آرشیو یک‌شنبه ۱۰‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۳۵۱۴
صفحه آخر
۱۶
تلنگر

آ سیب های اجتماعی، خانواده را نشانه گرفته است

دکتر سیدحسن موسوی چلک

این روزها کمتر کسی است که در کشور نگران افزایش و تنوع آسیب های اجتماعی فضای واقعی و مجازی نباشد؛ گاهی اوقات این نگرانی ناشی از درگیری مستقیم افراد است که طعم تلخ آسیب های اجتماعی را چشیده اند  و گاهی اوقات هم ناشی از درگیری غیرمستقیم. به گونه ای که از درگیری افراد دیگر در حوزه آسیب های اجتماعی نگران می شوند. چون شیوع و بروز آسیب های اجتماعی به دلیل تبعات منفی آن می تواند هر دیواری را خراب کند به همین دلیل،  امروزه آ سیب های اجتماعی به عنوان  عاملی قوی در تهدید جدی امنیت روانی و اجتماعی محسوب می شود. تاثیرات آسیب های اجتماعی فقط روی افراد آسیب دیده اجتماعی نیست، بلکه خانواده ها و جامعه هم از آنها تاثیر می پذیرند. با بررسی آسیب شناسی خانواده در دنیا آشکار می شود در دوران شکوفایی دانش، تکنولوژی و صنعت و فناوری های نوین، توسعه دسترسی به انواع رسانه ها، توسعه شهرنشینی، استحکام و کانون گرم خانواده کمتر مورد توجه قرار گرفته و این غفلت ضربات شکننده ای را به جامعه وارد کرده است. از آنجا که خانواده، کوچک ترین نهاد اجتماعی است که اساس و زیرساخت واحدهای بزرگ تر به شمار می رود، میزان موفقیت و سهمی که افراد برای ایفای نقش در واحدهای بزرگ اجتماعی ایفا می کنند، بستگی تام به نحوه رشد و تربیت و شکوفایی استعدادهای آنها در کانون خانواده دارد. 

در صورت بروز و شیوع آ سیب های اجتماعی در  جامعه هیچ دیواری حتی خانواده نمی تواند مانع آثار تخریبی آن شود. یک ویژگی مشخص در حوزه آ سیب ها وجود دارد و آن نگرانی خانواده ها از گسترش آ سیب های اجتماعی همچون اعتیاد، طلاق، خشونت های اجتماعی و خشونت های خانگی، افزایش ورودی های زندان، طلاق و... است. برای مثال، طبق آمار ارائه شده از سوی دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر ریاست جمهوری در گردهمایی مبلغان مذهبی که  در هفته قبل برگزار شد «در ایران دو میلیون و 800 هزار نفر مصرف کننده مستمر مواد مخدر و یک میلیون و 600  هزار نفر مصرف کننده غیرمستمر وجود دارد». تاملی بر این آمار نشان می دهد اگر  فرض را بر مصرف کنندگان مستمر بگذاریم و میانگین بعد خانوار را 4/3 نفر در نظر بگیریم، تعداد افرادی که مستقیم در درون خانواده  به طور مستقیم طعم تلخ مواد مخدر را می چشند، بیش از  9 میلیون و 500 هزار نفر هستند. بنابراین نباید از کنار این عدد به آسانی گذشت. فراموش نکنیم افرادی که  مرتکب جرم و وارد زندان می شوند، پیامدهای منفی آن را خانواده باید تحمل کند. این  نکته را اضافه کنم در عین حال که خانواده از آسیب های اجتماعی تاثیر می پذیرد، می تواند در کنترل و کاهش آسیب های اجتماعی نقش بسزایی داشته باشد. گرچه معتقدم نباید فقط به خانواده تکیه کرد،  چراکه در کنترل و کاهش آسیب های اجتماعی هم باید به فرد، هم خانواده و هم جامعه  توجه شود و نگاه به حوزه مدیریت آ سیب های اجتماعی در سطوح مختلف باید نگاهی همه جانبه باشد. اعتقاد من این است  خانواده یکی از مورد وثوق ترین کانون های اجتماعی است که سلامت جامعه در گرو سلامت آن است و نباید به راحتی از کنار آن بگذریم. بنابراین باید از ظرفیت خانواده در مدیریت هوشمندانه تر حوزه آسیب های اجتماعی بیشتر و بهتر بهره بگیریم و اعضای خانواده به ویژه کودکان مان را از کودکی، برای اینکه در آینده عضو موثری در خانواده باشند، تربیت کنیم. نگرانی ما اینجاست که خانواده عمدتا از مطرح کردن مشکلات و مسائل خود در بیرون از خانواده اکراه دارد و این خصیصه به مزمن شدن مشکلات درون خانواده منجر می شود که درمان آن را به مراتب دشوارتر خواهد کرد. بزرگ ترین دلیل گسترش و رشد آ سیب های اجتماعی هم همین موضوع است که ما نخواسته ایم آ سیب های اجتماعی را به عنوان یک معضل بپذیریم. 

در بازتوانی افراد آسیب اجتماعی هم خانواده نقش دارد. گرچه معتقدم هم فرد، هم خانواده و هم جامعه می توانند تاثیرگذار باشند. اول خود فرد است که باید باور کند تا پایان عمر نباید و نمی تواند درگیر آسیب باشد و باید باور داشته باشد می تواند مسیر زندگی خود را عوض کند. دوم، محیط های اجتماعی (جامعه) است. پذیرش اجتماعی در جامعه می تواند بستری فراهم کند تا افرادی که به هر دلیلی درگیر مشکل شده اند، بتوانند به زندگی طبیعی، درست و مستقل بازگردند. یکی از گروه هایی که در بازگشت و بازتوانی این افراد نقش مهمی دارد، خانواده است. همان گونه که خانواده هنگام بیماری نقش حمایتگری خود را در حد اعلا بروز می دهد، هنگام درگیری فرد با آ سیب های اجتماعی نیز همین خانواده می تواند در بازگشت او به زندگی سالم موثر باشد. از در بیرون انداختن و  نپذیرفتن واقعی و... راه را برای غرق شدن بیشتر در جرائم و آ سیب ها باز می کند. هر چند این کار بسیار سخت است. اگر قرار است خانواده سالمی داشته باشیم، هر کدام از ما در درون خانواده باید عاملی باشیم برای اینکه آن خانواده بانشاط و مسئولیت پذیر باشد و کیفیت روابط مان به گونه ای باشد که از بودن در کنار یکدیگر احساس آرامش داشته باشیم؛ آرامشی که می تواند به ایفای نقش هایمان در خانواده و جامعه کمک کند.