آرشیو شنبه ۳۰‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۴۴۶۸
اقتصاد
۱۰
انرژی

«وال استریت ژورنال» از تکنولوژی جدید جلوگیری از دور زدن تحریم ها پرده برداشت

آخرین نبرد زنگنه

گروه اقتصادی: بیژن زنگنه، وزیر نفت شرایط امروز اقتصادی کشور را از زمان جنگ هم سخت تر می داند و می گوید: «برای کسی در سن و سال من شاید این آخرین فرصت ها برای جنگ باشد. من اسم این جنگ را آخرین نبرد برای خودم گذاشته ام و می خواهم برای مقابله با جنگ اقتصادی دشمن از همه توانم استفاده کنم.»بیژن زنگنه در بخشی از صحبت های تازه خود در جمع فرماندهان مهندسی در زمان جنگ به تجربه بازگشت عایدی های حاصل از فروش نفت به ایران در دهه 60 و اوج جنگ تحمیلی اشاره کرده و می افزاید: در شرایط فعلی علاوه بر موانع زیاد برای فروش نفت، درآمد حاصل از آن نیز به کشور باز نمی گردد.

زنگنه یکی از مهم ترین دغدغه های وزارتخانه متبوعش را راهکارهای فروش نفت با وجود سخت تر شدن قوانین همچنین ارتقای تکنولوژی شناسایی نقاط سیاه در اقیانوس ها و دریاها عنوان کرده است.اشاره وزیر نفت به موضوع تحریم های اخیر چیز جدیدی نیست؛ اما نکته جدید آن، قطع ورود ارزهای حاصل از فروش نفت به کشور و به حاشیه راندن درآمدهای نفتی است که بخش بزرگی از رشد اقتصادی خود را مدیون نفت است. هر چند گزارش رسانه های خارجی بر مبنای داده های حاصل از عبور و مرور کشتی ها نشان می دهد که صادرات نفت ایران همچنان ادامه دارد، اما پیشرفت تکنولوژی و استفاده از تصاویر و ردیاب های ماهواره ای توسط امریکا، راهکارهای فروش نفت که در دور قبلی تحریم ها تا حدی کارآمد بود را به حاشیه رانده است. بنابراین باید این سوال را مطرح کرد که زنگنه نسبت به چه چیزی هشدار می دهد و با چه نوع تکنولوژی برای تحریم نفت ایران به قول خودش «می جنگد؟»

تکنولوژی ماهواره ای، نقطه اتکای ترامپ برای به صفر رساندن صادرات نفت

وزارت نفت و در صدر آن زنگنه در یک جنگ تمام عیار هستند. هم در سنگر داخلی با مخالفان می جنگند و هم در میدان بین المللی سعی در فروش نفت و گرفتن عایدی آن دارند. زنگنه در خصوص فروش نفت بارها تاکید کرده بود که به راحتی نمی توانیم نفت خود را به فروش برسانیم اما دست از تلاش هم برنخواهیم داشت.

سال گذشته و پس از آنکه وزارت خزانه داری امریکا فرمان بازگشت تحریم ها را صادر کرد، چند سوال در رسانه های مختلف مطرح شد؛ اینکه چه چیز جدیدی وجود دارد که شدیدتر از دور قبلی تحریم ها باشد و به اقتصاد ایران آسیب بزند یا صادرات ایران را به صفر برساند؟

ایران در دور قبلی تحریم ها که البته شدیدترین آن نیز بود و از انواع قطعنامه های بین المللی نیز در امان نبود، راهکارهایی برای دور زدن تحریم ها و فروش نفت مانند خاموش کردن رادار نفتکش ها، انبار نفت ها در پالایشگاه های چینی و فروش آنها به مشتری های آسیایی، انتقال کشتی به کشتی نفت در آب های آزاد و... پیدا کرده بود. با این وجود صادرات نفت ایران به صفر نرسید. اما کاخ سفید برای دور نگه داشتن ایران از مناسبات بین المللی و کاهش شدید فروش نفت تدابیر سخت گیرانه تری اتخاذ کرد که به پشتوانه آن بتواند صادرات ایران را تا حد ممکن کاهش دهد. مدعای این گزاره، نظارت همه جانبه زمین و راه های دریایی توسط ماهواره هاست.

تقریبا 6 ماه پیش، «وال استریت ژورنال» با انتشار یک گزارش در وب سایت خود از تکنولوژی تازه ای پرده برداشته بود که بر مبنای استفاده از ارسال امواج ماهواره و ثبت روزانه چندین میلیون تصویر فعالیت می کند. این تصاویر شامل هر حرکتی است که روی خشکی یا آب صورت می گیرد و با استفاده از داده های مسیر حرکت کشتی های نفتکش تجمیع شده و به واسطه مدل های پیچیده ریاضی موسوم به بیگ دیتا، تجزیه و تحلیل می شوند. این تکنولوژی در کنار مزایای آن، معایبی به خصوص برای حمل و نقل نفت خام به واسطه راهکارهای قدیمی و به دور از چشم تحریم کنندگان دارد. شش سال پیش و در اوج تحریم های ایران، آب های آزاد مامن خوبی برای عبور و مرور نفتکش های ایران بودند. نفت با انتقال به صورت کشتی به کشتی به بنادر دیگری منتقل می شد. در این راهکار مبدا بشکه های نفتی نیز پنهان می ماند. اما آب های آزاد پس از تکنولوژی فوق ، ویژگی قدیمی را ندارند و مسیر کشتی ها به واسطه داده ها و تصاویر ماهواره ای قابل ردیابی است. هرچند بیگ دیتا برای کمک به پیش بینی مسیرهای عبور و مرور در کره زمین ایجاد شده اما تقریبا تمام نقاط سیاه آب های آزاد را پوشش می دهد.

در این تکنولوژی اگر نفتکش یا کشتی برخلاف داده های قبلی خود حرکت کند، هشداری مبنی بر خروج از مسیر از پیش پیش بینی شده، اعلام می شود. این هشدار در خصوص نفتکش ها به منزله تبعیت از راهکارهای دور زدن تحریم است. در این شرایط تصاویر ماهواره ای ظرف چند دقیقه مختصات و مقصد احتمالی نفتکش تغییر مسیر داده را پیدا کرده و اعلام می کند.یکی از راهکارهای دیگر دور زدن تحریم ها، خاموش کردن سیستم شناسایی خودکار موسوم به «ای ای اس» یا ارسال سیگنال هایی جعلی برای گمراه کردن کشورهای تحریم کننده و تخلیه بار در بنادر دیگر بود.

اما با تکنولوژی جدید، حرکت کشتی ها به واسطه مدل های پیچیده ریاضی پیش و توسط ماهواره ها رصد می شود. بنابراین هرگونه تغییر مسیر احتمالی توسط بیگ دیتا ردگیری و اعلام می شود.به نوشته «وال استریت ژورنال»، تکنولوژی دیگری که دور زدن تحریم ها را در شرایط فعلی سخت تر می کند، برنامه «سایه» است. در این برنامه با تجزیه و تحلیل طول سایه بار یک شناور ، کالایی که حمل می کند، شناسایی می شود. این روش انتقال کشتی به کشتی در آب های آزاد به آسانی شناسایی خواهد شد. تکنیک دیگر برای جلوگیری از دور زدن تحریم ها، شبیه سازی است. این تکنولوژی با نظارت بر فعالیت نفتکش ها، می تواند مقصد احتمالی آنها را شناسایی کند. تکنولوژی جدید و استفاده از بیگ دیتا علاوه بر اینکه امکان شناسایی نقاط سیاه در دریاها و اقیانوس ها را فراهم کرده، مقصد نفتکش هایی که رفتاری خلاف داده های ثبت شده شان دارند را نیز شناسایی می کند. با وجود تکنولوژی پیشرفته برای ردیابی مسیر کشتی های نفتکش و به حداقل رساندن دور زدن تحریم ها، نیویورک تایمز در گزارش سوم آگوست خود به بررسی تاثیر تحریم ها بر صادرات نفت ایران پرداخت. در این گزارش عنوان شده که با وجود سختگیرتر شدن قوانین بین المللی و تجربه دور زدن تحریم ها در سال های 90 تا 92، ایران همچنان با روش های مختلف نفت می فروشد.

جنگ در داخل نیز ادامه دارد

هر قدر سیاست های کاخ سفید برای تنگ کردن حلقه تحریم های نفتی شدت بیشتری می یابد، برخی جریان های سیاسی در داخل کشور بی توجه به لزوم وحدت در زمان تحریم ، به تخریب وزارت نفت و سیاست های اتخاذی آن می پردازند. هرچند که تمام سیاست های اتخاذی وزارت نفت مورد تایید همگان نیست و در آن نیز ضریب خطایی یافت می شود، اما همنوایی برخی مسوولان داخلی در ناتوان جلوه دادن وزارت نفت در فروش نفت، اوج حمله به وزیری است که وزارتخانه اش را سیبل حملات دشمن می داند.

وزارت نفت در یک سال اخیر حملات روانی زیادی را تحمل کرده است، از ماجرای تهدید زنگنه توسط بابک زنجانی از زندان تا لو دادن راهکار فروش نفت توسط صداوسیما همگی نشان از بی توجهی به شرایط سخت داخلی و خارجی برای فروش نفت است. به شرایط فوق، سخت شدن نقل و انتقال مالی نیز باید اضافه شود. پس از خروج یک جانبه امریکا از برجام و آغاز تحریم ها دسترسی ایران به سوییفت از بین رفت. با وجود اینکه طرفین باقیمانده در برجام سعی در راه اندازی مکانیسم اینستکس برای انتقال پول نفت به ایران داشتند، این مکانیسم همچنان اجرایی نشده است. زنگنه تیرماه سال جاری طی مصاحبه ای خاطرنشان کرد که اگر اینستکس را به عنوان یک عملیات در نظر بگیرند، بدون واریز مطمئن پول به آن، یا با واریز 3 یا 4 میلیون دلار یا یورو، این سازوکار پاسخگو نیست؛ باید پول نفت به آن واریز شود.