آرشیو دو‌شنبه ۲۲ مهر ۱۳۹۸، شماره ۳۵۴۹
اقتصاد
۵

تملیک زمین برای پروژه انتقال آب عمان به مشهد قبل از آغاز فاز اجرائی در دستور کار قرار گرفت

مجریان خصولتی در طرح های خصوصی

لیلا مرگن

هلدینگ تابش به عنوان هلدینگی که قرار است ابرپروژه انتقال آب عمان به مشهد را اجرائی کند، فقط 13 میلیارد تومان سرمایه دارد، اما می خواهد 70 درصد اعتبارات پروژه چهار میلیارددلاری اش را از صندوق توسعه ملی وام بگیرد. این هلدینگ که هنوز در فاز مطالعاتی پروژه قرار دارد، نامه نگاری هایی هم برای تملیک زمین در اراضی روستای «رمین» در نزدیکی چابهار برای احداث دستگاه های آب شیرین کن انجام داده است. یک منبع مطلع که در حوزه آب فعال است، می گوید قرار است این زمین ها قبل از اجرای پروژه به این هلدینگ اختصاص یابند، اما امیدواریم که حداقل به صورت اجاره ای باشد تا اگر پروژه اجرائی نشد، این شرکت مالک زمین های ساحلی سیستان وبلوچستان نشود. به گفته این منبع مطلع، آب انتقالی از عمان را می توان از محل صرفه جویی در مصارف سه استان هدف پروژه هم تامین کرد، اما پروژه انتقال آب عمان به مشهد اصلا مطالعات مدیریت مصرف ندارد. این پروژه از آن دست طرح هایی است که کسی نمی داند چرا مجلس وزارت نیرو را مکلف کرده که به سرعت تکلیف تخصیص آب این پروژه را مشخص کند. حاصل این فشارها هم تخصیص بخش عمده آب انتقالی به مشهد بوده است.

طرح تامین و انتقال آب از دریای عمان به استان های شرقی کشور (سیستان وبلوچستان، خراسان جنوبی و خراسان رضوی) با کارفرمایی شرکت آب منطقه ای خراسان رضوی، مشاوره شرکت طوس آب و همکاری سه شرکت «مهندسی مشاور سروآب»، «شرکت سازه پردازی ایران» و مشاور خارجی «ویتوین باس (Witeveen bos)» در حال انجام است.

درحال حاضر تنها اقدامی که برای اجرای این پروژه انجام شده است، موافقت وزیر نیرو و معاونش برای انتقال 750 میلیون مترمکعب آب نمک زدایی شده  دریای عمان است. بر اساس اخبار رسیده، تفاهم نامه همکاری با استانداری خراسان رضوی برای تشکیل کارگروه رفع موانع پیشرفت با حضور استانداران سه استان امضا شده است. مذاکرات برای امضای تفاهم نامه با منطقه آزاد چابهار درخصوص خرید تضمینی آب به میزان 50 میلیون مترمکعب انجام شده و تفاهم نامه خرید تضمینی آب با شرکت فولاد مکران به امضا رسیده است. از دیگر اقدامات انجام شده برای این طرح، تبادل قرارداد خرید تضمینی آب با شرکت پتروشیمی نگین مکران با ظرفیت 230 هزار مترمکعب در روز، تفاهم نامه با سازمان نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران، ایمیدرو و اعلام آمادگی صنایع سنگان و خواف برای خرید تضمینی آب یا اخذ سهام شرکت تابش به عنوان هلدینگ اجرای پروژه حداقل به میزان 10 درصد است.

مجریان این طرح توانسته اند موافقت صندوق توسعه ملی را هم برای دریافت تسهیلات جلب کنند. هیئت موسس شرکت نگین تابش رضوی هم موافقت خود را برای همکاری و خرید تضمینی آب به منظور توسعه کشت زعفران به مجریان طرح اعلام کرده است.

به نام خصوصی به کام دولتی

اگرچه اجرای این پروژه را به نام بخش خصوصی زده اند، اما نام سهام داران هلدینگ تابش نشان نمی دهد که این طرح چندان هم توسط خصوصی ها اجرا شود. اعضای هیئت موسس شرکت طرح بر اساس صورت جلسه 22 اردیبهشت 97 نهایی شده است و شامل قرارگاه خاتم الانبیا، سازمان اقتصادی آستان قدس رضوی، شرکت تامین و توسعه زیرساخت های شرق (صنایع و معادن سنگان)، شرکت زرین ایرانیان (صنایع و معادن قائنات)، شرکت آب منطقه ای استان خراسان رضوی، شرکت آب منطقه ای استان خراسان جنوبی، شرکت آب منطقه ای استان سیستان وبلوچستان، شرکت آب و فاضلاب استان خراسان جنوبی، سرمایه گذاری مپحا و شرکت تولیدی صنعتی فراسان اعلام شده است.

سهم سهام داران شرکت تابش هم بر اساس آخرین جلسه مجمع این شرکت که 10 شهریور 97 برگزار شده است، به این نحو اعلام شد: شرکت عمران تیس 19.44 درصد، شرکت فراب 19.44 درصد، شرکت فراسان (آویسته پارسه زابل) 19.44 درصد، شرکت وهنگ ساران 12.96، شرکت OTC 9.26، شرکت طوس آب 6.67، شرکت معدنی همای فجر طوس 6.48، شرکت جهاد نصر حمزه 3.7 درصد و شرکت جهاد نصر کرمان 2.59 درصد.

طرحی غیرضروری که اجرا می شود

طرحی در دست اجراست که قرار است آب گران شیرین شده دریا را به سه استان منتقل کند، اما آیا اجرای چنین طرحی توجیه اقتصادی دارد؟ یک منبع مطلع که در حوزه آب فعال است، در گفت وگو با «شرق» عنوان می کند: به نظر من بحث اصلا به توجیه اقتصادی نرسیده است. در طرح عمان به مشهد، چیزی که در این طرح مغفول است، اصل قضیه نیاز مناطق دریافت کننده آب است. برای انتقال 250 میلیون مترمکعب آب با این هزینه نه تنها توجیه اقتصادی وجود ندارد، بلکه تلاش می کنند توجیه اقتصادی بتراشند، درحالی که اصلا نیازی به انتقال این آب نیست.

او می گوید: اگر نیاز برای این آب در مشهد یا بیرجند وجود دارد، از طریق مدیریت مصرف به راحتی قابل تامین است. زاهدان در سیستان وبلوچستان هم با اجرای طرح انتقال سامانه دوم چاه نیمه نیازهایش تامین می شود و در حال حاضر نیازی به آب ندارد.

این فعال حوزه آب تاکید می کند: اگر در دشت مشهد فقط پنج درصد از پنج میلیارد مترمکعب آبی که از منابع زیرزمینی برداشت می شود، صرفه جویی شود، 250 میلیون مترمکعب آب در این استان به دست می آید. انتقال آب عمان به مشهد در فاز اول 250 میلیون مترمکعب است. چرا از پساب مشهد استفاده ای نمی شود و این پساب تصفیه نمی شود؟ در استان خراسان رضوی فقط 960 میلیون مترمکعب خروجی دارد، آیا بررسی شده است که این رواناب می تواند استفاده شود؟

به گفته او دلیل اصلی پروژه ای که چهار میلیارد دلار برای اجرای آن هزینه می شود، وجود 12 میلیون زائر در ایام پیک در شهر مشهد اعلام شده است. آیا برای چند روز یا چند هفته باید این همه هزینه کنیم؟

این منبع مطلع ادامه می دهد: تخصیصی که اخیرا برای این طرح انجام شد، بخش عمده اش به مشهد اختصاص یافت. بنابراین چنین طرحی صرفا برای مشهد اجرا می شود.

او می گوید: خط انتقال این طرح هزارو 512 کیلومتر طول دارد. در سه فاز اجرائی می شود و در هر فاز 250 میلیون مترمکعب آب جابه جا می شود و در پایان پروژه حداکثر 750 میلیون مترمکعب آب داریم. در حالی که برای اجرای این پروژه 900 مگاوات برق نیاز است. 23 ایستگاه پمپاژ نیاز دارد. نیروگاه های برقابی سد زاینده رود فقط 55 مگاوات برق تولید می کنند. کارون چهار هم حداکثر دو هزار مگاوات برق تولید می کند.

تملیک اراضی قبل از اجرای پروژه

به گفته این منبع مطلع پروژه عمان به مشهد قبل از اینکه وارد فاز اجرائی شود، اقدام به تملک اراضی در حاشیه دریای عمان کرده است. تملک اراضی برای این مجموعه رایگان است و دولت به آنها وام می ‎دهد. او اضافه می کند: تا جایی که من می دانم 330 هکتار اراضی در حاشیه روستای رمین در نزدیکی چابهار که محل استقرار آب شیرین کن است، تملک می شود.

این فعال حوزه آب در پاسخ به اینکه اگر پروژه انجام نشود، آیا امکان فروش زمین ها وجود دارد، بیان می کند: بستگی به نحوه واگذاری زمین دارد. اگر سند به نام افراد منتقل شود، پروژه اجرا شود یا نه، زمین متعلق به آنهاست. امیدواریم زمین را به صورت اجاره ای در اختیار افراد قرار دهند و حداقل تملک صورت نگیرد. این زمین ها اگر در شرایط کنونی قیمت نداشته باشند، در آینده قیمت فوق ‎العاده ای پیدا می کنند.

او می گوید: هزینه انتقال آب 3.2 یورو در هر مترمکعب است و برای اینکه پروژه اقتصادی به نظر بیاید، قیمت یورو را چهارهزارو 760 تومان در نظر گرفته اند در حالی که اگر با دلار آزاد هزینه پروژه را در نظر بگیریم، بالغ بر 120 هزار میلیارد تومان پول برای اجرای پروژه نیاز است. بخش خصوصی قصد دارد 70 درصد از اعتبارات موردنیازش را از صندوق توسعه ملی وام بگیرد. در حال حاضر کل منابع مالی بخش خصوصی درگیر طرح، 13 میلیارد تومان است.

یکسان بودن سهام دار و مطالعه کننده پروژه

این منبع مطلع عنوان می کند: در طرح انتقال آب عمان به مشهد، شرکت طوس آب که سهام دار پروژه است، کار مطالعه را هم انجام می دهد. طوس آب 6.7 از سهم این پروژه را دارد و این خیلی جالب است که خودش مطالعه این طرح را هم انجام می دهد.

او یادآور می شود: پروژه ای که ابعاد امنیتی، سیاسی و اجتماعی دارد را با همان شرح خدمات یک پروژه معمولی انتقال آب نظیر طالقان به تهران انجام می دهند. وقتی سوال می شود که آیا مطالعه مدیریت تقاضا انجام داده اید، پاسخ می شنویم که شناسایی متقاضی را انجام داده ایم و بررسی کرده ایم که چه کسی مشتری آب است، اول آب را می آوریم، بعد مشتری پیدا می کنیم.

این منبع مطلع می گوید: این پروژه مصوبه مجلس را دارد. مجلس وزارت نیرو را مکلف کرده است که تخصیص آب به این پروژه بدهد. 70 درصد از اعتبارات طرح را از صندوق ذخیره ارزی به عنوان وام می گیرند اما با کدام توجیه اقتصادی قرار است که این پول برگردانده شود. آیا بیرجند توان پرداخت این قیمت آب را دارد؟ سیستان وبلوچستان امکان پرداخت این قیمت آب را دارد. می گویند با این آب می خواهند زعفران بکارند و در توجیه اقتصادی طرح آن را آورده اند. زعفرانی که در حال حاضر هم روی دست ملت باقی مانده است، با آب منطقه کشت می شود ولی گران تمام می شود، چگونه با آب گران کشت خواهد شد و با چه قیمتی به بازار عرضه می شود.

او اضافه می کند: حتی وقتی اعلام می شود که سیستان وبلوچستان به آب انتقالی نیازی ندارد، می گویند طرح 46هزارهکتاری منتظر آب انتقالی است. این طرح 400 میلیون مترمکعب تخصیص از چاه نیمه ها دارد اما مجریان طرح برای اجرای پروژه توجیه می تراشند.