آرشیو یک‌شنبه ۱۹ آبان ۱۳۹۸، شماره ۴۷۴۷
خبر
۲
دیدگاه

موسویان تحلیل کرد: صلح هرمز و تضمین منافع همسایگان

دنیای اقتصاد : سیدحسین موسویان، پژوهشگر دانشگاه پرینستون و عضو سابق گروه مذاکره کننده هسته ای در مقاله ای برای نشریه المانیتور با اشاره به طرح «صلح هرمز» نوشت: «منافع حیاتی مشترک ایران و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس بیشتر از تضادهاست؛ بنابراین ضروری است این کشورها روی منافع مشترک تمرکز کنند.» به گزارش «ایرنا» موسویان در این مقاله آورده است: «بعد از تلاش اخیر امارات برای کاهش تشنج با تهران، روحانی رئیس جمهور ایران طی نامه ای طرح «صلح هرمز» را برای سران کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس ارسال کرده است.»

در چند سال اخیر روابط ایران و سه کشور عربستان، امارات و بحرین وارد فاز خصمانه و خطرناکی شده که ادامه آن می تواند به درگیری های نظامی ختم شود. بروز خصومت آشکار در این روابط دلایلی داشت که به چند مورد اشاره می کنم.  پژوهشگر دانشگاه پرینستون نوشت: «بعد از حمله نظامی عربستان به یمن، ابوظبی و بحرین در این حملات با عربستان مشارکت کردند درحالی که ایران از حوثی ها حمایت کرد.» بعد از اعدام شیخ نمر در عربستان و متعاقبا به آتش کشیده شدن سفارت عربستان در تهران، ریاض و منامه روابط دیپلماتیک خود با تهران را قطع کردند و ابوظبی هم سطح روابط را تقلیل داد. با روی کار آمدن ترامپ، واشنگتن از برجام خارج و با اعمال سخت ترین تحریم های تاریخ، سیاست فشار حداکثری علیه ایران را اتخاذ کرد و امارات، عربستان، بحرین و اسرائیل از سیاست آمریکا علیه ایران حمایت کردند. درحالی که رقابت عربستان با ایران در سراسر منطقه ازجمله یمن، لبنان، عراق وسوریه ادامه دارد، اخبار منتشره در مورد بهبود روابط کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس با تل آویو؛ تهران را شوکه کرده است. درشرایطی که حملات نظامی اسرائیل به سوریه وعراق ومواضع ایران در این دوکشور در جریان است، تصمیم ترامپ درمورد به رسمیت شناختن بیت المقدس به عنوان پایتخت اسرائیل و جولان سوریه به عنوان بخشی از خاک اسرائیل، تنش ها در خاورمیانه را درحد بی سابقه ای تشدید کرده است. به گفته وی، با تظاهرات گسترده در خیابان های بغداد و بیروت برای تغییرات در حکومت، خاورمیانه بیش از هر زمان دیگر نیازمند بازنگری سیاست های جاری کشورهاست. درحالی که بحران فلسطین و اسرائیل همچنان مهم ترین بحران خاورمیانه است، رفع تقابلات منطقه ای کشورهای حاشیه خلیج فارس به ویژه ایران و عربستان، تاثیر اساسی در حل بحران های جاری در یمن، عراق، سوریه و لبنان خواهد داشت. موسویان خاطرنشان کرد که توجه به سه نکته مهم لازمه ایجاد چنین تحولی در حوزه خلیج فارس است.

اول: در سه دهه بعد از انقلاب، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس مواضع متحدی علیه ایران داشتند که دامنه اختلافات عربی- فارسی را گسترش می داد. اما با تحولات چند ساله اخیر همچون بحران در روابط سه کشور عربستان، امارات و بحرین با قطر؛ ساختار انسجام و همکاری گذشته بین کشورهای عضو شورا از بین رفته است. ضمن اینکه روابط عراق با کشورهای عضو شورا بعد از حمله صدام به کویت و حمله آمریکا به عراق دچار مشکلات اساسی بوده است.  بنابراین واقعیت این است که هم «روابط عربی- عربی» و هم «روابط عربی- فارسی» در این منطقه دچار بحران شده است. بنابراین نیازمند نسخه ای جدیدی برای صلح و دوستی پایدار در مورد هردو روابط هستیم.

دوم: من در چند سال اخیر مطالعات زیادی درمورد امکان برقراری روابط استراتژیک بین هشت کشور حاشیه خلیج فارس داشته ام و در این راستا گفت وگوهای زیادی با کارشناسان و مقامات این حوزه انجام داده ام.  برای من مسلم شده که هر پنج کشور امارات، عمان، کویت، قطر و بحرین یک «ترس آشکار» از هژمونی ایران، یک ترس «نیم آشکار» از هژمونی عراق و یک «ترس پنهان» از هژمونی عربستان دارند. لذا نسخه صلح پایدار در حوزه خلیج فارس باید براساس رفع این نگرانی ها و ایجاد نظامی برمبنای «هژمونی و سلطه صفر» باشد.

سوم: هر هشت کشور حاشیه خلیج فارس در مورد مداخله و عدم احترام به حاکمیت و سیاست های قومیت گرایی دیگر همسایگان گلایه مندند. لذا فونداسیون صلح پایدار باید براساس اصول هفت گانه زیر باشد: 1- عدم مداخله در امور داخلی دیگر کشورها،  2-  تضمین حاکمیت کشورها ، 3-  شفافیت در عدم قومیت گرایی،  4- عدم تغییر جغرافیای موجود، 5 - احترام متقابل، 6-  تقویت منافع مشترک و  7- تامین امنیت جمعی و برای همه.

موسویان ادامه داد: ایران و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس هم اشتراک منافع دارند و هم تضاد منافع. اما منافع حیاتی مشترک آنها بیشتر از تضادهاست. بنابراین ضروری است که این کشورها روی منافع مشترک تمرکز کنند. همزیستی و همکاری و همگرایی بین کشورهای حاشیه خلیج فارس، تحول بنیادی در بهبود روابط جهان اهل تسنن و تشیع، تقویت دوستی و برادری بین مسلمانان را رقم زده و تاثیر مهمی بر تامین امنیت و ثبات و توسعه اقتصادی منطقه ای وجهانی خواهد داشت. قطعنامه 598 شورای امنیت سازمان ملل درسال 1987، به دبیرکل ماموریت داده که گفت وگو با کشورهای حاشیه خلیج فارس برای نظام صلح و ثبات را آغاز کند که متاسفانه دبیرکل تلاشی جهت تحقق این ماموریت اساسی به عمل نیاورد.

صلح و ثبات پایدار و مقابله با تهدیدات جاری منطقه همچون تروریسم، افراط گرایی، تقابلات قومی، جنایات سازمان یافته، تهدیدها و جنگ های نامتقارن و قاچاق مواد مخدر؛ مستلزم ایجاد سیستم همکاری و امنیت بین هشت کشور حاشیه خلیج فارس است؛ سیستمی مشابه سازمان امنیت و همکاری اروپا. نظام همکاری مذکور باید مسوولیت امنیت دریانوردی، تولید و صدور انرژی از تنگه هرمز را به عهده بگیرد زیرا که بیش از یک چهارم مصرف انرژی جهان از این تنگه عبور می کند.  هشت کشور عضو سیستم همکاری خلیج فارس می توانند یک «نیروی مخصوص» برای کمک به حل بحران های جاری در یمن، سوریه، افغانستان و عراق تشکیل دهند تا از طریق همکاری چندجانبه با سایر قدرت های منطقه ای و جهانی همچون ترکیه، مصر، اروپا، روسیه، آمریکا و چین؛ ثبات را به این کشورهای بحران زده برگردانند. درحالی که آمریکا مایل به کاهش تدریجی حضور نظامی در منطقه است، نظام همکاری خلیج فارس می تواند خروج نیروهای نظامی آمریکا و سایر قدرت های خارجی را تسهیل و راسا مسوولیت تامین امنیت خلیج فارس را عهده دار شود.

بنابراین زمان آن فرارسیده که ابتکار صلح توسط خود کشورهای منطقه آغاز شود. کویت و عمان تلاش های شایسته ای برای بهبود روابط با تهران داشته اند. ورود امارات متحده عربی به این صحنه می تواند تاثیر تعیین کننده داشته باشد. برخی خبرها حاکی از نگرش مثبت عربستان و بحرین به نامه روحانی است. بدیهی است که شورای امنیت سازمان ملل باید نقش جدی برای تسریع این روند و تضمین اجرای توافقات جمعی آنها ایفا کند.