آرشیو سه‌شنبه ۲۲ مرداد ۱۳۹۸، شماره ۵۴۵۵
سیاست: داخلی/خارجی
۲

جریان های مختلف سیاسی چه برنامه هایی برای انتخابات مجلس تدارک دیده اند؟

نگاه به انتخابات از راست و چپ

فتاح غلامی

چند ماهی بیشتر به برگزاری انتخابات دوره یازدهم مجلس شورای اسلامی نمانده و جریان های سیاسی امسال دیرتر از فصول گذشته انتخاباتی، تکاپوهای خود را شروع کرده اند. واقعیت آن است که با وجود قانونی بودن تشکیل احزاب و گروه ها با مرام و مسلک های متفاوت با فرض مطابق بودن آن با معیارهای قانون اساسی، همچنان هماوردی اصلی سیاسی، میان دو جریان اصولگرا و اصلاح طلب است. البته نکته حائزاهمیت این که هر چه به انتخابات نزدیک تر می شویم تنور فعالیت های سیاسی گرم تر می شود.

اصولگرایان در اندیشه چگونه آمدن

جریان های اصولگرا با توجه به تحقق نیافتن بسیاری از وعده های انتخاباتی حسن روحانی و فهرست امید در مجلس، امید فراوانی دارند که در انتخابات مجلس یازدهم، گوی سبقت را از رقیب خود بربایند.

از سوی دیگر شرایط و فضای سیاسی در دوره جدید به گونه ای است که به نظر می رسد هرکدام از احزاب، تشکل ها و گروه ها لازم می دانند بازتعریفی از اصلاح طلبی و اصولگرایی ارائه دهند. نمونه روشن آن نوع نگاهی است که بخش های مهمی از اصولگرایان به مواضع سیاسی علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی دارند.

این نوع تلقی حتی تا آنجا پیش رفت که از دعوت او به نشست شورای ائتلاف جبهه اصولگرایان خودداری کردند. اتفاقی که مورد انتقاد محمدرضا باهنر، رئیس جبهه پیروان خط امام و رهبری قرار گرفت و به این نکته اشاره کرد که لاریجانی بالاخره کاملا در جریان اصولگرایی تعریف می شود. درباره جریان های اصلاح طلب نیز این موضوع صادق است. بعد از انتخابات ریاست جمهوری دوازدهم و انتخابات دوره دهم مجلس شورای اسلامی، زمانی که برخی از اصلاح طلبان رویکردهای جریان اعتدالی متحد دیروز را با مذاق سیاسی خود سازگار ندیدند، باب شکوه و شکایت گشودند و حتی ضمن فرصت طلب خواندن جریان اعتدال عنوان کردند اعتدالگرایان را نباید جزو اصلاح طلبان محسوب کرد. گذشته از نیاز مبرمی که برخی گروه های اصلاح طلب و اصولگرا نسبت به بازآفرینی و بازتعریف تعابیر و اصطلاحات سیاسی دارند اما بخش قابل توجهی از هم طیفان دو گروه سیاسی همچنان بر این باور اصرار و الزام دارند که شرط و نتیجه پیروزی در انتخابات آینده، حتما ائتلاف و اتحاد است و گریزی از آن نیست.

در این سو، اردوگاه اصولگرایان قرار دارد که البته تجربه ناکامی در دو انتخابات ریاست جمهوری اخیر، پیش روی آنان است و طبعا انگیزه کافی برای حضوری پرشور و پررنگ در رقابت های آینده را دارند. مرور فعالیت های انتخاباتی گذشته اصولگرایان نشان می دهد این جریان در درون خود با دسته ها و گرایش های فکری گونا گونی روبه روست. پیشتر گفته شد برخی از جریان های اصولگرایی، علی لاریجانی و همفکران او را جزو بدنه این مسلک سیاسی نمی دانند و از این رو حساب ویژه ای برای حضور این چهره و هواداران او باز نکرده اند. بنابراین بعید به نظر نمی رسد که گروهی از اصولگرایان میانه که معمولا در منطقه الفراغ سیاسی میان دو جریان اصولگرایی و اصلاح طلبی سیر می کنند و متناسب با موقعیت های مختلف به اظهارنظر در حوزه مسائل مختلف می پردازند به صورت مستقل و با ارائه فهرستی از نامزدهای کم و بیش مرضی الطرفین اقبال خود را برای جلب آرای عمومی بیازمایند.

البته خبرها حاکی از تلاش اصولگرایان برای رسیدن به وحدت حداکثری برای شرکت در انتخابات مجلس است. این مطلبی بود که حمیدرضا ترقی، عضو شورای مرکزی حزب موتلفه بیان داشت و در عین حال احتمال حضور جریان سومی به نام مستقلین را نفی نکرد.

 وی در گفت وگویی گرچه از حضور اعضای جبهه پایداری (جریانی که از نظر برخی اصولگرایان، تندرو محسوب می شود) در جلسات وحدت گفت، اما در همین ارتباط احمد کریمی اصفهانی، دبیرکل جامعه اسلامی اصناف و بازار، وحدت اصولگرایان را معطوف به پرهیز از منفعت طلبی و طرح نکردن خواسته هایی که به وحدت اصولگرایی خدشه وارد می کند، دانست. عضو جبهه پیروان خط امام و رهبری با تاکید بر این که وحدت در سایه تعامل و همکاری به دست می آید، گفت: طیف و دامنه اصولگرایی خیلی گسترده تر از آن چیزی است که برخی می پندارند. از نظر کریمی اصفهانی راهکار اصولگرایان برای انتخابات پیش رو، وحدت حول محور جامعتین است.

دیدارهای خبرساز

همین چند روز پیش بود که خبری در فضای سیاسی و انتخاباتی اخیر مورد توجه اهالی رسانه و برخی فعالان سیاسی قرار گرفت. دیدار قالیباف و احمدی نژاد از جمله اتفاقاتی بود که زمینه ای را برای برخی گمانه زنی ها پیرامون ائتلاف های احتمالی انتخاباتی فراهم آورد. در خبری که فعالان رسانه ای اصولگرا منتشر کردند، این دو چهره با یکدیگر دیداری سازنده و رو به جلو داشتند. گرچه کمی بعد از سوی برخی چهره های حامی قالیباف، هدف از این دیدار عیادت از احمدی نژاد و در زمان بیماری او (در فروردین) بود، اما به هر صورت با توجه به نفی نشدن این ملاقات، اصل خبر آن قدر اهمیت داشت که در فضای سیاسی عرصه را برای گمانه زنی ها فراهم آورد. قالیباف بعد از ناکامی در چند دوره انتخاباتی و همچنین اعلام انصراف به نفع رئیسی در انتخابات ریاست جمهوری پیشین، حرف ها و حدیث های زیادی در مورد جریان اصولگرایی بویژه هنگام انتشار مانیفست خود مطرح کرده و خود را از پیشروهای جریان نواصولگرایی قلمداد می کند. از سویی دیگر احمدی نژاد هم که تا مدت ها و بویژه در اولین دوره ریاست جمهوری خود در بین اصولگرایان عزیز بود، دل در گرو برخی یافته ها و بافته های مشاوران خود داد و مسیر خود را از خط اصلی جریان اصولگرایی جدا کرد. مراجعه به برخی اظهارات و گفته های انتخاباتی این دو چهره در ایام انتخابات گذشته حاکی از نوعی دلخوری آنان از بخشی هایی از اصولگرایان است. انتشار برخی از خبرها البته نشان از جدیت قالیباف برای حضور در انتخابات مجلس می دهد و هنوز معلوم نیست که هدف او از این تلاش انتخاباتی، حضورش به عنوان سرلیست نامزدهای انتخاباتی باشد یا این که می خواهد رهبری یک جریان مستقل و البته با نگاه اصولگرایانه را به عهده بگیرد. در هر صورت باید منتظر بود و دید آیا این دیدار در حد عیادت از یک مریض باقی می ماند یا این که تقدیر یک ائتلاف جدید انتخاباتی را رقم می زند. در کنار این تکاپوها باید به موضوع جمنا هم اشاره شود. جمعیت مردمی نیروهای انقلاب که در یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری شکل گرفت در ابتدا نوید یک ائئلاف بزرگ میان جریان های اصولگرایی را می داد، اما در ادامه نحوه کار و تصمیم گیری در این شورا از سوی برخی از اصولگرایان با اعتراضاتی مواجه شد و حتی برخی علت ناکامی در انتخابات ریاست جمهوری را به کل به حساب جمنایی ها واریز کردند. در این دوره هم البته برخی همچنان از وجود جمنا دفاع می کنند. از جمله مهدی چمران که هدف از تشکیل شورای ائتلاف اصولگرایان را انتخاباتی و غایت اصلی شکل گیری جمنا را گفتمان سازی می داند. برخی از اصولگرایان اما شیخوخیت جمنا را نمی پذیرند. از جمله اینها حزب موتلفه از قدیمی ترین احزاب اصولگرا است که نه تنها به خواسته جمنا تن در نداد، بلکه در انتخابات ریاست جمهوری دوازدهم هم نامزد مستقلی را معرفی کرد. در این بین محمدرضا باهنر معتقد است: ساز و کار جمنا منتفی نیست، جمنایی ها هستند؛ ممکن است اسم جمنا بماند یا ساختار عوض شود، اما هدف غایی ایجاد یک مرکزیت واحد با مشارکت همه طیف های اصولگراست. در هر صورت هنوز تا برگزاری انتخابات مجلس شورای اسلامی چند ماهی باقی مانده و گوی رقابت ها و رفاقت ها در زمین سیاست همچنان در حال غلتیدن است و باید منتظر بود و دید که در روزها و ماه های آتی این جریان سیاسی امیدوار به نتیجه انتخابات پیش رو چه راهکارهایی را برای پیشتازی در عرصه رقابت در پیش خواهد گرفت.

اصلاح طلبان در اندیشه آمدن یا نیامدن

سوی دیگر میدان با اصلاح طلبان است که در چند انتخابات گذشته توانستند با ائتلاف و همراهی با برخی گروه های دیگر که بعدها به اعتدالیون شهره شدند و کباده حمایت از روحانی را می کشیدند گوی سبقت را بربایند و در برخی عرصه های رقابت هم پا به پای اصولگرایان نامزدهای خود را به مجلس و شورای شهر و خبرگان بفرستند، اما این همراهی در فردای انتخابات شکننده شد. اصلاح طلبان از ابتدای تشکیل دولت بر این باور بوده و هستند که اعتدالی ها سهم آنها را بعد از فراغت از رقابت نادیده گرفتند و آنها به حق و حقوق خود نرسیدند. نکته قابل تامل هم این که مساله کاهش محبوبیت دولت و ناتوانی در تحقق وعده های انتخاباتی خود، کم شدن توان اقتصادی مردم، نوسان شدید بازار ارز، افزایش قیمت بسیاری از کالاهای اساسی و... صدها مسائل ریز و درشت دیگر این نگرانی را برای جریان اصلاحات به وجود آورده که با توجه به حمایت تمام قدی که از رئیس جمهور در ایام انتخابات داشتند و از فهرست امید در انتخابات مجلس و شوراهای شهر و روستا حمایت کردند مردم آنها را جزو مسببان اصلی ناکامی ها بدانند. از این رو در رده های مختلف جریان اصلاح طلبی هم زمزمه هایی مبنی بر اعلام جدایی اصلاح طلبان از دولت و طیف اعتدالیون شنیده شد.

جریان اصلاحات تا چندی قبل، بیشتر هم و غم خود را صرف تشکیل پارلمان اصلاحات کرد که البته آن هم هنوز به قطعیت نرسیده است. کارنامه عملکرد امیدی ها در مجلس و شورا یکی دیگر از دلایل نگرانی اصلاح طلبان است که نسبت به پیروزی در انتخابات آتی تردیدهای فراوانی دارند. طبعا با توجه به این گذشته به نظر می رسد که برخی اصلاح طلبان برای حضور پرتحرک و پرانرژی در انتخابات به اما و اگرهایی روی آوردند. اظهارات علی صوفی، دبیرکل حزب پیشرو اصلاحات و عضو شورای عالی اصلاح طلبان با فارس از همین منظر قابل ارزیابی است. وی درباره امکان ارائه ندادن فهرست انتخاباتی از سوی اصلاح طلبان گفت: فقط در یک صورت این احتمال وجود دارد و آن رابطه مستقیم دارد با تایید صلاحیت نامزدهای ما برای انتخابات. صوفی در ادامه خاطرنشان کرد که در صورت رد صلاحیت گسترده اصلاح طلبان این جریان مجبور به ارائه فهرست حداقلی است که البته آن هم تبعاتی دارد و متناسب با توقعات و انتظارات مردم نیست. وی در این مصاحبه ضمن اذعان به کاهش چشمگیر کارایی اصلاح طلبان نسبت به گذشته به این نکته تاکید کرد: خیلی از اصلاح طلبان معتقدند که هم چوب را بخوریم و هم پیاز را، چرا باید فهرستی بدهیم که هم از اصلاحات هزینه کند و هم در نهایت نارضایتی مردم را افزایش دهد.

در کنار این اظهارات که نشانه هایی از دلسردی اصلاح طلبان از ناکامی احتمالیشان در انتخابات آتی را دارد و ارائه فهرست نامزدها را منوط به اما و اگرهایی می داند گروهی دیگر از اصلاح طلبان هم هستند که همچنان خواهان حضور پررنگ و پرتحرک در عرصه انتخاباتند. از جمله بهزاد نبوی که در گفت وگویی اعلام کرد شاه کلید سعادت در سیاست تنها در صندوق های رای است. محمدرضا عارف، رئیس شورای عالی سیاستگذاری اصلاح طلبان، حضور حداکثری در انتخابات را بیمه کننده نظام دانست و مرتضی حاجی، عضو بنیاد باران هم کناره گیری از انتخابات را مردود اعلام کرد. حسین مرعشی، سخنگوی حزب کارگزاران سازندگی هم بر این باور است که طیف های اصلاح طلبان نباید زمین انتخابات را به رقیب واگذار کنند. محسن رهامی و رسول منتجب نیا هم معتقدند که تحت هر شرایط باید در انتخابات شرکت کرد. از سوی دیگر چهره های دیگر اصلاح طلب مثل عباس عبدی بر این باورند که با توجه به شرایط موجود شرکت در انتخابات برای اصلاح طلبان موضوعیتی ندارد.

حضور مشروط!

در میان این اظهارنظرها که در برگیرنده شرکت فعال و موضوعیت نداشتن شرکت اصلاح طلبان در انتخابات است، برخی دیگر مثل صادق زیباکلام و مصطفی تاج زاده بر حضور مشروط در انتخابات تاکید می کنند و حتی پیشنهاد دادند که اصلاح طلبان باید با شورای نگهبان و نهادهای تاثیرگذار مذاکره کنند تا امکان حضور نامزدهای بیشتری از اصلاح طلبان در گردونه رقابت فراهم آید. طیف های دیگری هم در میان اصلاح طلبان وجود دارند که ملاحظاتی برای شرکت این جریان سیاسی در انتخابات دارند. سعید حجاریان حضور به هر قیمت و کیفیت را بی معنا می داند و آن را باعث ریزش اجتماعی اصلاح طلبان عنوان کرد. در هفته های اخیر به دنبال طرح مباحثی از سوی اصلاح طلبان مبنی بر حضور مشروط در انتخابات، سخنگوی شورای نگهبان در توییتی نوشت که «تنها راهکار برای برگزاری انتخابات سالم و با مشارکت فراگیر، تبعیت از قانون است، نه فرافکنی و باج گیری با اتهام زدن به نهادهای قانون اساسی.» کدخدایی البته در اظهار نظر دیگری به صورت صریح درباره شرط و شروط برخی اصلاح طلبان اعلام موضع کرد.

سخنگوی شورای نگهبان در نشست خبری خود درباره اظهارات فعالان سیاسی اصلاح طلب مبنی بر لزوم تایید صلاحیت 80 درصد فعالان اصلاح طلب گفت: ملاک شورای نگهبان مر قانون است. شورای نگهبان نه ورود کسی را تضمین می کند و نه برای کسی فرش قرمز پهن می کند. این سخن کدخدایی البته واکنش بهزاد نبوی را در پی داشت. وی در گفت وگو با خبر آنلاین در اظهارنظری گفت: به نظر من آقای کدخدایی اشتباه می کند. این دوره باید فرش قرمز پهن کنند چون در این دوره انتخابات پرشور، برای حفظ امنیت ملی ضروری است. با این فشارهایی که از خارج وارد می شود، اگر انتخابات پرشور نداشته باشیم، فشار به نظام و مردم خیلی زیادتر می شود. گفته نبوی البته از سوی سخنگوی شورای نگهبان بی پاسخ نماند و وی در توییتی نوشت: «آنها که واجد شرایط قانونی نامزدی در انتخابات هستند فرش قرمز قانون برایشان پهن است، اما آنان که مشمول موانع قانونی اند، خط قرمز قانون اجازه نمی دهد به خانه ملت وارد شوند.»

اختلافات داخلی

همان طور که گفته شد عملکرد فهرست امید در مجلس و شوراهای شهر با انتقادات زیادی مواجه بود. نمونه روشن آن انتقادات مختلف برخی اصلاح طلبان به عملکرد عارف رئیس فراکسیون مجلس است با این باور که رویه او در مجلس زمینه را برای عقب نشینی فراکسیون امید در مجلس در برابر رقیب فراهم آورده است. عمده این انتقادات به خاطر عملکرد شورای عالی سیاستگذاری اصلاح طلبان است. رسول منتجب نیا قائم مقام مستعفی حزب اعتماد ملی انتقاد خود به نحوه اداره این شورا را با اصطلاحاتی چون دیکتاتوری و کدخدامنشی ابراز کرده بود و مصطفی کواکبیان دبیرکل حزب مردمسالاری و عضو فهرست امید مجلس نیز معتقد است که شورای سیاستگذاری اصلاح طلبان وزن اشخاص را بر وزن احزاب ترجیح می دهد. در عین حال آذر منصوری، عضو این شورا و نیز شورای مرکزی حزب اتحاد ملت در این زمینه گفته است: «در شرایط فعلی بدیلی برای شورای عالی سیاستگذاری اصلاح طلبان که بتواند این انسجام را بین اصلاح طلبان حفظ کند، وجود ندارد.» در کنار همه اختلافات موجود میان اصلاح طلبان و اعتدالی ها و واکنش های تند برخی اصلاح طلبان نسبت به عملکرد جریان اعتدال برخی همچنان از اتئلاف این دو طیف سخن می گویند. به گفته علی مطهری عضو کمیسیون امید مجلس، ائتلاف نکردن اصلاح طلبان و اعتدالیون اشتباه و سیاست نادرستی است. بررسی اخبار و داده های رسانه ای نشان می دهد اصلاح طلبان با توجه به طیف های مختلفی که در این جریان مشغول فعالیت اند همچنان درباره حضور فعال، حضور مشروط، سکوت، عبور و... تاکنون به توافق همه جانبه نرسیده و گذشته از این همچنان بحث میان ائتلاف یا افتراق با اعتدالیون یکی از چالش های جدی میان آنان است.