آرشیو شنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۸، شماره ۴۴۸۶
صفحه آخر
۱۶
امروز در تاریخ

آخرین دژ دنیای کهن

مرتضی میرحسینی

عموم مورخان کوروش کبیر را به جوانمردی و بزرگ منشی می شناسند و او را فرمانروایی متفاوت با فرمانروایان دیگر توصیف می کنند. البته سال های زیادی از عمر او در جنگ و لشکرکشی گذشت و حتی -به نوشته پدر نه چندان قابل اعتماد تاریخ، یعنی هرودت- او در جنگ با قبایل بدوی آسیای میانه کشته شد. در اردوکشی ها و جنگ های کوروش هم مانند همه جنگ های دیگر تاریخ خواه ناخواه هزاران انسان قربانی شدند، اما او از کشتارهای وسیع و خونریزی های سبعانه -چنان که میان آشوری ها و حتی مادها و بابلی ها مرسوم بود- اجتناب می کرد. به تحقیر شکست خوردگان اعتقادی نداشت، به انتقام جویی و کینه کشی شناخته نمی شد و «جنگ و بوی خون او را برخلاف فاتحان دیگر زیاده مست و مغرور نمی کرد.» او با سپاهیان خود شرق و غرب را درنوردید، سرزمین های دور و نزدیک را زیر پا گذاشت و در رویای سروری بر تمام جهان و برای برپایی پادشاهی پارس ها، دنیای قدیم را که خودش هم در آن متولد شده بود، نابود کرد. ابتدا به دشواری بر مادها غلبه کرد، سپس در جنگی تقریبا ناخواسته با پادشاهی لیدی در آسیای صغیر مواجه شد و این دولت ثروتمند را نیز درهم شکست. بعد از آن به سوی شرق لشکر کشید و قلمرو خود را تا حوالی جیحون گسترش داد. درنهایت به سال 539 پیش از میلاد در چنین روزی شهر افسانه ای و ثروتمند بابل را گرفت و در آنجا خود را فرمانروای چهار گوشه جهان و سرور سروران عالم خواند. این تسامح دینی که او در بابل از خود نشان داد و قبل از آن هم در شهرهای دیگر فتح شده نشان داده بود، سیاستی عاقلانه و سنجیده برای اداره آن قلمرو پهناور بود و به نظر خیلی ها شاید تنها سیاست ممکن و قابل اجرا در آن روزگار محسوب می شد، زیرا شرایطی را فراهم می کرد که در آن کهنه و نو باهم در آشتی باشند، متمدن و نیمه وحشی در کنار هم بیاسایند و جنگ و طغیان به حداقل ممکن کاهش یابد. این نکته نیز نباید از نظر دور بماند که همین تسامح دینی و نیز شهرت او به جوانمردی سبب شد که «اقوام مخالف نیز در مبارزه با او هرگز تا پای جان و با شهامت ناشی از نومیدی، ایستادگی نکنند و با اعتماد به حسن سلوک او هنگام ضرورت در تسلیم و تمکین تزلزل به خود راه ندهند.» با سقوط این آخرین دژ دنیای کهن در آسیا، عصر تازه ای در تاریخ آغاز شد که به عصر پارسی مشهور است. مصر هم چند سال بعد، در زمان فرمانروایی کمبوجیه پسر کوروش به اطاعت پارس ها درآمد و قلمرو دولت هخامنشی از دره سند تا شمال آفریقا را فراگرفت.