آرشیو سه‌شنبه ۲۴ دی ۱۳۹۸، شماره ۵۵۷۶
زندگی: دانش
۱۵

چرا جنگل های استرالیا این روزها در آتشی عظیم می سوزد؟

عطش آتش

عسل اخویان طهرانی

این روزها در کنار خبرهای ناگواری که همه ما را عمیقا اندوهگین کرده است، تصاویر دلخراشی از شرایط کوآلاها، کانگوروها و برخی دیگر از حیوانات بومی استرالیا که به دنبال آتش سوزی فصلی جنگل های استرالیا، آسیب دیده یا جان خود را از دست داده اند در رسانه ها و شبکه های مجازی منتشر می شود؛ تصاویری که قلب هر انسانی را به درد آورده و متاثر می کند. آتش سوزی مهیبی که گرچه هر سال با گرم شدن هوا دور از انتظار نبوده، اما امسال وسعت بسیار گسترده تری یافته است. آتشی که به سرعت همراه با افزایش گرما و بادهای خشک در تابستان استرالیا در حال وسعت گرفتن است با تلاش هزاران آتش نشان و حتی بارش باران در هفته گذشته همچنان پس از چهار ماه میلی به خاموشی ندارد. به دنبال وسعت گرفتن آتش، بسیاری از ساکنان این جزیره جنوبی ناگزیر به ترک خانه هایشان شده اند، هزاران خانه به کام آتش رفته و میلیون ها هکتار جنگل به تلی از خاکستر تبدیل شده است؛ جنگل هایی که پیش از این میزبان هزاران گونه کمیاب جانوری و گیاهی بوده و به دنبال نابودی شان، بسیاری از این گونه ها را در خطر انقراض و نابودی قرار داده است. اما چه چیز این آتش را سیری ناپذیر کرده است؟ چرا هر سال بیش از سال های گذشته شاهد بلایای افسارگسیخته طبیعی هستیم؟ تا چه مدت قرار است این فاجعه مرگبار ادامه یابد؟ عواقب بروز چنین حوادث گسترده ای در ادامه حیات در این کره خاکی چه تاثیری خواهد داشت؟ با نگاهی به آخرین اخبار منتشر شده در منابع رسمی، ابعاد این فاجعه را بررسی می کنیم و علت بروز این آتش سوزی و اثرات مخرب آن را در گفت وگو با دکتر اسماعیل کهرم، کارشناس باتجربه محیط زیست جویا می شویم.

آتش سوزی فصلی جنگل ها و مراتع از بلایای طبیعی است که هر سال با شروع فصل تابستان و تشدید شرایط آب وهوای گرم و خشک، چند هکتار از اراضی جنگلی را در بخش های گوناگون زمین تحت تاثیر قرار می‎ دهد. جنگل ها و پوشش وسیع گیاهی استرالیا در نیمکره جنوبی زمین نیز از این قاعده مستثنا نیست. معمولا هر سال در ماه های ابتدایی سال میلادی، همزمان با شروع فصل گرما در نیمکره جنوبی، آتش سوزی های طبیعی بخشی از این جنگل ها را که یکی از غنی ترین زیست بوم های حیات وحش در سراسر کره زمین است، به کام خود می کشد. طی سال های اخیر، به دنبال تغییر اقلیم و گرم ترشدن زمین به نظر می رسد که شدت و وسعت این آتش سوزی ها رو به گسترش بوده، حتی زمان وقوعشان نیز هر سال زودتر از سال قبل آغاز می شود. به طوری که امسال شعله های این آتش وحشی از چهار ماه پیش در میان جنگل های استرالیا زبانه کشید و پس از گذشت چهار ماه از آغاز این آتش سوزی گسترده، هنوز بخش های زیادی از این کشور درگیر این بلای مرگبار است.

علت آتش سوزی چیست؟

به گفته کارشناسان محیط زیست، استرالیا در سال های اخیر با کاهش بارش و سال های خشک پیاپی روبه رو بوده است و از سوی دیگر دمای هوا در شهرهای مختلف این کشور به طور کم سابقه ای افزایش یافته است. در حال حاضر میانگین دمای اکثر شهرها به بالای 40 درجه سانتی گراد رسیده و شرایط مهیاتری برای آغاز و گسترش آتش سوزی فراهم شده است.

برخی نیز وقوع صاعقه های بدون بارش در جنگل های خشک را از کلیدی ترین عوامل آغاز آتش سوزی ناخواسته دانسته و معتقدند وزش بادهای شدید و گرم موجب شده این آتش با سرعت بسیار بالایی گسترده شده و خیلی زود مناطق زیادی را به ویژه در بخش جنوبی و شرقی این جزیره درگیر کند. این بادها که گاهی سرعتشان به 90 کیلومتر در ساعت نیز می رسد در گسترش افسار گسیخته آتش در جهات متفاوت بسیار موثر بوده است. گفته می شود، یکی از آتش نشانانی که در این حادثه جان خود را از دست داد، دقیقا در پی تغییر ناگهانی جهت باد طعمه حریق شده است.

موضوعی که این روزها از سوی بسیاری از کارشناسان مطرح می شود این است که به دنبال تغییرات گسترده اقلیم و گرمایش سریع در سراسر کره زمین، بلایای طبیعی نیز از روند عادی خود خارج شده و در زمان های غیرمعمول به وقوع می پیوندند یا فجایع بسیار گسترده و دلهره آور را رقم می زنند. گویی زمین با تمام توان خود در حال انتقام گرفتن از ما انسان های بی مبالات است.

در کنار عوامل طبیعی برخی انسان های سودجو نیز برای سوءاستفاده از زمین های جنگلی آتش سوزی تعمدی جنگل ها را رقم می زنند. به طوری که در طی چهار ماه گذشته در استرالیا، 24 نفر به دلیل اقدام برای آتش سوزی تعمدی بازداشت شده و 183نفر نیز با جرم هایی مرتبط با ایجاد آتش سوزی محاکمه شده اند.

اقدامات صورت گرفته

اگرچه برخی از شهروندان استرالیایی از نحوه برخورد دولت در خصوص اقدامات پیشگیرانه و همچنین راهکارهای به کار گرفته شده برای توقف آتش سوزی ابراز نارضایتی کرده و حتی در پایتخت این کشور دست به تجمعات خیابانی زده اند، اما نمی توان این موضوع را نادیده گرفت که با وجود این که آتش سوزی امسال از بزرگ ترین آتش سوزی های طبیعی به شمار می رود اما تا این لحظه با تدابیر صورت گرفته تلفات جانی گسترده ای در برنداشته است.

در پی گسترده شدن آتش در شهرهای مختلف، هشدارهای امنیتی بلافاصله به همه شهروندان ابلاغ شد. در برخی استان ها که به صورت مستقیم درگیر حادثه بودند و احتمال آتش سوزی در مناطق مسکونی دیده می شد بلافاصله شهر تخلیه شد و حتی در شهرهای بحرانی در دو استان نیوساوت ویلز و ویکتوریا، نیروهای ارتش و همچنین هواپیماهای نظامی و کشتی های نیروی دریایی ارتش استرالیا نیز برای تخلیه شهر وارد عمل شدند. همچنین برخی دیگر از نیروها در شهر نیز در مرحله آماده باش به سر می برند و به شهروندان توصیه شده  است که کیفی از لوازم ضروری تهیه کرده و در نزدیکی راه خروجی منازل قرار دهند تا در صورت نیاز به تخلیه ناگهانی دچار اضطراب و آشفتگی نشوند.

به دنبال افزایش دما در اواخر هفته گذشته، علاوه بر دو استان نیو ساوت ولز و ویکتوریا که بیشترین میزان درگیری با آتش را داشته و در وضعیت اضطرار و بحران قرار دارند، چهار استان دیگر نیز در مرحله هشدار به سر برده و در صورت ادامه دار بودن این شرایط ممکن است نیاز به تخلیه داشته باشند. به همین جهت مقامات دولتی از تمام شهروندان تقاضا کرده اند حداکثر همکاری را با نیروهای امدادی داشته و در صورت نیاز به تخلیه شهر بلافاصله اقدام کرده و به دلیل سرعت بالای گسترش آتش به همراه وزش بادهای گرم، حتی آن را به چند ساعت جلوتر موکول نکنند. در حال حاضر بیش از دو هزار نیروی آتش نشان داوطلب در کنار نیروهای نظامی این کشور و همچنین آتش نشان های داوطلب از سایر کشورها از جمله نیوزیلند، کانادا و ایالات متحده برای مهار هرچه سریع تر این آتش هولناک در حال تلاش هستند.

باران هم اثر نکرد

با شروع بارش باران در روز دوشنبه 16 دی، بسیاری از مردم امیدوار بودند زبانه های آتش فروکش کرده و اوضاع به حالت قابل کنترل بازگردد. اما متاسفانه از آنجا که در این هفته دمای هوای همه شهرها به بالای 40 درجه سانتی گراد رسید، بارش باران نیز نتوانست کار چندانی از پیش ببرد و همچنان مهار آتش با مشکلات زیادی روبه رو است.

بسیاری از کارشناسان معتقدند با توجه به اینکه استرالیا در ابتدای فصل تابستان قرار دارد و در اواسط بهمن بیشینه دمای تابستان را تجربه خواهد کرد، نمی توان به خاموشی طبیعی این آتش ها و کاسته شدن از شدتشان حداقل در روزهای آتی امیدوار بود. از سوی دیگر این بیم وجود دارد که در صورت دنباله دارشدن گرمای هوای بالای 40 درجه که به شعله ور شدن هرچه بیشتر آتش ها کمک می کند، دو مرکز اصلی آتش در دو استان ویکتوریا و نیو ساوت ویلز با همدیگر تلاقی کرده و با شدت بسیار بیشتر راه خود را به سایر شهرهای این کشور دنبال کنند.

زخم عمیق حیات وحش

به دنبال گسترده شدن آتش در بخش های مختلف، بر اساس برآوردهای کارشناسان و محققان اکولوژی و محیط زیست این کشور، نزدیک به نیم میلیارد حیوان بومی جنگل های استرلیا شامل پرندگان، خزندگان و پستانداران در این حادثه وحشت آفرین آسیب دیده یا جانشان را از دست داده اند. با توجه به این که هنوز برآورد دقیقی از خسارت های این آتش سوزی به دلیل ادامه دار شدنش به دست نیامده و از طرف دیگر تلفات حشرات و دوزیستانی مانند قورباغه ها در محاسبات لحاظ نشده است، برخی معتقدند ممکن است این تعداد به یک میلیارد جانور نیز افزایش پیدا کند. از آنجا که دامداری نقش پررنگی در اقتصاد استرالیا دارد، از بین رفتن تعداد زیادی از دام ها در پی این آتش سوزی خسارات زیادی را به دام پروران وارد کرده است. این خسارت می تواند در بلند مدت علاوه بر تامین مواد غذایی استرالیا و حتی سایر کشورهای جهان موثر باشد. همچنین گفته می شود یک سوم از جمعیت کوآلاهای ساکن در استان نیو ساوت ویلز در این آتش سوزی از بین رفته و حتی یک سوم از زیستگاه طبیعی این پستاندار بومی استرالیا نابود شده است. اگرچه در بیشتر وبگاه های خبری و شبکه های مجازی تصاویری از کانگوروها و کوآلاهای آسیب دیده در حال انتشار است، اما کارشناسان معتقدند به دلیل گسترده بودن زیستگاه این دو پستاندار در سراسر استرالیا هنوز خطر انقراض، این حیوانات بی خانمان شده را تهدید نمی کند. بلکه نگرانی اصلی مربوط به جانورانی است که زیستگاه کوچکی داشته یا در منطقه ای خاص زندگی می کردند.

با وجود تمام این اظهارنظرها تا زمانی که آتش به صورت کامل مهار نشده و سرشماری دقیقی از گونه های جانوری و گیاهی این کشور صورت نگیرد، حجم تلفات در حد حدس و گمان بوده و قابل استناد نخواهند بود.

آتشی به وسعت خاک اتریش

شدت و وسعت آتش سوزی استرالیا به قدری در طول این چهار ماه گسترده شده که تاکنون در مجموع بالغ بر 3/7 میلیون هکتار جنگل و مرتع در شش استان مختلف به خاکستر تبدیل شده اند. مساحتی به بزرگی کشور ایرلند، اتریش یا تقریبا سه برابر کشور بلژیک!

این در حالی است که چند ماه پیش تر که شاهد آتش سوزی گسترده جنگل های آمازون بودیم هفت میلیون هکتار جنگل در آتش سوخت و در آتش سوزی جنگل های کالیفرنیا در سال گذشته نیز که یکی از آتش سوزی های طبیعی گسترده به شمار می رفت، فقط 100هزار هکتار جنگل از بین رفته بود.

در میان شش استان درگیر شده در این حادثه، نیوساوت ولز که پرجمعیت ترین استان این کشور به شمار می رود، با از بین رفتن 9/4 میلیون هکتار از جنگل هایش، بیشترین میزان خسارت را در میان بخش های مختلف استرالیا متحمل شده است. در این استان نزدیک به 130 مرکز آتش شعله ور هستند که برخی از آنها در حد یک محله کوچک با عمر چندروزه و برخی دیگر بسیار وسیع تر و با عمر چند ماهه تداوم دارند.

به دنبال این آتش سوزی گسترده دود غلیظی آسمان شهرهای مختلف استرالیا را پوشانده و تصاویر هوایی این کشور را به رنگ خاکستری تغییر داده است. تا لحظه نگارش این گزارش 27 نفر جان خود را از دست داده اند که در میان آنها چند آتش نشان داوطلب نیز قرار دارند. همچنین تاکنون بیش از دوهزار خانه آسیب جدی دیده یا به صورت کامل ویران شده اند و هزاران نفر مجبور به ترک محل زندگی و اسکان در محل های تعبیه شده در شهرهای دور از آتش شده اند.