آرشیو یک‌شنبه ۱۹ آبان ۱۳۹۸، شماره ۷۱۹۹
صفحه آخر
۱۶
گزارش اول

«توران خانم» به خانه ها رسید

مجتبی میرطهماسب

مستند «توران خانم» (هفتمین فیلم از مجموعه مستند کارستان) همزمان با سومین سال درگذشت توران میرهادی از امروز وارد شبکه نمایش خانگی می شود. «توران خانم» حاصل همراهی 4 ساله رخشان بنی اعتماد و مجتبی میرتهماسب با توران میرهادی است. زنی که از او به عنوان معمار نهاد کودکی و مادر علم تعلیم و تربیت نوین در ایران یاد می شود و بنیانگذاری «مدرسه فرهاد»، «شورای کتاب کودک» و «فرهنگنامه کودکان و نوجوانان» و راه اندازی نزدیک به 20 نهاد کودک بخشی از تلاش های اوست. نسخه نمایش خانگی فیلم «توران خانم» که توسط شرکت «شهر فرنگ» منتشر و توزیع شده در حالی از تاریخ 19 آبان ماه در فروشگاه های فرهنگی معتبر در سراسر کشور قابل تهیه است که تماشای نسخه آنلاین قانونی آن در داخل ایران تنها در سایت فیلیمو در دسترس است.

از «بانوی گل سرخ» تا «توران خانم»

شاید «بانوی گل سرخ»- به خاطر اهمیت و قدرت شخصیت خانم شهین صنعتی- نمونه محکم تری از نوع نگاهی باشد که «کارستان» در ادامه همان نگاه شکل گرفت اما پیش از آن مستندهایی چون «ساز مخالف» و «رودخانه هنوز ماهی دارد» ساختم که از جنس همین نوع نگاه بود. نگاهی که در دل تمام تلخی ها به دنبال یافتن نقطه قوتی است برای امیدوار بودن و ادامه زندگی. نگاهی که به نوعی می شود آن را در کارنامه فیلمسازی رخشان بنی اعتماد هم دید. بر مبنای همین نگاه از سال 92 تصمیم گرفتیم در همکاری مشترک مجموعه «کارستان» را بسازیم. در آن مقطع 6 فیلم تولید شد که سال 96 به اکران رسید و در نهایت وارد شبکه نمایش خانگی شد.

شوق بله شنیدن از توران خانم

«توران خانم» پروژه مشترکی بود که حتی قبل از مجموعه «کارستان»، از سال 91 سودای ساختش را داشتیم. البته با پیش مقدماتی که بیش از این زمان برد. راضی کردن توران خانم و قبولاندن ضرورت ساخت چنین مستندی پروسه زمانبری بود. حدود دو سال تلاش کردیم تا او را متقاعد کنیم و در نهایت شهریور 91 در جلسه ای که اعضای هیات مدیره شورا حضور داشتند ابتدا خانواده توران خانم این پیشنهاد را پذیرفت و در نهایت رضایت مادر را جلب کردند تا ما با او همراه شویم. البته این ویژگی مشترک تمام شخصیت هایی بود که در «کارستان» همراهشان بودیم. یا اعتنایی به مطرح شدن نداشتند و یا آنقدر کار مهم داشتند که به بخش دیگر ماجرا فکر نمی کردند. تصورشان این بود که سینما فقط آنها را مطرح می کند و دستاویز ما برای متقاعد کردنشان همین بود که مساله مطرح شدن آنها نیست و قرار نیست این مستند یک ثبت تاریخی صرف باشد بلکه هدف نوعی انتقال تجربه به نسل جوان است. در نهایت توران میرهادی مثل بقیه شخصیت های «کارستان» رضایت داد به این امید که تصویر جزئیاتی از زندگی او که در کتاب ها نیست شاید انگیزه و پشتوانه ای شود برای نسل جوان.

مکتب انسانی از نگاه صلح آمیز به جهان

هیچ فیلمی نمی تواند همه ابعاد و گستره روحی یک شخصیت را نشان بدهد و درباره توران خانم با آن ابعاد شخصیتی اش این فرضیه خیلی روشن تر بود. توران میرهادی فارغ از اینکه چه کارهای مهمی انجام داده، شخصیت و منش ویژه ای داشت که او را متمایز می کرد. او یک مکتب انسانی از نگاه صلح آمیز به جهان بود. آنچه برای من و خانم بنی اعتماد در این همراهی روشن بود این بود که بتوانیم این ویژگی و منش شخصیتی را تصویر کنیم چرا که اندیشه های توران میرهادی و تاریخچه زندگی او در کتاب ها و مقالات در دسترس بود.

همراه شدن با دغدغه های«توران خانم»

تصمیم مشترک من و خانم بنی اعتماد و یکی از دلخوشی هایمان این بود که مستند «توران خانم» فارغ از اینکه بتواند اندیشه های توران میرهادی را گسترش بدهد و توجه جامعه را به این نوع نگاه در حوزه تعلیم و تربیت جلب کند اگر درآمدی داشت به شورای کتاب کودک و فرهنگنامه کودکان و نوجوانان تعلق بگیرد. ماحصل فروش اینترنتی و تمام درآمد پخش نسخه های خانگی و vod مستند مستقیما به شورای کتاب و فرهنگنامه اختصاص خواهد یافت. از مردم تقاضا دارم با همین نگاه این نسخه ها را تهیه کنند و حقوق معنوی و مادی فیلم را رعایت کنند. توقع دیگرم از نهادهای فرهنگی و دانشگاهی است. این نسخه مخصوص نمایش خانگی است و نمایش عمومی فیلم مستلزم مجوز دیگری است.

بی مهری هایی که «توران خانم» دید

3 آذر 96 در اکران خصوصی فیلم که در 5 سالن پردیس باغ کتاب و با حضور تمام یاران توران خانم شکل گرفت تلاشمان این بود که توجه نهادی مرتبط را جلب کنیم. در همین مراسم شهردار وقت تهران - پیرو برنامه هایی که مهرماه همان سال در خانه توران میرهادی وعده کردند- قول دادند که خانه مسکونی توران میرهادی برای تخصیص به شورای کتاب یا یکی از فعالیت های مورد علاقه خانم میرهادی، خریداری شود و از آن مهمتر پیشنهاد دادند که فرهنگنامه کودک و نوجوان برای حدود 300 کتابخانه در سطح شهر تهران خریداری شود تا این کتاب را در سطح وسیع تری به عموم جامعه، خصوصا جوانان و نوجوانان برسد. شهردار تهران رفت و هیچ کدام از این وعده ها عملی نشد و بعد از آن هم هیچ راه مذاکره ای نماند. البته دیگر نهادهای مرتبط مثل کانون پرورش فکری کودکان و مهمتر از همه وزارت آموزش و پرورش هم بی مهری کردند. نه توران میرهادی ناشناخته است و نه فرهنگنامه کودکان و نوجوانان. اما هیچ کدام از این نهادها دست یاری دراز نکردند و برخی هم جاهلانه چشم فرو بستند. تلویزیونی که در سی و چند کانالش محتوای مردمی نمی بینیم طبیعی بود که چشمش را روی مجموعه «کارستان» ببندد. شاید تا سه سال پیش تلویزیون مهم ترین مرکز پخش فیلم مستند بود اما امروز که خوشبختانه فضای اینترنت فرصت پخش انواع آثار فرهنگی را ایجاد کرده تلویزیون مساله ذهنی من به عنوان تهیه کننده نیست و حسرت تلویزیون بر دل من نمانده. تلویزیون های خارجی چه فارسی زبان و چه غیرفارسی زبان هم فرصت مناسب دیگر برای پخش فیلم هاست. تلویزیون با دست خودش خودش را حذف کرد. در شرایط فعلی و تا زمانی که عقلانیتی بر این رسانه حاکم شود از پخش نشدن مستندهای این مجموعه در تلویزیون استقبال می کنم.

توران میرهادی به سینما می آید؟

ساخت چنین مستندهایی از وظایف حکومتی و دولتی است اما بنا بر دلایل مختلف این اتفاق از سمت فیلمسازانی رقم خورد که دستان خالی اما سر پرسودایی داشتند. بر این اساس اگر چه شرایط اقتصادی امکان تولید مستند تازه را از ما گرفته اما پرونده «کارستان» برای ما هیچ وقت بسته نمی شود. طی دو و نیم سال گذشته تمرکزمان را روی نوشتن فیلمنامه 5 شخصیت از این مجموعه قرار دادیم تا آنها را در مدیوم داستانی به مردم معرفی کنیم. برخی سوژه ها و موضوعات در قالب مستند نمی گنجد و طبیعتا باید از منظر داستانی و دراماتیک به تصویر کشیده شود. یکی از این پروژه ها مربوط به زندگی تاریخی توران خانم است. اگر چه در شرایط امروز سینمای ایران که نگاه تجاری مردم پسند بر آن حاکم است ساخت فیلم فرهنگی سخت شده و حتی اگر با وجود پوست کلفتی ما فیلم هم ساخته شود مسیر پخش پرسنگلاخی در پیش رو خواهیم داشت اما فعلا تصمیم مان بر نوشتن فیلمنامه هاست تا شاید مثل خود «کارستان» امید ساخت آن محقق شود.