آرشیو یک‌شنبه ۱۵ دی ۱۳۹۸، شماره ۳۶۱۵
روزنامه فردا
۱۶
مغز اجتماعی (98)

سالی دیگر در تداوم ایجاد ترس سیاسی

عبدالرحمن نجل رحیم

اتنونیو داماسیو می گوید ما انسان ها ماشین های متفکری نیستیم که دارای احساس هم هستیم، بلکه ماشین های احساسی هستیم که فکر هم می کنیم. به عبارتی احساسات در ما انسان ها امری پیشینی است. 

اولین احساس های مهم در انسان ها که موجب یادگیری و بقا می شود، ترس است. ترس، سریعا هسته بادامک (امیگدال) مرتبط با مناطق تصمیم گیرنده و مجری مغز را به کار می گیرد و جایی برای تصمیمات عاقلانه نمی گذارد. به عبارت دیگر، ترس، واکنش های هیجانی سریع مغز نظیر خشم و خشونت را برمی انگیزاند و عقل و منطق را کور می کند.

 استفاده از ترس به عنوان ابزاری سیاسی، شیوه ای قدیمی است که از دوران شکل گیری قبیله های انسانی متداول بوده است. در سیاست بازگشت به عادات قبیله ای اغلب از عامل ترس برای مرعوب کردن زیردستان یا دشمنان بهره گرفته می شود. 

استفاده از ترس مهندسی شده سیاسی توسط سیاست مداران، اغلب با بزرگ نمایی غیرواقعی احتمال خطر تهدید از طرف دشمن و تشدید تعصبات سوگیرانه و غیرمنطقی در مغز طرفداران شان صورت می گیرد. بزرگ نمایی غیرمتناسب احتمال خطر در پیوند با تقویت تعصبات خشک اندیشانه به نوبه خود، موجب افزایش ترس عمومی و اجتماعی می شود و به هیجانات بی پایه و نادرست دامن می زند. به این ترتیب، چرخه معیوب بین ترس ایجادشده از طرفی و تبلیغ توهم آلود از طرف دیگر به حیات خشم و خشونت در صحنه سیاسی تداوم می بخشد. 

هر چقدر عامل تهدیدکننده و ایجادکننده ترس سیاسی، بزرگ تر، غیرقابل دسترس تر، هیولاتر، غیرقابل مصالحه تر، بی رحم تر جلوه داده شده، خشم و خشونت نسبت به آن رواتر و اجتناب ناپذیرتر می شود.

در سال گذشته نیز مانند سال های قبل شاهد تداوم سیاست های انقباضی و بیگانه ستیز در حاکمیت جهان سرمایه در آمریکا و اروپا بوده ایم. کسانی نظیر ترامپ، همچنان مردم آمریکا را از دشمنان فرضی خود ترسانده اند.

 ترامپ، همچنان مردم آمریکا را از تهدید مهاجران تروریست می ترساند، حتی اگر در سال های گذشته جرم و جنایتی نیز توسط اقلیت های مهاجر در خاک آمریکا صورت نگرفته باشد. او حتی نمایندگان اقلیت کنگره آمریکا را تهدید می کند که آنها را به زادگاه های آبا و اجدادی شان بر می گرداند. او همچنان مهاجران را عوامل جرم و جنایت و اعتیاد می داند. در اروپا، ایجاد ترس سیاسی با بوق و کرنای تبلیغاتی رسانه ای و شبکه ای، باعث جابه جایی تعادل سیاسی به طرف راست افراطی و قوت گرفتن گروه های خشونت طلب اقلیت ستیز شده است. شکی نیست که آمریکا و قدرت های اروپایی برای حفظ و گسترش امپراتوری سرمایه داری بی بدیل خود به آشوب ها، کشتار و موج عظیم مهاجرت نیروهای انسانی به سوی کشورهای دیگر از جمله اروپا دخالت داشته اند. 

اما هم اکنون در مقابل موج عظیم مهاجران آواره و جان به لب رسیده، سیاست ترس افکنی بین مردم کشورهای خود در مقابل اقلیت مهاجر را پیشه کرده اند. چرخش سیاست های کشورهای غربی به سوی راست افراطی و مهاجرستیزی، تداوم چرخه معیوبی است که حاصل گسترش سیاست اعمال ترس سیاسی برای تداوم حکومت اقتدارگرایانه و غیردموکراتیک بر جهان است. وظیفه آگاهان و فعالان اجتماعی در سراسر جهان این است که علیه این چرخه معیوبی که انسان را در مقابل انسان قرار می دهد و ترس قبیله ای را به عنوان سیاست محوری حاکم بر جهان ناعادلانه امروز استیلا می بخشد، فعالانه وارد کارزار شوند.

به امید اینکه در سال جدید- 2020- شاهد خیزش نیروهای عدالت خواه و آزادی طلب در سرتاسر جهان باشیم که از چرخه معیوب رشد ترس سیاسی در مغز ساکنان زمین جلوگیری کند.