آرشیو چهار‌شنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۸، شماره ۷۲۷۷
ایران اجتماعی
۱۳

معاون امور زنان و خانواده رئیس جمهور از نقش زنان کارآفرین در چرخه اقتصادی می گوید

جدال با بیکاری در مناطق محروم

گفتگو: مهسا قوی قلب

در سال های اخیر حضور جدی و پررنگ زنان کارآفرین در عرصه های اشتغال زایی و اقتصادی بیانگر آن است که چنانچه فرصت ها و بسترهای لازم فراهم شود این گروه از متقاضیان بازار کار با برخورداری از خلاقیت ها و ایده های کاری می توانند با تامین بخشی از نیازهای جامعه از این طریق توانایی ها و ایده های خود را به معرض نمایش بگذارند. در این میان با ایجاد فرصت های شغلی، زنان مناطق محروم نیز با حمایت دولت و دریافت تسهیلات مختلف به این حوزه وارد شده اند و آمارها هم نشان می دهد که برخی از آنها با کارآفرینی در مناطق خود جمع زیادی از زنان را مشغول به کار کرده و به لحاظ اقتصادی درآمد قابل توجهی کسب کرده اند. البته در این بین باید به این نکته نیز اشاره کرد که برخی از زنان همچون زنانی که همسران آنها فوت شده، زنان مطلقه، زنانی که به هردلیلی همسران آنها توان گرداندن چرخ زندگی را ندارند یا حتی دخترانی که هرگز ازدواج نکرده اند، آمار زیادی از زنان کارآفرین را تشکیل می دهند. بر اساس آمارهای رسمی 75 درصد زنان کشور متمایل به انجام مشاغل خانگی و کارآفرینی خانگی هستند. به همین بهانه با معصومه ابتکار، معاون رئیس جمهوری در امور زنان و خانواده به گفت و گو نشستیم که در ذیل می خوانید:
با توجه به آمارهای موجود در سال های اخیر، زنان کارآفرین در بازار اشتغال، بخش قابل توجهی را به خود اختصاص داده اند. البته در دولت های قبل هم به این مقوله پرداخته شده بود اما چه شد که در این دولت، دوباره به موضوع کارآفرینی زنان توجه بیشتری شد و اساسا از چه زوایایی به این موضوع نگاه شده است؟

در دولت دوازدهم موضوع کارآفرینی زنان از چند زاویه دیده شده است. در این خصوص بحث اشتغال زنان به طور عموم مطرح می شود و در آن زنان خانه دار هم به نوعی شاغل محسوب می شوند. دو مطالعه در سال های 85 و 95 نیز در این حوزه انجام شده که برای کارخانگی زنان البته نه به معنای مشاغل خانه داری بلکه به معنای کارهای عمومی مربوط به امورخانه انجام شد که بر مبنای آن ارزشگذاری اقتصادی برای کار زنان در خانه صورت گرفت و بر اساس آن کارخانگی زنان 22 تا 30 درصد GDP (تولید ناخالص ملی) است.

در زمینه کارآفرینی چه گروه هایی از زنان را مدنظر قرار می دهید؟ یعنی جامعه هدف بیشتر چه زنانی هستند؟

در این حوزه باید سراغ زنانی رفت که می خواهند در سطح جامعه شغل داشته باشند به عنوان مثال گروه زنان سرپرست خانوار که ناچار هستند کار کنند و امرار معاش آنها وابسته به اشتغال زن است. این افراد از گروه های اصلی هدف هستند که ستادی هم در این حوزه مسئولیت ها را بر عهده دارد.

 از چه تعداد از این زنان در زمینه کسب و کار و کارآفرینی حمایت کرده اید و حمایت ها به چه شکلی بوده اند؟ آیا آمار دقیقی از مناطق شهری و روستایی کارآفرینان زن دارید؟ در این زمینه آیا وزارتخانه های دیگر هم با معاونت زنان همکاری دارند؟

از سال گذشته با وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و وزارت کشور قراردادهایی بستیم و تاکنون 12 هزار زن سرپرست خانوار که از این تعداد 6 هزار نفر در مناطق حاشیه شهرها و 5 هزار و 700 نفر در نقاط دیگر سکونت دارند، از آموزش های ابتدایی کسب و کار مانند قوانین مربوط به چک، بیمه، مالیات تا آموزش های تخصصی مانند کسب و کار و بنگاه داری، تامین مواد اولیه، صادرات و بازاریابی، برخوردار شدند. در دولت اخیر هم طرح ملی زنان سرپرست خانوار با محوریت کارآفرینی با همکاری معاونت ریاست جمهوری در امور زنان و خانواده ، جهاد دانشگاهی و وزارت رفاه برای 6200 زن سرپرست در 24 استان اجرا شده است.

ارتباط  شما با زنان کارآفرین چگونه است و این زنان چطور شناسایی می شوند؟

معاونت به صورت مستقیم با 3 سازمان مردم نهاد حوزه کارآفرینی در ارتباط است. هرکدام از این سازمان ها طرح هایی ویژه در جهت شناسایی زنان کارآفرین و موفق دارند. جشنواره زنان کارآفرین منطقه ای نیز برای دستیابی به همین هدف، یعنی شناسایی زنان کارآفرین اجرا  و در آن کسب و کار آنها در نقاط مختلف کشور معرفی می شود. با توجه به تحریم های شدید موضوع زنان نسل تحریم نیز مطرح شده و سعی می شود برای دستیابی به اهداف مورد نظر، تشویق و حمایت شوند. در خصوص سوال دوم این افراد می توانند با یک تماس ساده با روابط عمومی معاونت خود را معرفی کنند. البته در سفرهای استانی هم این افراد به صورت مستقیم خود را به ما معرفی می کنند. از طریق مراجعی مانند وزارتخانه های مرتبط هم این افراد معرفی می شوند و پس از راستی آزمایی مراحل حمایتی آغاز می شود. در خصوص نام هایی که از وزارتخانه هایی مانند صنایع، رفاه، ارتباطات یا شهرداری می آید یک مرحله از راستی آزمایی را پشت سر گذاشته ایم و کارها زودتر انجام می شود.

کارآفرینان در چه حوزه هایی فعالیت دارند؟ بیشتر گرایش به صنایع دستی وجود دارد یا در حوزه های دیگری هم فعالیت می شود؟

به غیر از تولیدات در زمینه صنایع دستی در خصوص تولید محصولات ارگانیک و سالم هم به طور جدی فعالیت های گسترده ای انجام می شود. طرحی به نام استانداردسازی محصولات سالم و ارگانیک در این حوزه وجود دارد که در آن به افراد آموزش می دهند تا با حداقل مصرف سم و کود، غذای سالم تولید کنند؛ غذایی که برای انسان، خاک، آب و محیط زیست ضرر نداشته باشد. به این محصولات برند هم تعلق می گیرد و برندهای مربوطه قابلیت عرضه شدن نیز دارند. در حال حاضر 48 برند موادغذایی در ایران توسط خانم های روستایی در حال تولید موادغذایی ارگانیک هستند. البته در این طرح جهادکشاورزی حمایت های خوبی کرده و در کنار این کار هم از صندوق های خرد زنان حمایت شده است. طرح دیگری در خصوص کارآفرینان روستایی وجود دارد که در آن از تولید فرآورده ها و گیاهان دارویی و درمانی حمایت می شود. تولید این فرآورده ها هم از محیط زیست محافظت می کنند و هم زمینه اشتغالزایی را فراهم می کنند. بحث بوم گردی هم از جمله فعالیت هایی است که این روزها خانم های روستایی زیادی نسبت به آن گرایش پیدا کرده اند. در این خصوص بر اساس آمارهای موجود40 درصد خانم های روستایی از تسهیلات اشتغال پایدار استفاده کرده اند.

صندوق های خرد زنان روستایی در قبال زنان کارآفرین چه وظایفی دارند؟ در کل چند صندوق وجود دارد؟

4300 صندوق خرد زنان روستایی تشکیل شده که دو وظیفه اصلی برعهده دارند، ابتدا آموزش و توان افزایی زنان روستایی است به عنوان مثال در همین بحث استانداردسازی یا بهینه سازی مصرف آب و نمونه هایی از این دست، باید آموزش های لازم را به افراد ارائه دهند، وظیفه دیگر این صندوق ها هم ارائه تسهیلات است که هم به صورت وام و هم به عنوان طرح های ضمانتی برای دریافت وام از بانک های مختلف، به عنوان یک ضامن برای شخص وام گیرنده عمل می کنند.

با توجه به مشاغلی که در روستاها توسط کارآفرینان ایجاد شده، آیا افرادی که به دلیل بیکاری به شهرهای بزرگ مهاجرت کرده اند، تمایلی به بازگشت به روستای محل تولد خود دارند؟

اتفاقا شاهد مهاجرت معکوس بوده ایم. روستاهای استان هایی نظیر قزوین، سمنان، فارس و کرمان از جمله مناطقی بودند که به دلیل گسترش       بوم گردی و تمرکز صنایع دستی در آنها مهاجرت های معکوس گزارش شده است.

برای سنین پایین تر آیا اقدامی در جهت افزایش آمار کارآفرینان انجام می دهید؟

طرحی به نام طرح «کمند» دقیقا همین مسئولیت را به عهده دارد و برای دختران دانشجویی که در معرض فارغ التحصیلی قرار دارند، در بسیاری از استان ها اجرا شده و از استان ایلام هم آغاز شده است. در این طرح، دانشجویان دختر آموزش های مهارتی لازم را برای آمادگی در جهت آغاز به اشتغال و کارآفرینی می بینند.

در سال های گذشته هم، چنین طرح هایی وجود داشت و ارائه تسهیلاتی مانند وام های کارآفرینی از دیرباز وجود داشته اما شاهد بودیم که خیلی از افرادی که وام دریافت کرده اند، هیچ کسب و کاری ایجاد نکرده اند یا فقط دوره های آموزشی گذرانده اند و باز هم بیکار ماندند. شما در این زمینه چه اقدام متفاوتی انجام داده اید تا نتیجه مورد نظر گرفته شود؟

درست است چنین مشکلاتی در این حوزه وجود دارد. در دوره های قبل خیلی ها وام گرفتند ولی شاغل و کارآفرین نشدند و به یک بیکار بدهکار تبدیل شدند اما مهم این است که باید نتیجه گرفته شود. باید افراد، بنگاه های کسب و کار خود را راه اندازی کنند. ما از مرحله اول یعنی شناسایی و آموزش افراد تا آخرین مرحله پیگیر عملکرد کارآفرینان هستیم و کلا نتیجه محور کار می کنیم، چون معتقدیم هر عملکردی باید نتیجه بخش باشد. البته در برخی مناطق کشور تعصبات قومی قبیله ای هنوز مانع اشتغال برخی دختران و زنان این مناطق می شوند، چنین مشکلاتی که از جنس فرهنگی هستند، باید حل شوند. بیشتر از گذشته باید با جوامع محلی باب گفت و گوها باز شود و در این خصوص تسهیل گران، شرایط این افراد را پیگیری می کنند.

 به نظر شما در حوزه کارآفرینی نسبت به دولت های قبلی پیشرفتی داشته ایم؟ اگر پیشرفتی وجود دارد، بیشتر در مناطق شهری است یا روستایی؟

با توجه به مقوله هایی مانند آموزش، توان افزایی و طرح های مرتبط با ترویج کسب و کار، تغییرات در حوزه روستایی بسیار مشهود بود، هرچند کافی نبوده و تلاش ها باید ادامه داشته باشند. البته در این خصوص دو موضوع مهم باید مد توجه قرار بگیرد، ابتدا اصلاح الگوی مصرف در عناوینی مانند آب، انرژی، پسماند و ضایعات غذا با محوریت زنان باید مورد توجه باشد؛ موضوع دیگری که نباید از نظرها دور شود، مصرف کالای ایرانی است در این حوزه باید خانم ها را تشویق کنیم که کالای ایرانی را جهت مصرف، انتخاب کنند. این موارد به طور خاص می توانند زمینه ساز افزایش کارآفرینی زنان در کشور باشند.

 در پایان لطفا توضیح دهید برای تشویق زنان کارآفرین چه اقداماتی انجام می شود؟

تا الان سه دوره رای گیری مردمی در پرتال انجام شده و هربار 110 نفر به عنوان زن کارآفرین معرفی می شوند و از میان آنها بر اساس آمار مردمی 20 کارآفرین شهری و روستایی انتخاب شده و از آنها تقدیر می شود. این اتفاق هر فصل تکرار می شود و از اسفندماه سال گذشته تاکنون 60 نفر برگزیده داشتیم.