آرشیو دو‌شنبه ۲۳ دی ۱۳۹۸، شماره ۵۵۷۵
فرهنگ: سینما
۱۱

نگاهی به فیلم «زیر نظر» اولین ساخته سینمایی مجید صالحی که قصد دارد با شوخی های خارج از عرف مخاطب را بخنداند

فیلمنامه ای که سوراخ است!

ساناز قنبری

مجید صالحی در نخستین اثر سینمایی خود، این روزها با فیلم «زیرنظر» بر پرده سینماها حضور دارد؛ اثری در گونه کمدی که این روزها به وفور در سینمای ایران ساخته می شود. مجید صالحی را بیشتر با بازی در مجموعه های طنز به خاطر می آوریم، اما زیر نظر، نخستین تجربه کارگردانی او در سینما محسوب می شود. داستان فیلم با سوژه عجیبی آغاز می شود. محسن به خانه می آید و می بیند مبل سوراخ شده و همین مساله باعث می شود تماشاگر یک ساعت و نیم به تماشای دعوای دو شخصیت اصلی فیلم بنشیند که چرا مبل سوراخ شده! مجید صالحی با سال ها کار در حوزه کمدی، این بار در اولین تجربه کارگردانی سینمایی اش با رضا عطاران و امیر جعفری و چند بازیگر طنز دیگر محمد شایسته در مقام تهیه کننده، داستانی در آپارتمانی را به تصویر می کشد که چیز زیادی برای عرضه ندارد. البته سال هاست آثاری از این دست در سینمای ایران ریشه دوانده و کلیت سینما را تحت تاثیر قرار داده است؛ آثاری که اخلاقیات را رد می کنند، هنجارها را دستاویز سرگرمی قرار می دهند و از آن سو با فروش نسبتا خوبی در گیشه مواجه می شوند! در این میان البته نه نظارتی دیده می شود و نه اصلا کسی دلش برای سینمای ایران می سوزد و جای خالی فرهنگ است که به بدترین شکل ممکن بین برخی آثار سینمایی به چشم می آید. جام جم در گزارش پیش رو، نظر منتقدان سینما را درباره این فیلم جویا شده که در ادامه می خوانید.

 اثری فراموش نشدنی با فروشی بالا

افشین علیار، منتقد سینمای ایران گونه کمدی را متفاوت از شوخی نویسی و شوخی سازی خیابانی دانست. او به جام جم گفت: اساساگونه کمدی در سینمای ایران دچار تنزل کیفیتی در محتوا شده است یا بهتر بگویم کمدی به شوخی نویسی و شوخی سازی خیابانی تبدیل شده! فیلمسازی که می خواهد اثری در گونه کمدی بسازد به شوخی های زشت و زننده بسنده می کند که اساسا بیشتر این شوخی ها جنسی و مستهجن محسوب می شود. از آنجا که این روزها سینما را تفریح و سرگرمی می نامند، فیلمساز فکر می کند با یک مشت دیالوگ بی ربط و مستهجن می تواند مخاطب را بخنداند، اما قطعا این دیالوگ ها یا موقعیت های مبتذل که این روزها در فیلم های شبه کمدی می شنویم و می بینیم، نه تنها خنده آور نیستند بلکه باعث خجالت مخاطب در سالن سینما می شوند.

علیار افزود: مجید صالحی با همین عقیده و نگرش، زیرنظر را به عنوان اولین فیلم سینمایی اش ساخته است. کلیت این فیلم با یک واژه شکل گرفته؛ کاناپه ای سوراخ و این سوراخ کلید واژه فیلم می شود و کل دیالوگ ها حول و حوش این واژه شکل گرفته حالا ببینید با این واژه چقدر می شود دیالوگ ها و موقعیت های مستهجن خلق کرد! این نوع نگرش در سینمای ایران تاسف برانگیز است، اما در این برهه زمانی فقط فروش فیلم است که تعیین کننده رضایت مخاطب محسوب می شود.

علیار ادامه داد: زیرنظر هیچ حرفی برای گفتن ندارد! ساختاری آشفته و شلخته که نیازی به تحلیل ساختاری آن نیست. زیرنظر، نه کمدی است و نه طنز، صرفا شبه فیلم الکنی است که می خواهد با فرمول مثلا کمدی بزن و بکوب مخاطب را سرگرم کند. این فیلم اثری درباره شیره تریاک و مشروب و شهوت مردان و ترویج بی بندوباری در جامعه است. با این نگاه چگونه می توانیم به فرهنگ جامعه امید داشته باشیم وقتی هنرمند برای اقتصاد بهتر تصمیم می گیرد خزعبل سازی کند؟کل فیلم در یک آپارتمان می گذرد، در این آپارتمان زنی به نام گیتی زندگی می کند که مطلقه است و حالا مردان این ساختمان حتی یک پسر نوجوان به او چشم دارند! این چه نگرشی است که مقام زن در این گونه از فیلم های مستهجن لگدمال می شود، مگر زن شخصیت و جایگاه ندارد که باید بزک شود و مردان را تحریک کند؟ در این فیلم دیالوگ های متعدد شرم آوری وجود دارد و باید پرسید آیا واقعا این دیالوگ ها برای یک فیلم سینمایی مناسب است؟

او در پایان تاثیر مخرب این گونه فیلم ها را برای جامعه مخرب دانست و خاطرنشان کرد: شوخی های دوپهلوی جنسی و موقعیت پردازی مقطعی قطعا برای یک فیلم نمی تواند نکته مثبت محسوب شود، اما این که فیلمسازان سعی دارند با این عناصر مخاطب را به سینما بکشانند قطعا تاسف های زیادی را به همراه دارد. زیرنظر به دلیل شرایط محتوایی و ساختاری هر چند فروش بالایی دارد، اما اثری فراموش شدنی است و این که چرا باید این گونه فیلم ها اجازه ساخت بگیرند، سوال بی پاسخی است! اما در نهایت باید بدانیم تاثیر مخرب این گونه فیلم ها جبران ناپذیر است.

 هشدار به برخی تولیدات سینمایی و ویدئویی

 سعید الهی، مدرس دانشگاه در خصوص فیلم سینمایی زیر نظر معتقد است: فیلم کمدی، طنز و فانتزی هر یک حاوی چارچوب و تعاریف مشخصی است؛ به گونه ای که معنا و شانیت وجوه سه گانه سینما اعم از هنر، صنعت و رسانه را مخدوش نسازد، اما این که فیلمی با تکیه برسخیف ترین کلام ها، صحنه ها و شوخی های مبتذل و با نام «فیلم کمدی» تولید شود و در معرض عموم قرار گیرد نوعی خیانت به ساحت سینماست.

این کارشناس سینما تصریح کرد: البته می توان فیلم زیرنظر را که متاسفانه با حضور تهیه کنندگان باسابقه و بازیگران بسیار شناخته شده ساخته شده، اولین «فیلم کمدی جنسی» ایران در بعد از جمهوری اسلامی نامید. چرا که به صراحت و در 90 دقیقه به یک شوخی عریان جنسی می پردازد که این اتفاق بی تردید اقدامی هدفمند در مسیر اباحه گری عمومی از طریق سینماست.

الهی گفت: در فضای ملتهب عمومی و معترضانه مردم به برخی کاستی ها و اتفاقات اخیر، ترویج نشاط و شادی از طریق محصولات تصویری یکی از راهبردهای مدیران فرهنگی است؛ اما آیا سزاوار است برخی متولیان دولتی تنها به دلیل انفعال و اتخاذ برخی سیاست های ناصواب تن به صدور مجوز به فیلم هایی دهند که خانواده ها در کنار هم هنگام دیدن فیلم از یکدیگر شرم کنند؟!

او ادامه داد: فیلم به طور واضح از ضعف تکنیک در بخش های مختلف از جمله فیلمنامه رنج می برد و تنها متکی به حضور چند چهره کمدی است که برای مخاطب لحظات خنده آوری را مهیا می کند. لیکن محتوا و مضمون متناسب با شان مخاطب ایرانی حلقه مفقوده ای است که فارغ از یک نقد ساده اعتراض شدید بسیاری از رسانه ها و دلسوزان و فرهیختگان فرهنگی کشور را برانگیخته است.

این مدرس دانشگاه با اشاره به تاثیرات منفی موضوع فیلم و شوخی های جنسی پیرامون آن و در عین حال استمرار این گونه تولیدات در چرخه ساخت فیلم های سینمایی و ویدئویی در کشور هشدار داد: برداشت های سطحی و مسامحه گرانه از واژه آزادی و نشاط عمومی در بین برخی مدیران سینمایی بستر نارضایتی بین قشر فرهیخته ای از خانواده های مسلمان ایرانی را فراهم آورده و آنها را از سینما دور کرده است.

او گفت: این در حالی است که سینمای ایران در طول دهه های گذشته بارها تجربه بسیار زرینی در اقبال عمومی نسبت به فیلم های سالم و اخلاق مدار حتی در گونه کمدی و طنز داشته و رونق گردش اقتصادی خود را شاهد بوده است، اما این روزها به دلیل نبود تلاش جدی برای ارتقای ذائقه عمومی توسط دستگاه های فرهنگی ذی ربط، شاهد فروش گیشه ها با آثاری هستیم که برخی از آنها به وضوح مصداقی از ابتذال اند.

الهی در پایان ابراز امیدواری کرد خانواده های شریف ایران به جهت حفظ و صیانت از ارزش های اخلاقی، دینی و سرزمینی خود به جای کنجکاوی و تلاش برای تماشای این گونه فیلم ها، به نظرات کارشناسان و متخصصان فرهنگی اعتماد کرده و در حد مسوولیت فردی و اجتماعی خود فرزندان خود را از این آسیب های مبتلابه عرصه هنر مصون بدارند.