود پزشک رنج می برد مشهود است و به نظر می رسد با تامین زیر ساخت کافی و افزایش سهمیه های بومی، بتوان پزشک مورد نیاز در آن مناطق را تامین کرد.

نکته حائز اهمیت دیگر اجرایی شدن پزشک خانواده است که بیش از 20 سال پیش طبق قانون باید اجرا می شد اما هنوز به اجرا درنیامده است، به نظر می رسد با اجرایی شدن چنین طرحی می توان به جامعه آماری کامل تری از میزان پزشک موجود، فعال و بیکار رسید تا اگر نیاز به افزایش ظرفیت است این مهم صورت پذیرد.

آنچه که بیش از همه حائز اهمیت است، جان مردم است و اگر قرار باشد طرحی بدون پیوست کارشناسی و نظارت و زیرساخت مورد نیاز به اجرا درآید و به جان و مال مردم لطمه بزند همان بهتر که اجرایی نشود.

1.«سرانه پزشک» در ایران کمتر از کشورهای جنگ زده سوریه و فلسطین!. خبرگزاری تسنیم.خرداد 98. tn.ai/2036266

2. بحران کمبود پزشک در 6 رشته تخصصی.خبرگزاری ایسنا. شهریور 96. isna.ir/news/96060603251

3. حقوق 17 میلیون تومانی هم پزشکان عمومی بیکار را سر کار نیاورد. خبرگزاری فارس.خرداد 94. fna.ir/a61

4 .چرا پزشکان با طرح «افزایش 2 برابری ظرفیت علوم پزشکی» مخالفند؟.خبرگزاری فارس.مرداد 98.

fna.ir/dbbog2

5. دلواپسان کمبود پزشک صبر کنند.خبرگزاری ایسنا. مرداد 98. isna.ir/news/98051105540