آرشیو پنج‌شنبه ۱۸ مهر ۱۳۹۸، شماره ۴۴۸۵
اقتصاد
۵
گزارش

در کنفرانس اقتصاد جهانی و تحریم عنوان شد

ریشه یابی موانع عبور از تحریم ها

گروه اقتصادی: محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه می گوید تحریم های اقتصادی امریکا علیه ایران، امروز به یک تروریسم اقتصادی و جنایت جنگی تبدیل شده است، جنایتی که این بار با محوریت تحریم شدید بانک مرکزی ایران به دنبال محدود کردن خرید غذا و دارو است و دولت ترامپ می خواهد با این روش دولت و مردم ایران را زیر فشار بگذارد.

ظریف روز گذشته به دانشگاه الزهرا(س) رفت تا در کنفرانس اقتصاد جهانی و تحریم شرکت کند. کنفرانسی که هدف اصلی آن بررسی ابعاد مختلف تحریم های امریکا علیه ایران بود. هر چند در سال های ابتدایی دهه 90، با شکل گیری یک اجماع جهانی و با محوریت شورای امنیت سازمان ملل، تحریم های گسترده ای علیه اقتصاد ایران اعمال شد، اما با روی کار آمدن دولت یازدهم و آغاز مذاکراتی که هدفش حل اختلافات هسته ای ایران بود، ایران و شش قدرت جهانی به توافقی رسیدند که با تایید شورای امنیت سازمان ملل به سندی جهانی تبدیل شد و در نتیجه تمام تحریم های هسته ای علیه ایران لغو شد.

پس از اجرایی شدن برجام، دولت اوباما برخی تحریم های یک جانبه علیه ایران را ادامه داد و البته در لغو سایر تحریم ها نیز سنگ اندازی های فراوانی کرد اما با این وجود تا پایان دولت او، امریکا در این توافق باقی ماند. با ورود ترامپ به کاخ سفید اما همان روال کج دار و مریز امریکا در عمل به برجام نیز تغییر کرد تا سرانجام در اردیبهشت سال قبل، ترامپ رسما اعلام کند که کشورش از برجام خارج شده است.

این اقدام عجیب که برخلاف تمام ضوابط بین المللی و تعهدات امریکا در برجام اجرایی شد، بار دیگر تحریم هایی گسترده را علیه مردم ایران فعال کرد. کاخ سفید رسما اعلام کرد که برجام را قبول ندارد و می خواهد در شرایطی جدید، دوباره با مقامات ایران مذاکره کند و در این مسیر آنقدر فشارها بر اقتصاد ایران را ادامه خواهد داد تا مقامات ایرانی بار دیگر به میز مذاکره بازگردند.

هر چند اکثر قریب به اتفاق دولت ها به این تصمیم یک جانبه انتقاد کردند و گفتند تا زمانی که ایران به تعهدات برجامی خود عمل می کند، آنها نیز این توافق را به رسمیت خواهند شناخت اما آنچه در عرصه اقتصاد رخ داد با شعارها و وعده های سیاسی، بسیار متفاوت بود. تهدید به تحریم از سوی امریکا بسیاری از شرکت های خارجی را مجبور به ترک ایران کرد و حمایت های دولتی نیز نتواست مانع از تداوم این روند شود.با وجود آنکه دولت ایالات متحده گمان می کرد، چند ماه پس از آغاز این تحریم ها، فشار تا حدی بر اقتصاد ایران بالا خواهد گرفت، که چاره ای جز مذاکره دوباره باقی نمی ماند اما آمارهایی که در ماه های اخیر از فعالیت های ایران منتشر می شود، نشان از آن دارد که دولت توانسته بخش زیادی از این فشارها را مدیریت کند و با وجود تداوم فشارها بر زندگی مردم، لااقل وعده دولت ترامپ بر شکستن مقاومت ایران عملیاتی نخواهد شد. رسیدن به این جمع بندی در ایران، مسوولان داخلی را به مقاومت در برابر این زورگویی ها امیدوار کرده و البته از سوی دیگر ترامپ را بر آن داشته تا آخرین گزینه های خود در افزایش فشارها را نیز به کار بیندازد، گزینه هایی که یکی از آنها تحریم بانک مرکزی ایران بود و جواد ظریف معتقد است این اقدام هیچ تفاوتی با جنایت جنگی ندارد.

تغییر در تحریم بانک مرکزی

وزیر امور خارجه روز گذشته در صحبت های خود به یک تغییر در تحریم بانک مرکزی ایران از سوی امریکا اشاره کرد. او گفت: وقتی بانک مرکزی از لیست SDN به SDGT تغییر می کند تنها تفاوتی که این اختلاف تعبیر ایجاد می کند این است که در خرید اقلامی مثل دارو و غذا مشکل ایجاد می شود و این اقدام یک جنایت جنگی است.

اشاره ظریف به فهرست تحریم هایی است که از سوی وزارت خزانه داری امریکا یا اوفک اعلام می شود. شرکت ها یا افرادی که در فهرست تحریمی SDN قرار می گیرند، افراد یا شرکت هایی را شامل می شود که مالکیت یا عملکرد آنها در اختیار کشورهایی است که تحت تحریم قرار گرفته اند و معاملات امریکایی ها با آنها ممنوع است. فهرست SDGT اما فهرستی متفاوت است؛ حاضران در این لیست افراد یا شرکت ها و نهادهایی هستند که اوفک آنها را با ریسکی بالا در تروریسم یا تامین مالی آنها دخیل می داند. اشاره ظریف به تغییر جایگاه بانک مرکزی ایران در تحریم های امریکا نشان می دهد که این بانک در شرایط فعلی با فشارهای گسترده تری رو به رو خواهد شد.

با وجود این مشکلات وزیر خارجه می گوید که ایران تلاش کرده با استفاده از تمام گزینه های موجود، راهی برای عبور از فشارها پیدا کند. او اعلام کرده حوزه تجارت خارجی و مبادلات پولی و بانکی از حوزه هایی است که امریکا با چیرگی خود بر نظام مالی بین المللی از توان بالایی برای رصد معاملات ایران و تحریم کشورهای طرف معامله برخوردار است. یکی از مهم ترین راهبردهای دیپلماسی کشور در شرایط فعلی استفاده از روش هایی در تجارت خارجی است که در برابر سلطه دلار آسیب پذیری کمتری داشته باشد. در این راستا روش های قدیمی مثل تهاتر و روش های مدرن تر مثل تجارت متقابل مورد توجه و پیگیری در حوزه سیاست خارجی قرار گرفته است.

موضوع مهم دیگری که در صحبت های ظریف خود را نشان می دهد، تداوم رصد فعالیت های اینستکس است. این کانال مالی که از ماه ها قبل در اروپا کلید خورده و هدفش کاهش فشار تحریم ها بر ایران است، هنوز مراحل راه اندازی نهایی خود را طی می کند. وزیر خارجه گفته: برای مقابله با تروریسم اقتصادی باید روش هایی به کار گرفته شود که رصد آن برای امریکایی ها دشوار شود و هم ایمنی بیشتری برای طرفین تجاری کشور داشته باشد. سیستم اینستکس که اروپایی ها اخیرا مطرح کرده بودند برای همین شرایط مستقر خواهد شد. در شرایط فعلی امریکا با زور و قلدری و سوءاستفاده از جایگاه خود در فضای اقتصاد بین المللی بسیاری از کشورها را ناگزیر از تبعیت کرده است. اما باید توجه داشت که هزینه های چنین اقداماتی برای خود امریکا نیز گزاف خواهد بود.

عبور از معضلات داخلی

در ادامه این کنفرانس، نوبت به اقتصاددان های مدعو رسید تا نظرات خود درباره شرایط ایجاد شده در تحریم ها علیه اقتصاد ایران را تشریح کنند. فرشاد مومنی، اقتصاددان و عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی به اشاره به اهداف اصلی تحریم های امریکا علیه ایران از لزوم مدیریت دقیق منابع داخلی کشور برای عبور از این فشارها سخن گفت. به اعتقاد او استراتژی دشمن در اعمال تحریم های اقتصادی علیه ایران بر فروپاشی از درون استوار شده است که این هدف با روش هایی مثل صنعت زدایی در حوزه اقتصاد در حال پیاده سازی است. او گفته: در اجرای این راهبرد تحریمی مهم ترین اقدام صنعت زدایی در کشور است چرا که موجب شدت بخشیدن به تورم و بیکاری می شود. از نظر استراتژیست های دشمن این دو نتیجه یعنی تورم و بیکاری که حاصل صنعت زدایی در کشور است بالاترین تاثیر را در چشاندن درد تحریم به مردم دارد.

مومنی همچنین از عملکرد دولت در تخصیص ارز انتقاد کرده و گفته در شرایط تحریم، نحوه مدیریت منابع ارزی اهمیتی بسیار زیاد دارد و در این بستر، عملکرد دولت در سال گذشته قابل دفاع نیست و باید در این فرآیند تغییراتی جدی به وجود آورد. او اظهار کرده: در این راه هر مسیری که موجب رانت های غیرعادی شود تهدیدی علیه امنیت ملی است. چیزی که در حال حاضر مشاهده می شود این است که بسیاری از مسوولان تخصص اقتصادی ندارند. ماجرای تحریم مربوط به همه ایرانیان است در شرایط فعلی اگر نمی توانیم کمکی انجام دهیم، پاس گل هم به دشمن ندهیم.

عباس شاکری دیگر اقتصاددان حاضر در این کنفرانس نیز با تاکید بر این موضوع که نمی توان انتظار داشت که تحریم ها، هیچ تاثیری بر اقتصاد ایران نگذارند اما مشکلاتی که ایجاد می کنند، قطعا کمتر از بسیاری از مسائل و مشکلات داخلی است.

او گفت: نابسامانی های بازارها، انحراف منابع، تورم، رشد سرسام آور قیمت مسکن و رونق گرفتن فعالیت های نامولد ربطی به تحریم ها ندارد و توزیع نقدینگی و ترکیب تولید ناخالص ملی دست خودمان است. دولت می خواهد با افزایش مالیات یا افزایش نقدینگی و چاپ پول کسری بودجه را جبران کند، اما اینکه اثرات سیاست های پولی در اقتصاد کشور و گرفتن مالیات از همه آن هم به روشی ناعادلانه و غیرهدفمند چه عواقب سویی دارد، مورد توجه نیست و از آن طرف هم به این موضوع که چرا اینقدر هزینه ها در بودجه به طور نامتعارف بالا می رود، توجه نمی شود.

شاکری با اشاره به نقش تحریم ها در اقتصاد ایران بیان کرد: به نظر من تحریم ها اثر معناداری در رشد و توسعه اقتصادی ما ندارد. امروز تولیدکننده به ما می گوید درست است که ارز سه برابر شده، اما هزینه های ما پنج برابر بیشتر شده است بنابراین همچنان حمایت از تولید و صنعت در کشور مغفول مانده و به صرفه است که سرمایه گذار پول خود را به سمت بازار های نامولد و دلالی ببرد و این از نظر من بزرگ ترین چالش اقتصاد ایران در حال حاضر است.

هرچند نمی توان انتظار داشت که دولت در شرایط تحریم ، بسیاری از دغدغه های کلان کارشناسان اقتصادی را در کوتاه مدت اجرایی کند اما به نظر می رسد تلاش برای توسعه تولید، عبور از دلال بازی، توزیع صحیح منابع ارزی و کمک به فعالیت های مولد، گزینه هایی هستند که شاید در ابتدا برای دولت سخت باشند اما در نهایت به عبور از تحریم ها، کمک می کنند؛ تحریم هایی که هر چند به خود شکل یک جنایت جنگی را گرفته اند، اما هنوز راه درازی تا از پا درآوردن اقتصاد ایران دارند.