آرشیو دو‌شنبه ۲۳ دی ۱۳۹۸، شماره ۴۸۰۲
حمل و نقل
۲۲
یادداشت

خسارات سنگین تاخیر برقی کردن راه آهن تهران - مشهد

عباس قربانعلی بیک

 در تدوین اسناد مناقصه طرح برقی کردن راه آهن تهران- مشهد در سال 1386، برای کاهش زمان سیر لکوموتیو و واگن از حدود 12 ساعت به حدود 6 ساعت، سرعت 200 کیلومتر در ساعت منظور شد. در این مناقصه در سال 87، کنسرسیوم ایرانی با همکاری زیمنس و آلستوم با پیشنهاد کمتر از 800 میلیون یورو برنده شد.

در قرارداد منعقد شده سال 92 برای برقی سازی راه آهن تهران- مشهد با مبلغ حدود دو میلیارد دلار (بیش از دو برابر پیشنهاد برنده ایرانی- اروپایی مناقصه سال 87) بیش از 50 درصد هزینه مربوط به اصلاح و ارتقای خط این مسیر برای دستیابی به سرعت 200 کیلومتر در ساعت بود که با توجه به تاثیر افزایش سرعت 200 کیلومتر در ساعت نسبت به سرعت 160 کیلومتر در ساعت می توان گفت، قطار 12 واگنه با یک لکوموتیو برقی 6 مگاوات با حداکثر سرعت 200 کیلومتر در ساعت مسیر تهران مشهد را نسبت به قطاری با همان مشخصات ولی سرعت حداکثر 160 کیلومتر در ساعت فقط 23 دقیقه زودتر می رساند. در نتیجه می توان از انجام آن صرف نظر کرد و پس از برقی شدن مسیر، خط را با هدف سرعت 250 کیلومتر در ساعت اصلاح کرد.

قطار 12 واگنه با یک لکوموتیو برقی 6 مگاوات با حداکثر سرعت 200 کیلومتر در ساعت مسیر تهران- مشهد را نسبت به قطاری با همان مشخصات ولی سرعت حداکثر  160 کیلومتر در ساعت فقط 23 دقیقه زودتر می رساند. با توجه به محدودیت شدید منابع مالی، ارزی و انصراف تامین کننده چینی در سال گذشته و از سوی دیگر تاثیر بسیار بالاتر برقی کردن مسیر در کاهش زمان سیر در مقایسه با اصلاح مسیر و همچنین برای جلوگیری از تکرار تاخیر طولانی این پروژه ملی پیشنهاد می شود اصلاح خط در مرحله نخست از اسکوپ پروژه برقی کردن مسیر خارج و پس از برقی شدن در صورت تاکید و امکان تامین منابع مالی، خط با هدف سرعت 250 کیلومتر در ساعت (برای قطارهای خودکشش آتی) اصلاح شود. نتایج 7 گانه برقی کردن راه آهن تهران- مشهد به شرح زیر است:

1) هزینه خرید ناوگان و برقی کردن شبکه

تعداد مسافر حمل شده مسیر تهران- مشهد در سال 1397 به بیش از 14 میلیون نفر بالغ شد، از این رو برای 20 میلیون مسافر، هزینه ناوگان دو روش (برقی و دیزلی) با فرض واگن های یکسان مسافری به 922 میلیون یورو بالغ خواهد شد. چنانچه ظرفیت موردنظر به 14 میلیون مسافر محدود شود، سرمایه گذاری برقی حدود 500 میلیون یورو از نوع دیزلی کمتر خواهد شد. اگر تاثیر سرعت بر تبدیل واگن کوپه ای به اتوبوسی مورد توجه قرار گیرد، مجموع هزینه های احداث و ناوگان برقی از 200 میلیون یورو کمتر خواهد شد و صرفه جویی به 1122 میلیون یورو برای 20 میلیون مسافر خواهد رسید.

2) هزینه نگهداری ناوگان و شبکه

هزینه نگهداری لکوموتیو برقی کمتر از نصف نوع دیزلی بوده و از این رو برای 20 میلیون نفر مسافر، هزینه دیزلی 44 میلیون یورو و برقی 5 میلیون یورو خواهد شد. بدین ترتیب هزینه نگهداری ناوگان دیزلی 80 میلیون یورو در سال و هزینه نگهداری ناوگان و خط برقی 31 میلیون یورو خواهد شد. در اینجا هزینه نگهداری واگن مسافری محاسبه نشده است.

3) قابلیت بومی سازی

یکی از مهم ترین وابستگی های ساخت لکوموتیوهای دیزلی موتورهای دیزل است که متاسفانه در چند دهه گذشته با وجود تلاش هایی برای ساخت قطعات در راه آهن، هنوز گام موثری برای ساخت موتور دیزل برداشته نشده است. در صورتی که یکی از ویژگی های لکوموتیو برقی، سهولت بومی سازی و خودکفایی بالاتر است که نه تنها در مرحله ساخت بلکه در مرحله نگهداری نیز سبب کاهش هزینه و وابستگی ها می شود.

4) صرفه جویی سوخت

براساس شبیه سازی انجام شده، مصرف سوخت هر زوج لکوموتیو دیزل به ازای هر سفر در این مسیر حدود 7هزار لیتر بوده و از این رو با محاسبه تردد روزانه 100 قطار در مسیر رفت و برگشت، مصرف روزانه به 700 هزار لیتر و مصرف سالانه به 256 میلیون لیتر بالغ می شود. با در نظر گرفتن قیمت هر لیتر گازوئیل 60 سنت، صرفه جویی سالانه به 153 میلیون یورو بالغ می شد. چنانچه صرفه جویی سوخت خودروها و ناوگان جاده ای منظور شود این رقم افزایش بیشتری خواهد داشت.

5) کاهش تلفات جاده ای

براساس آمار پلیس راهور، طی سال های 82 تا 85 در این مسیر بیش از 700 نفر جان خود را تصادفات جاده ای از دست داده اند که با محاسبه کاهش تعداد تلفات (فرض کاهش تلفات سالانه به 500نفر) می توان به نصف شدن این تعداد با ارائه خدمات سریع تر و بیشتر راه آهن برقی در این مسیر امیدوار بود.

6) گام های کم هزینه با ریسک پایین

برای راه اندازی قطارهای برقی نیازی به اصلاح مسیر نیست و قطارهای برقی (لکوموتیو و واگن) با سرعت 160 کیلومتر در ساعت به زمان سیر کمتر از هفت ساعت و امکان رفت و برگشت روزانه خواهند رسید و به تدریج سرعت خط و ناوگان را می توان به حدود 250 کیلومتر در ساعت ارتقا داد. در نهایت با تامین ناوگان خودکشش با سرعت سیر 250 کیلومتر در ساعت، اگر زمان سیر به حدود 5 ساعت برسد یک قطار می تواند در یک روز مسیر تهران مشهد را 3بار طی کند.

7) امکان احداث راه آهن سریع با سرعت 350 کیلومتر در ساعت

در اسناد مناقصه برقی کردن با استفاده از تجربه راه آهن سریع السیر پاریس، مارسی و... احداث مرحله ای راه آهن سریع السیر با سرعت 350 کیلومتر در ساعت پیش بینی شده و می توان فاز یک آن را پس از برقی کردن در صورت نیاز با الگوی فوق اجرا کرد. این الگو، ریسک این پروژه بزرگ را کاهش داده و احتمال تکرار تجربه پروژه های بزرگ را به حداقل می رساند.