آرشیو شنبه ۲‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۲۲۲۶۵
اقتصادی
۴

راهکار مقابله با تحریم های نفتی توسعه پتروپالایشگاه هاست

دولت می تواند با در نظر گرفتن تنفس خوراک به پتروپالایشگاه به عنوان تسهیلات 12 ساله، زمینه را برای سود 40 درصدی سرمایه گذاران فراهم نماید.

مشکلات مالی دولت که خود را عموما در قالب کسری بودجه نشان می دهد، در سال های اخیر و با گسترش دامنه تحریم های نفتی آمریکا علیه کشورمان تشدید شده است. کارشناسان اقتصادی می گویند که در بودجه سال 98 برای دولت حدود 478 هزار میلیارد تومان درآمد تعیین شده بود که باید حدود 150 هزار میلیارد تومان آن از راه فروش نفت خام تامین می شد. اما پس از تحریمهای نفتی و کاهش صادرات و نوسانات قیمت جهانی نفت، مشخص نیست چه میزان از این مبلغ تامین خواهد شد، بنابراین این رقم عملا به کسری بودجه تبدیل می شود.

به اعتقاد کارشناسان حوزه اقتصاد انرژی، راهکار میان مدت برای دور زدن تحریم ها و در عین حال کاهش وابستگی ساختاری بودجه به فروش نفت خام، توسعه زنجیره تولید فراورده های نفتی و به طور خاص، تمرکز بر احداث پالایشگاه و پتروپالایشگاه هاست. نمونه موفق در این زمینه هم ساخت پالایشگاه میعانات گازی ستاره خلیج فارس می باشد که با همت قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء سپاه توسط نیروهای داخلی ساخته شد و کشور را در تولید بنزین خودکفا کرد تا هم بستر تحریم بنزین کشور را برچیند و هم ارزش افزوده تولید بنزین را نصیب کشور کند.

با این حال رویکرد وزارت نفت در دولت روحانی، افزایش سهم کشور از بازار فروش نفت خام بوده و به اعتقاد برخی کارشناسان، بیژن زنگنه اساسا اعتقادی به توسعه پالایشگاهی ندارد. به همین دلیل بزرگترین افتخار دولت تدبیر و امید در این حوزه، بهره برداری از برخی فازهای پالایشگاه ستاره خلیج فارس بوده که افتخار آن هم در حقیقت متعلق به دولت قبل و قرارگاه خاتم الانبیاء بوده است.

بخش عمده پیشرفت این پالایشگاه عظیم در دولت قبل صورت گرفت و باقیمانده آن در دولت اخیر با تاخیر چندساله وارد مدار تولید شده است.

با این حال به اعتقاد کارشناسان دولت گریزی از توسعه پالایشگاه ها ندارد و برای موفقیت در این موضوع باید رویکرد گذشته خود را اصلاح کند.

به گزارش مشرق، تاکنون قوانین جاری کشور برای تشویق به توسعه پالایشگاه ها و پتروپالایشگاه ها و کاهش خام فروشی از روش «تخفیف خوراک» استفاده کرده اند اما این روش طی 22 سال اخیر نتیجه مثبتی در پی نداشته است.

زیرا این روش جذابیت اقتصادی و IRR پروژه را افزایش می دهد اما کمکی به «تامین سرمایه گذاری اولیه» نمی کند، زیرا نقدینگی موجود در جامعه از نوع خرد است و از نوع کلان نیست. با تخفیف خوراک حتی تامین مالی مردمی نیز امکان پذیر نیست، زیرا این روش بازگشت سرمایه مردم را نهایتا از 13 سال به 10 سال کاهش می دهد و این مدت مورد استقبال مردم نیست. اما در روش تنفس خوراک دو مزیت زیر برای پروژه های پتروپالایشگاهی اتفاق می افتد:

الف) افزایش نرخ بازده داخلی (IRR) پروژه به اندازه پنج الی شش درصد

ب) کاهش بازگشت سرمایه به سه الی چهار سال

در روش تنفس خوراک، ابتدا یک پتروپالایشگاه به کمک سازمان بورس و با استفاده از سرمایه های مردمی تامین مالی می شود و طی مدت چهار سال ساخته می شود. سپس به محض بهره برداری از یک تا دو سال تنفس خوراک برخوردار می شود.

این تنفس خوراک از محل نفتی است که به دلیل تحریم های نفتی با کاهش تکلیفی تولید مواجه شده و در مخازن نفتی کشور، بلااستفاده محصور شده است.

به این معنا که پتروپالایشگاه یک تا دو سال خوراک نفت خام را از صندوق توسعه ملی دریافت می کند (تمامی تنفس خوراک از سهم صندوق توسعه ملی از نفت خام خواهد بود) ولی هزینه خوراک را علی الحساب پرداخت نمی کند و جزء بدهی پتروپالایشگاه به حساب می آید، تا جایی که هزینه خوراک برابر کل هزینه سرمایه گذاری شده در واحد پتروپالایشگاهی شود.

این روش می تواند سود 40 درصدی تضمینی به مردم را به کمک سازمان بورس و صندوق توسعه ملی ارائه دهد و هدایت نقدینگی را از سمت بازارهای موازی غیر مولد یا حتی پروژه های غیررسمی و غیرحاکمیتی نظیر «پدیده شاندیز» به سمت پروژه های رسمی، مولد و تضمین شده انجام دهد.

تنفس خوراک اعطا شده به پتروپالایشگاه، رانت نیست و در حکم وام یا تسهیلاتی است که طی 12 سال توسط پتروپالایشگاه به صندوق توسعه ملی بازگشت داده می شود.

علت کاهش صادرات نفت خام ایران در زمان تحریم، ویژگی های منحصر به فرد نفت خام است. نفت خام هیچ کاربردی در صنایع به جز پالایشگاه ندارد. این در حالی است که از 655 پالایشگاه موجود در دنیا، تنها 40 پالایشگاه بر مبنای نفت خام ایران طراحی شده اند و خریداران عمده نفت ایران همین پالایشگاه ها هستند.

این واحدها به محض تحریم نفت ایران، از خرید نفت ما امتناع می ورزند و به همین دلیل آمریکا این توانایی را دارد که ظرف مدت یک ماه صادرات نفت خام ایران را بیش از 70 درصدکاهش دهد.

اما تجربه تحریم ها در سال 90-91 و همچنین تجربه تحریم اخیر در چندماهه گذشته نشان می دهد که آمریکا توانایی تحریم فرآورده های پتروشیمیایی و پالایشی را ندارد.

به طوری که صادرات سوخت هایی نظیر گازوئیل و نفت سفید هیچگاه برای ایران مشکل ساز نشده است و صادرات فرآورده های پتروشیمیایی نیز اولا با یک تاخیر زمانی یکساله کاهش یافته است و ثانیا کاهش مذکور نهایتا در حد 30 درصد بوده است.