آرشیو پنج‌شنبه ۱۱ مهر ۱۳۹۸، شماره ۳۵۴۰
اقتصاد
۴
دهک

حذف یارانه پردرآمدها ضرورت است نه یک راهکار جایگزین

میلاد زمان

با شروع اجرای طرح حذف یارانه اقشار پردرآمد، مخالفان اجرای این طرح انتقادات مختلفی را بیان کردند. اساسا نقد یک سیاست و اجرای آن لازمه به بارنشستن آن سیاست است، اما عمده استدلالات مخالفان پاسخ واضح و مشخصی دارد. یکی از این استدلالات امکان تامین منابع درآمدی (کسری بودجه) از روش های جایگزین حذف یارانه ها نظیر تقویت سیستم مالیات ستانی، ساماندهی به یارانه پنهان و صرفه جویی در سایر فصل های هزینه ای است.هر سه این روش های جایگزین پیشنهادی به طور مشخص به انضباط مالی دولت در دو بخش منابع و مصارف بودجه ای اشاره دارد. هیچ شکی نیست که انضباط مالی دولت از اصول اساسی حکمرانی است، اما ذکر چند نکته در اینجا ضروری است. در کشورهای توسعه یافته با یک سیستم مالیاتی پیشرفته، امکان وضع مالیات بر مجموع درآمد خانوارها یا افراد وجود دارد که بر این اساس مشخص می شود از یک خانوار باید چه میزان مالیات گرفت یا باید به آن خانوار انواعی از یارانه های نقدی یا غیرنقدی پرداخت شود. در غیاب چنین سیستم مالیاتی ای در کشور ما در شرایط فعلی با موارد متعددی از افراد و خانوارهای پردرآمد و ثروتمندانی روبه رو هستیم که هم از آنها مالیات گرفته می شود و هم به آنها یارانه نقدی پرداخت می شود! اساسا این یک موقعیت پارادوکسیکال در اجرای سیاست های مالیاتی و حمایتی در کشور است. برای حل این پارادوکس نیاز است هم نظام مالیات ستانی در جهت اخذ مالیات بر مجموع درآمد افراد یا خانوارها تقویت و دقیق شود و هم یارانه پردرآمدها حذف شود. در همین راستا اخیرا با صدور بخش نامه بودجه سال 99 و توضیحات رئیس سازمان برنامه وبودجه عنوان شده است که یکی از محورهای اساسی بودجه سال 99 تقویت نظام مالیاتی با شناسایی پایه های مالیاتی جدید مانند مالیات بر عایدی سرمایه است. همچنین تلاش های صورت گرفته در نیمه اول سال 98 برای نصب دستگاه کارت خوان برای پزشکان (15 صنف دیگر در مراحل بعدی) یا قوانینی مانند بند ح تبصره 16 قانون بودجه 98 که ارسال گزارش ماهانه حساب های بانکی مودیان مالیاتی به سازمان امور مالیاتی کشور را الزامی می کند، نشان دهنده حرکت هم زمان کشور در جهت هر دو سیاست اصلاحی برای تقویت نظام مالیاتی و حذف یارانه پردرآمدهاست.یکی از مسائل اساسی نظام یارانه ای فعلی ضعف آن در بحث عدالت اجتماعی است. مبنای مطرح شدن موضوع ساماندهی به یارانه پنهان توسط گروهی از کارشناسان نیز همین موضوع است. به علاوه این گروه معتقدند دولت با حذف یارانه پنهان انرژی و تخصیص سهمیه قابل فروش از سبد انرژی به همه شهروندان بسیار بیش از حذف یارانه نقدی غیرنیازمندان می تواند از بار هزینه های خود بکاهد. اما باید توجه داشت که پرداخت یارانه نقدی درحال حاضر درواقع همان اصلاح یارانه های پنهان در سال 89 است که به دلیل اجرای نادرست در وضعیت فعلی قرار گرفته. اگر بناست اصلاح یارانه های پنهان به دلیل حجم ریالی بیشتری که آزاد می کند در اولویت باشد، باید توجه کرد که سرنوشت اصلاح یارانه های پنهان در دور قبل به سرنوشت هدفمندسازی یارانه ها دچار نشود و نیز با توجه به شرایط حال حاضر اقتصاد کشور نظیر میزان تورم و وجود تحریم ها اجرای نقدی سازی یارانه های پنهان که نیازمند بستر اقتصادی- سیاسی باثبات و کم تنش است در کوتاه مدت ممکن نیست. اما در کوتاه مدت دولت نیاز مبرمی به کاهش هزینه های غیرضرور خود از جمله یارانه های پرداختی به اقشار غیرنیازمند دارد.صرفه جویی در سایر فصل های هزینه ای دولت به عنوان راهکار جایگزین پیشنهادی امری انکارناپذیر است. درواقع صرفه جویی در فصل های هزینه ای یک بحث جامع است که حوزه های متعددی را دربر می گیرد؛ به عنوان مثال در طبقه بندی اقتصادی هزینه های دولت برحسب فصول هزینه، فصل هایی مانند جبران خدمت کارکنان، هزینه های اموال و دارایی، یارانه و کمک های بلاعوض وجود دارد؛ مثلا در فصل جبران خدمات کارکنان می توان از طریق سامانه حقوق و دستمزد مقامات دولتی نظارت مستمر بر پرداخت ها صورت داد تا نظام پرداخت ها ساختارمند شود. از طرف دیگر طبق بخش نامه بودجه سال 99 قرار است ردیف های بودجه ای غیرضرور، ناکارا و هزینه های زائد توسط کمیته های تخصصی بازبینی هزینه ها در سازمان برنامه وبودجه حذف شوند. تمام این نکات ذکرشده نشان می دهد که بحث صرفه جویی در هزینه ها یک موضوع کلان و چندوجهی است. پرواضح است که حذف یارانه نقدی اقشار پردرآمد به عنوان یک بار هزینه ای اضافی بر دوش دولت در راستای همین صرفه جویی هزینه های دولتی است، چراکه پرداخت بلاعوض به ثروتمندان و اقشار پردرآمد امری غیرمعمول و غیرموجه است. به گفته سخنگوی ستاد تبصره 14 (حذف یارانه ها) از محل حذف یارانه نقدی پردرآمدها صرفه جویی بالغ بر هفت هزار میلیارد تومان در هزینه های دولت صورت می گیرد. پس اساسا حذف یارانه اقشار پردرآمد یکی از سیاست های اصلاحی کاهش و صرفه جویی در هزینه هاست که خود ذیل فصل های هزینه ای وجود دارد و پرداختن به آن دقیقا در راستای صرفه جویی در فصل های هزینه ای است. در شرایط فعلی این صرفه جویی به دولت کمک مناسبی می کند کمااینکه صرفه جویی در دیگر فصل ها نیز در دستور کار دولت قرار دارد.