آرشیو دو‌شنبه ۲۳ دی ۱۳۹۸، شماره ۴۸۰۲
بانک و بیمه
۱۲

مختصات بودجه در شرایط تحریم نفتی

دکتر محمد کردبچه

درباره مختصات بودجه در شرایط کاهش درآمد نفتی به گفت وگو پرداخت. کردبچه در مصاحبه ای با خبرآنلاین درباره مختصات بودجه در این شرایط گفت: در شرایط تنگدستی (محدودیت منابع نفتی) باید به درآمدهای مالیاتی اتکا کرد و به دنبال پایه های جدید مالیاتی و حذف یا کاهش معافیت ها باشیم. برای مثال، در مورد مالیات ارزش افزوده که بیش از نیمی از درآمدهای مالیاتی را تشکیل می دهد، مبنای آن، تولید ناخالص داخلی است.

تعرفه مالیات ارزش افزوده 9 درصد تعیین شده است که 5 درصد سهم دولت، 3 درصد سهم شهرداری و یک درصد هم سهم بخش سلامت است. در یکی از فصول قانون مالیات ارزش افزوده، موارد معافیت تعیین شده که براساس آن 7/ 55 درصد از تولید ناخالص داخلی از مالیات ارزش افزوده معاف است. در لایحه بودجه سال آینده، مالیات ارزش افزوده سهم دولت 80 هزار میلیارد تومان برآورد شده که 65 هزار و 700 میلیارد تومان سهم دولت، حدود 13 هزار میلیارد تومان سهم سلامت و بقیه نیز سهم تربیت بدنی است. سهم شهرداری ها نیز تقریبا 40 هزار میلیارد تومان است. در واقع 120 هزار میلیارد تومان مالیات ارزش افزوده قرار است دریافت کنیم.

مشاور رئیس سازمان برنامه و بودجه درباره معافیت های مالیات ارزش افزوده نیز عنوان کرد: ما اگر معافیت های مالیات ارزش افزوده را حذف کنیم، رقم درآمد مالیات ارزش افزوده 3/ 2 برابر می شود. برآورد می شود که 150 هزار میلیارد تومان معافیت مالیات ارزش افزوده (شامل سهم شهردارها) باشد. حالا بقیه معافیت های مالیاتی را کنار بگذارید.

همچنین وی درباره سهم معافیت های مالیاتی از تولید ناخالص داخلی گفت: در قانون مالیات ارزش افزوده، بخش هایی که معاف از مالیات ارزش افزوده هستند، مشخص است. من معافیت بخش های مختلف اقتصادی را برآورد و سهم آنها را در تولید ناخالص داخلی محاسبه کردم. این سهم 7/ 55 درصد شد. اینکه من می گویم سال آینده حدود 66 هزار میلیارد تومان سهم دولت است، این 44 درصد رقمی است که دولت می تواند مالیات ارزش افزوده بگیرد. این یک درآمد از دست رفته است. ما در موارد دیگر نیز معافیت های زیادی داریم؛ هم در مالیات های مستقیم و هم در مالیات های غیرمستقیم. میزان معافیت ها در مالیات بر واردات بسیار زیاد است.

کردبچه درباره میزان فرار مالیاتی در کشور گفت: من یک زمانی روی پروژه ای راجع به بودجه کار می کردم، مقامات مسوول می گفتند افراد زیادی اصلا اظهارنامه پر نمی کنند. یعنی آن زمان می گفتند 200 تا300 هزار میلیارد تومان میزان فرار مالیاتی است. درحال حاضر مالیات مشاغل کمتر از مالیات بر حقوق است. برای سال آینده مالیات حقوق 15 هزار و 600 میلیارد تومان است، اما مالیات مشاغل 14 هزار و 700 میلیارد تومان برآورد شده است. این درحالی است که در حوزه مالیات برمشاغل ظرفیت های بسیاری وجود دارد. اینکه اصناف مالیات کمتری می پردازند، به این معناست که فرار مالیاتی در این حوزه بالاست.

کردبچه درباره شرایط تحقق درآمد مالیاتی در دوران رکود گفت: زمانی که بحث رکود را مطرح می کنیم، منظور تولید ناخالص داخلی به قیمت ثابت است. وقتی که ما از نسبت مالیات به تولید ناخالص داخلی می گوییم، تولید ناخالص داخلی به قیمت اسمی مطرح است. شما ببینید همین امسال تورم بالای 34، 35 درصد است، بنابراین وقتی می خواهیم تولید ناخالص داخلی را برآورد کنیم، باید به قیمت اسمی دقت کنیم، چون مبنای خرید و فروش در بازار، تولید ناخالص داخلی به قیمت ثابت که نیست. ارزش کالا و خدمات در بازار که به قیمت ثابت نیست؛ همه به قیمت جاری است، یعنی تورم در آن لحاظ شده است. بنابراین زمانی که درباره نسبت مالیات به تولید ناخالص داخلی بحث می کنیم و می گوییم مالیات سال آینده نسبت به عملکرد امسال 25 درصد رشد دارد، یعنی اینکه تورم در آن لحاظ شده است.

این اقتصاددان همچنین درباره نهادهایی که مالیات پرداخت نمی کنند، اظهار کرد: براساس تاکید مقام معظم رهبری تمام نهادهای انقلاب اسلامی باید مالیات متعلقه را بدهند، ولی معادل رقم واریزی در طرف مصارف به آنها برگشت می شود. این موضوع به شفاف سازی درآمدهای مالیاتی کمک می کنند. البته برای بودجه سالانه با اطلاعات جدیدتری که به دست آمده، قرار است این کار سامان بیشتری یابد.

وی همچنین درباره تخصیص بودجه به نهادهای غیرپاسخگو آن هم در شرایط رکود اضافه کرد: برای بودجه سال 99 کمیته ای در سازمان برنامه و بودجه تشکیل شد به نام کمیته بازبینی هزینه ها. بر این اساس، حدود 100 ردیف هزینه ای از بودجه حذف شد. 2 سال است که جدول 17 حذف شده است و مواردی هم که از این جدول جدول شماره 7 منتقل شده، بیشتر آنها برای سال آینده حذف شده است. تعداد خیلی کمی شاید مانده باشد. بودجه سال 99 با سال 98 در این زمینه متفاوت است.

کردبچه درمورد افزایش بودجه شرکت های دولتی در بودجه سال آینده عنوان کرد: در بودجه کل کشور 1398 معادل 72درصد سهم بودجه شرکت های دولتی و 28 درصد سهم بودجه عمومی است. سال آینده نیز به همین شکل و تغییری نکرده است. سال آینده هم 72 درصد از بودجه کل کشور مربوط به شرکت های دولتی و 28 درصد سهم بودجه عمومی است. درست است که دولت فشار به خود می آورد و صرفه جویی می کند، ولی این بخش ها باید تولید کنند. ما وقتی بالای 25 درصد تورم داریم، اعتبارات این بخش ها فقط 16 درصد رشد کرده است. یعنی حداقل 10 درصد زیر تورم رشد می کند. از سوی دیگر، قیمت کالاهایشان افزایش نمی یابد و از این طرف، هزینه های تولیدشان باید تامین شود.

کردبچه در انتهای صحبت های خود و در جواب به این سوال که آیا بودجه سال آینده بلندپروازانه است یا براساس یک دولت تنگدست تدوین شده است بیان کرد: هیچ کجای بودجه بلندپروازانه نیست. بودجه عمومی دولت 6/ 5 درصد رشد داشته است. از این انقباضی تر در تاریخ بودجه نویسی ایران بعید است پیدا کنید. از سوی دیگر، درآمدهای اختصاصی 11 درصد رشد داشته است. دیگر دولت در چه حدی باید بودجه را تدوین می کرد؟ اعتبارات هزینه ای دولت حدود 4 درصد رشد دارد. این درحالی است که از یک طرف 15 درصد حقوق ها را افزایش دادیم، ولی اعتبارات جاری 4/ 4 درصد افزایش پیدا کرده است. یعنی دولت باید باقی هزینه های خود را کاهش می داده که بتواند حقوق ها را بالا ببرد. انقباضی تر از این دولت تاکنون بودجه را نبسته است. من در شرایط جنگی هم در سازمان برنامه و بودجه بودم. با این شرایط ما بودجه را نبستیم. واقعا بودجه در شرایط سختی بسته شد.