آرشیو شنبه ۹‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۳۵۱۳
اقتصاد
۵

عزم وزارت نیرو برای تکمیل دومین کارخانه شورابه سازی ایران

لیلا مرگن

سدهای «مراش» و «مشمپا» در استان زنجان در میان بسیاری از کارشناسان آب به دومین کارخانه های شورابه سازی شهرت یافته اند. هردو این سدها به دلیل قرارگرفتن روی لایه های نمکی آب شیرین را شور کرده و شورابه ای را تحویل پایین دست می دهند که استفاده از آن در بخش شرب ممکن نیست. در حالی رضا اردکانیان، وزیر نیرو در سفر به استان زنجان در عملیات اجرائی طرح آبرسانی از سد مراش ماهنشان به مناطق شهری و روستایی این شهرستان مشارکت کرد که اسناد موجود نشان می دهد آب این سد علاوه بر شوری به دلیل مقادیر بالای آمونیوم و آمونیاک برای مقاصد شرب مطلوب نیست و مقداری سرب و منگنز هم در بعضی از نمونه های آبی دیده شده است. معلوم نیست تدبیر وزارت نیرو برای حل این معضلات چیست اما هرچه هست، قطعا بدون صرف هزینه های هنگفت اقتصادی، امکان بهبوددادن کیفیت این آب برای مصرف شرب وجود ندارد. اما پرسش اصلی این است که آیا دسترسی به منابع ارزان تر و باکیفیت تر منابع آب در استان زنجان امکان پذیر نبود؟رضا اردکانیان، وزیر نیرو در سفر روز سه شنبه خود به استان زنجان کلنگ عملیات اجرائی طرح آبرسانی از سد مراش ماهنشان به مناطق شهری و روستایی این شهرستان را به زمین زد. در حالی وزارت نیرو عزم خود را برای تکمیل سد مراش و البته سد مشمپا واقع در استان زنجان جزم کرده است که بسیاری از کارشناسان نسبت به تکرار فاجعه گتوند، با تکمیل این سدها هشدار می دهند. سد مراش و مشمپا دو سدی که وزیر نیرو در سفر اخیر خود به زنجان برای یکی دستور آغاز اجرای طرح آبرسانی را صادر کرد و برای دیگری از پیشرفت آن بازدید کرد، اینها دو سدی هستند که آب شیرین و باکیفیت سطحی کشور را به آب شور تبدیل می کنند. همان طور که گتوند آب شیرین کارون را به شورابه تبدیل می کند و در اثر خطای مهندسی، به کارگاهی برای کسب تجربه ای جهانی تبدیل شده  است، مشمپا و مراش هم به آزمایشگاه های دیگری تبدیل خواهند شد تا مهندسان جهان بیاموزند جانمایی غلط سدها در ایران چه هزینه هایی را به جیب ملت تحمیل کرده است.

 مراش، سدی با انواع آلودگی ها

مطالعات سد مراش در اردیبهشت سال 85 به مهندسان مشاور ارکان وهاب واگذار و پس از تصویب مطالعات توسط کارفرما و اخذ مجوز ماده 32 برنامه چهارم توسعه، با تخصیص کد و اعتبار اجرائی از سوی مجلس شورای اسلامی، عملیات اجرائی راه دسترسی به تاج و احداث کمپ مسکونی و کالورت انحراف سد از خرداد 88 آغاز و در اسفند سال 90 به اتمام رسید. حجم آب قابل تنظیم این سد خاکی با هسته رسی 37 میلیون مترمکعب در سال اعلام شده است که از این میزان هفت میلیون مترمکعب برای شرب و صنعت،30 میلیون مترمکعب برای آبیاری چهار هزار و 879 هکتار از اراضی کشاورزی منطقه در نظر گرفته شده است. این در حالی است که در اسناد و مدارک موجود، همواره نسبت به شورشدن آب این سد هشدار داده شده است. در نامه شرکت مدیریت منابع آب به شرکت آب منطقه ای زنجان، به نکات بسیار نگران کننده ای درباره سلامت آب سد مراش که قرار است آب شرب مردم منطقه را تامین کند، اشاره شده است. در این نامه آمده است که به دلیل موقعیت مخزن سد و قرارگرفتن آن روی لایه های آهکی و انحلال ژیپس زمینه شورشدن آب مخزن سد پدید خواهد آمد. آمونیوم و آمونیاک موجود در آب برای مقاصد شرب بیش از حد بوده و در پاره ای از نمونه ها هم مقدار سرب و منگنز بیش از ارقام استاندارد است. حذف هر یک از این عوامل مزاحم، از آب مخزن سد مراش، هزینه های زیادی علاوه بر هزینه ساخت سد را به کشور تحمیل می کند. در حالی که منابع محلی می گویند منابع مطمئن تری برای تامین آب مورد نیاز منطقه وجود داشته است که در زمان تصمیم گیری برای ساخت سد مراش، به آن توجه نشده است. در نامه شرکت مدیریت منابع آب همچنین به این نکته اشاره شده است که باید الگوی کشت پایین دست سد مراش نیز تغییر کند و کشت اقتصادی شود تا ساخت سد توجیه یابد اما منابع مطلع محلی می گویند که هیچ یک از این اصلاحات در منطقه انجام نشده است.

 مشمپا، تحت تاثیر صنایع آلاینده

سد خاکی با هسته رسی مشمپا با هدف تامین آب شرب شهر زنجان و 219 روستای شهرستان به میزان 32.5 میلیون مترمکعب، تامین آب صنعت شهرستان زنجان به میزان 17.5 میلیون مترمکعب، تولید انرژی برق آبی به میزان 44 گیگاوات در سال و افزایش طول عمر سدهای پایین دست و کنترل رسوب در حال احداث است. وزیر نیرو هم درحالی که امید می رفت با روی کار آمدنش بسیاری از طرح های نامناسب متوقف شوند، در سفر خود از پیشرفت این سد بازدید کرد. سد مشمپا هم به دلیل مکان یابی نادرست، با مشکل انحلال لایه های نمکی مواجه است. میزان بالای نمک در مخزن سد، میزان خوردگی تاسیسات نیروگاه های برق آبی را افزایش داده و تولید برق از این سد را غیر اقتصادی می کند. همچنین بر اساس اسناد موجود، آب مخزن سد تحت تاثیر صنایع و معادن آلاینده سرب و روی است که استفاده از این آب برای شرب را دشوار می کند. حذف این آلاینده ها از آب یا غیرممکن بوده یا با صرف هزینه های کلان امکان ‎پذیر است. با ساخت این سد که آب بی کیفیت تامین می کند، روستای عوج موسی زیر آب می رود. پرسش مهم این است که آیا در زمان ساخت این سدها در استان زنجان، به تبعات ساخت آنها و هزینه هایی که به کشور تحمیل می شود، توجه شده است؟