آرشیو سه‌شنبه ۲۲ مرداد ۱۳۹۸، شماره ۵۴۵۵
رسانه: شبکه
۷

گفت وگوی جام جم با مدیر پیام رسان «بله»که معتقد است نهادهای دولتی چندان دل خوشی از پیام رسان های داخلی ندارند

خود ما هم نمی توانیم پیام های مردم را بخوانیم!

گفتگو: فاطمه شهدوست

داستان دنباله دار پیام رسان های داخلی و استقبال از آنها که بعد از فیلترینگ تلگرام بالا گرفت، هر چند کمرنگ تر اما همچنان ادامه دارد. برنامه هایی که هرکدام فضای خاص خود را دارد و تلاش می کنند مخاطب جذب کنند. اما با نگاهی به کاربران هر کدام از این برنامه ها متوجه خواهید شد این تلاش ها هنوز هم چندان فایده ای نداشته و هر کدام از آنها اغلب حدود سه میلیون کاربر دارند. با این حال چند برنامه موجود این روزهای دنیای مجازی همچنان با اضافه کردن امکانات و بخش های مختلف بیکار ننشسته اند و در حال ارتقای خود هستند. «بله» یکی از این برنامه هاست که نزدیک به 5/3 میلیون کاربر دارد و در دایره رقابت داخلی هایی چون سروش، آی گپ، گپ، ایتا و... قرار دارد. امین تجملیان مدیر نرم افزار بله گفت وگویی با جام جم داشت که در ادامه آن را می خوانید. او یکی از ضعف های بزرگ مدیریتی این حوزه را عدم اختصاص همکاری و امکانات یکنواخت به همه برنامه ها می داند و معتقد است که اکثر بخش های دولتی حاضر نیستند سرویسی به نرم افزار های داخلی بدهند و دنبال ایجاد کسب و کارهای خود هستند.
 از شکل گیری بله شروع کنیم، این که ابتدا با چه رویکردی فعالیت تان را شروع کردید؟

چهار سال پیش به پلتفرمی فکر می کردیم که بتواند ارتباط مردم را با کسب وکارها و یکدیگر راحت تر کند. در آن زمان در بین نرم افزار ها، پیام رسان ها و شبکه های اجتماعی جایگاه ویژه ای داشتند و بسیاری از سرویس های کاربردی مانند خرید محصول، کمک به افراد و... در این بستر ارائه می شد؛ در ایران این امکان وجود نداشت، زیرا پیام رسان یا شبکه اجتماعی داخلی گسترده ای نداشتیم و خارجی ها هم از دو جهت محدودیت داشتند؛ یکی این که حاکمیت علاقه نداشت خیلی از سرویس ها را روی ابزارهای خارجی عرضه کند و دوم این که سیستم مالی ما خیلی به سیستم مالی دنیا متصل نبود. به همین دلیل خیلی از کاربردها که می شد روی شبکه های اجتماعی عرضه شود، مانند خرید و فروش، انتقال پول، پرداخت های اجتماعی و... در ایران رایج نبود و شبکه های اجتماعی پیام رسان به یک سری کارهای محتوایی و ارتباطی که خیلی رسمی و کاربردی نبودند، محدود شده بود. به همین دلیل به دنبال پلتفرمی رفتیم که علاوه بر این که ارتباطات لحظه ای افراد را راحت می کند، ابزار مناسبی برای ارتباطات لحظه ای مالی مردم با مردم و مردم با کسب وکارها باشد.

اول فقط پیام رسان بودید یا امکانات دیگری هم داشتید؟

بله از همان ابتدای کار در کنار ویژگی های پیام رسانی، امکانات مالی را هم ارائه می کرد. ما بستری را به وجود آوردیم که علاوه بر قابلیت های اجتماعی مثل گفت وگو، ایجاد گروه، کانال و ارسال انواع پیام های متنی، صوتی، تصویری و ویدئویی؛ قابلیت های مالی را هم در دل خود جای داده بود. مثلا ما دو نوع جدید پیام را ابداع کردیم که انتقال پول و درخواست پول نام دارد. با استفاده از انتقال پول شما به همان راحتی که می توانید پیام متنی ارسال کنید، این امکان را دارید که پول بفرستید و با درخواست پول هم می توانید از مخاطبان خود در گروه یا کانال، پول درخواست کنید. ما این ویژگی ها را در ابتدا با بانک ملی ایران شروع کردیم، ولی حالا 20 بانک دیگر را هم پشتیبانی می کنیم که بانک های بزرگی مثل صادرات، ملت، کشاورزی، سپه، تجارت، انصار، پارسیان و... هم جزو آنها هستند.

درباره بخش ها و خدماتی که امروز در بله دارید، توضیح دهید.

علاوه بر ویژگی هایی که قبلا گفتم ما امکانات مالی گسترده دیگری را هم به کاربران مان ارائه می کنیم. کارت به کارت، پرداخت اقساط، نوبت گرفتن از بانک ها، دریافت موجودی و موارد دیگر هم بخش هایی از این برنامه هستند. همچنین مدیریت و امکان پرداخت اقساط صندوق های قرض الحسنه خانواده و... یکی دیگر از اتفاقات مالی بله است. وجود بات های متنوع، دانلود سریع و ارزان فایل ها نسبت به پیام رسان های خارجی از اتفاقاتی است که در بله وجود دارد. همچنین ما اخیرا قابلیت «ویترین بله» را معرفی کرده ایم که در ماه بیش از دو میلیون بار بازدید دارد و در آن بات ها و کانال های جدید و جذاب به کاربران معرفی می شوند.

برخی ها معتقدند اضافه شدن بخش های مختلف که چندان به پیام رسانی مرتبط نیستند، آن برنامه را از رسالت اصلی اش یعنی همان پیام رسان بودن دور می کند، شما چه نظری در این باره دارید؟

ما به دنبال ارائه خدمات جذاب و کاربردی به کاربران هستیم. به همین دلیل سعی کرده ایم برای آنان بهترین ویژگی ها در حوزه پیام رسانی و نقل و انتقالات پول را فراهم کنیم. باید توجه کنیم کاربران برای حضور در یک شبکه اجتماعی جدید مایلند به چیزی بیشتر از آنچه در شبکه های فعلی دارند دسترسی داشته باشند. بنابراین ما باید همیشه به دنبال ایجاد نوآوری در خدمات باشیم و به نظر ما این موضوع خارج از رسالت اصلی بله نیست.

در حال حاضر آماری از کاربران تان دارید؟

ما الان حدود 5/3 میلیون کاربر داریم که بخش زیادی از آنها فعالند. روزانه حدود پنج میلیون پیام در بله ارسال می شود، همچنین روزانه بیش از 150 هزار تراکنش مالی به ارزش بیش از 40 میلیارد تومان در بله انجام می شود.

به طور کلی تعداد کاربران پیام رسان های داخلی اغلب از سه میلیون نفر بالاتر نمی روند، فکر می کنید مشکل کجاست که مردم همچنان در واتس اپ و تلگرام هستند و کمتر سراغ داخلی ها می آیند؟

ببینید در موضوعات مرتبط با پیام رسان ها یا نرم افزار هایی که «اثر شبکه ای بالایی» دارند قاعده ای برقرار است که می گوید: «برنده، همه کیک را می خورد». وقتی پیام رسانی در یک کشور همه گیر شد، شکست دادن آن کار خیلی دشواری است. چرا که تمام شبکه و اطرافیان شما که خواهان صحبت و تعامل با آنها هستید در این شبکه وجود دارند و منتقل کردن آنها به جای دیگر تقریبا نشدنی است. همین الان اگر نگاه کنید در بسیاری از کشورها واتس اپ پیام رسان غالب است و در آنها تلگرام حرفی برای گفتن ندارد و در برخی کشورها هم برعکس است.

اساسا ما در بله به همین دلیل به دنبال رقابت با این پیام رسان ها نیستیم. ما مدعی هستیم ویژگی هایی داریم که کاربران در صورت استفاده از بله در هیچ جای دیگری مشابه آن را نخواهند دید. به عبارتی از عنصر نوآوری و خلاقیت برای جذب مخاطب استفاده می کنیم و به همین دلیل است که رشد خود را حدود دو سال و نیمی که به طور رسمی در اختیار مردم قرار گرفته ایم همواره حفظ کرده ایم.

و در مورد مدیریت این حوزه چطور؟

در این باره به نظر ما کاری که تاکنون انجام شده بیشتر شبیه یک رفع تکلیف است. آن کاری که بیشتر نمود داشت، فیلتر تلگرام بود که گفتیم برای ما ضررش خیلی بیشتر از فایده اش بود. موضوع دیگری که روی آن مانور داده شد موضوع پرداخت وام بود که البته بله از آن استفاده نکرد. ما معتقدیم اگر حمایت هوشمندانه از تولیدکننده دانش بنیان در صنعت نرم افزار انجام شود می توان انتظار رشد اقتصادی بالایی برای کشور داشت. البته اگر دولت و باقی بخش های حاکمیت به این موضوع عمیق تر نگاه کنند و مثلا با ایجاد بازار برای نرم افزارها یا اعطای دسترسی به سرویس های کاربردی عمومی، به اصطلاح به رونق تولید کمک کنند. این درصورتی است که شما می بینید در همین فضا که نرم افزار ها، از جمله پیام رسان ها، تشنه سرویس هستند تا خدمات کاربردی برای مردم فراهم کنند، دولت خودش یک نرم افزار مجزا به نام «دولت همراه» ایجادکرده و این خدمات در قالب نرم افزار های موجود عرضه نمی شود! یا این که اکثر سازمان ها مثل بانک ها، سازمان های دولتی و... حاضر نیستند خدماتشان را در قالب نرم افزارهای داخلی موجود عرضه کنند یا به صورت خاص تر در تعامل با ارباب رجوع از پیام رسان داخلی استفاده کنند. یعنی اکثر بخش های حاکمیت حاضر نیستند سرویسی به نرم افزارهای داخلی بدهند و دنبال ایجاد کسب و کارهای خودشان هستند. این یعنی سازمان های عمومی ما در زمینه سرویس های الکترونیکی به دنبال نفع جمعی جامعه نیستند و این موضوع به تولید خصوصی داخلی ضربه می زند.

 تعدد پیام رسان ها هم از آن مواردی است که باعث می شود تا من مخاطب کمی گیج شوم که سراغ کدام برنامه بروم، فکر نمی کنید اگر همه اینها در یک برنامه جامع ادغام می شدند، اتفاق بهتری می افتاد؟

موضوع تعدد در همه جای جهان وجود دارد. ما نمی توانیم انتظار داشته باشیم برای یک موضوع تنها یک تیم یا شرکت وارد رقابت شوند. این نه تنها به نفع مردم نیست که به نفع خود آن کسب و کار هم نیست. ما در حال تلاش هستیم و دوستان دیگری هم تلاش می کنند. مردم هم قاضی هستند و هرچه را بپسندند حق دارند.

یکی از موضوعاتی که همیشه درباره پیام رسان ها مطرح است، بحث امنیت به خصوص در حوزه اطلاعات کاربران است. در مورد پیام رسان های داخلی و خود بله این موضوع به چه شکل است و برای آن چه کرده اید؟

فعالیت بله در شرکت داده ورزی سداد صورت می گیرد که آن هم یک سابقه 20 ساله در ارائه سرویس های بانکی ملی دارد، این نشان می دهد که امنیتمان در سطح امنیت بانکی است. همان طور که در کشور مردم مثلا به موبایل بانک ها یا نرم افزارهای پرداختی و ATMها اعتماد کرده اند و می دانند که اگر امروز پولشان در حسابشان است تا سال ها همان مقدار خواهد ماند و این دچار اختلال نمی شود، یعنی امنیت خیلی بالایی دارد و تا الان به خاطر سطح امنیت و رمزنگاری های پیچیده و لایه ای که وجود دارد، گزارش خیلی خاصی درخصوص نفوذ به سیستم های بانکی در ایران منتشر نشده است. ما در بله به خاطر سرویس مالی ای که ارائه می کنیم مجبور بودیم این استانداردها را از جمله شتاب و شاپرک رعایت کنیم و در نتیجه هم از این نظر و هم از نظر انتقال اطلاعات و ذخیره سازی آن امنیت خیلی بالایی داریم و به لطف خدا تا الآن گزارش تاییدشده ای در این زمینه در بله نداشته ایم.

و در آخر این که مثلا امکان چک کردن اطلاعات اشخاص توسط نهادهای نظارتی مختلف وجود دارد؟ و دایره دسترسی به این اطلاعات به چه صورت است؟

در بحث حریم خصوصی، ما بر اساس قوانینی که موجود است موظف هستیم از حریم خصوصی کاربرانی که از بله استفاده می کنند صیانت کنیم و فرد ثالثی حتی خود ما هم هیچ دسترسی ای نداریم و با توجه به استانداردهای امنیتی بالایی که لحاظ کرده ایم، این اطمینان را می توانیم بدهیم که افراد ثالث نیز به حریم خصوصی کاربران دسترسی ندارند. با خوانش ما از قانون، نهادهای امنیتی و انتظامی حق درخواست داده را ندارند. چون در قانون به این مساله تصریح نشده و درخواست اطلاعات از سرویس فقط در صورتی قانونی است که از طرف قاضی مربوطه بوده و تشکیل پرونده صورت گرفته باشد.  قاضی هم باید این درخواست را دقیق بیان کند.

 یعنی دقیقا مثل فضای واقعی است و به حکم قاضی احتیاج دارد و غیر از آن کسی نمی تواند به اطلاعات کاربران دسترسی پیدا کند و این یک فرآیند پیچیده ای دارد، مانند این که حکم آن باید شرایط خاصی داشته باشد و منوط به یک بازه زمانی خاص و یک شاکی خاص باشد تا آن اطلاعات خاص کاربران بتواند افشا شود.

ذره بین
اگر تلگرام فیلتر نمی شد

به عقیده ما سیاست فیلترینگ روش موفق و موثری برای کمک به پیام رسان های داخلی نیست و به نفع بله هم نبود. ما در همان زمان ابتدای فیلترینگ هم به صورت رسمی بیانیه دادیم و مخالفت مان با فیلترینگ را اعلام کردیم. به خاطر فیلترینگ ما دچار یک معضل بسیار بزرگ شدیم و آن این بود که کاربران دچار بی اعتمادی شدند و به این نتیجه رسیدند که بله، یک نرم افزار سفارشی است و می خواهد از فرصت فیلترینگ تلگرام استفاده کند؛ این در حالی است که از مدت ها قبل از مطرح شدن بحث فیلترینگ تلگرام، بله فعالیت خود را آغاز کرده بود. این مساله صحبت با کاربران را خیلی سخت می کند چون افراد دچار حسی دوقطبی و موضعگیری شدند و کنار زدن پیش ذهنیت ها دشوار شده است. حتی ما کاربرانی را داشته ایم که در واکنش به فیلترینگ، بله را ترک کرده اند!

فیلترینگ ضمن این که در عمل توفیقی که انتظار دارند را حاصل نکرده بلکه با این شکلی که اجرا شده رویه رشد منطقی سرویس ها را به هم زده و برای سرویس هایی که مزیت رقابتی در مقابل سرویس خارجی ندارند رانت و دوپینگ کرده است. از نظر اصولی هم نمی شود با این سیاست موافق بود؛ مردم حق انتخاب و دسترسی آزاد دارند؛ باید این حق را محترم شمرد. نمی توان مردم را به اجبار به سرویسی هدایت کرد بلکه باید کمک کرد سرویس های بومی نسبت به سرویس های خارجی مزیت پیدا کنند. این اتفاق هم با فیلترینگ نمی افتد، بلکه دولت باید کار خودش را در توسعه زیرساخت شبکه کشور، توسعه زیرساخت دولت الکترونیک و ارائه پیشخوان های برخط و... پیگیری کند.