آرشیو چهار‌شنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۸، شماره ۷۲۷۷
ایران اجتماعی
۱۵

تلفیق داشته های فرهنگی و طبیعی؛ شاه کلید توسعه گردشگری

گردشگری روستایی در صدر گردشگری کرمان

محمد جهانشاهی

با مراجعه به وب سایت سازمان جهانی جهانگردی (UNWTO)، جریان پویایی از تلفیق فرهنگ، اقتصاد، ارتباطات و جریان های نوآور مشاهده می شود. از لبخند مردمان رنگی آفریقا تا جدیدترین تکنولوژی های به کاررفته در خدمات هتلینگ و حمل ونقل. سازمان جهانی جهانگردی براساس سنجش و ارزیابی کلان شاخص های اقتصادی در سطح جهان، گردشگری را به عنوان محرک رشد اقتصادی، توسعه فراگیر و پایداری محیط زیست ترویج می کند و از جایگاه رهبری و پشتیبانی از این بخش در پیشبرد دانش و سیاست های گردشگری در سراسر جهان برخوردار است.

طی ده ها سال، جهانگردی رشد مداوم و عمیقی را در بخش های گوناگون تجربه کرده تا امروز که یکی از سریع ترین بخش های اقتصادی در جهان است. گردشگری مدرن از نزدیک با توسعه در ارتباط است و تعداد فزاینده ای از مقاصد جدید را در بر می گیرد؛ این پویایی، گردشگری را به محرک اصلی پیشرفت اجتماعی و اقتصادی تبدیل کرده است.

گردش مالی صنعت گردشگری اگر بیشتر نباشد، برابری می کند با حجم صادرات نفت، محصولات غذایی و نیز صنعت خودروسازی. گردشگری یکی از مهم ترین بازیگران تجارت بین المللی و در عین حال یکی از اصلی ترین منابع درآمد برای بسیاری از کشورهای در حال توسعه است که این رشد باعث افزایش تنوع و رقابت بین مقصدهای جدید شده است.

عناصر پنج گانه گردشگری شامل حمل ونقل، غذا، اقامت، خدمات و جاذبه ها هر کدام به عنوان جزئی از یک کل و بخشی از سیستم حیاتی صنعت گردشگری، سهمی را به خود اختصاص داده اند. با توجه به فراگیر بودن دامنه فعالیت در این بخش که باعث تاثیرگذاری در بسیاری حوزه های دیگر می شود، عامل مهم و روزآمدی برای توسعه محسوب می شود. قرن بیست ویکم، سده بهره گیری از فرصت های تجاری ارزشمند در بخش های خدماتی بویژه گردشگری است. در حال حاضر گردشگری بیش از هر فعالیت دیگری در جهان، موجب حرکت سرمایه و انتقال پول در مقیاس های محلی، منطقه ای، ملی و بین المللی می شود. هزینه های گردشگری به مراتب سریع تر از تولید ناخالص ملی و صادرات جهانی کالا و خدمات رشد می کند؛ از این رو اکثر کشورهای جهان به گردشگری که مواد اولیه آن طبیعت زیبا و متنوع، آداب و رسوم، پیشینه تاریخی و فرهنگ است، به عنوان بهترین راه رسیدن به اهداف خویش می نگرند. در دنیای امروز که کشورهای در حال توسعه شکاف بین کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه را به خوبی درک کرده اند، جنبش عظیمی در کشورهای در حال توسعه برای از بین بردن این شکاف اقتصادی به وجود آمده است. در این میان، گردشگری به عنوان فعالیتی خدماتی و بازرگانی، نقش بسزایی در توسعه شاخص های انسانی و اقتصادی کشورها بویژه در کشورهای در حال توسعه دارد؛ کشورهایی که با مشکلاتی همچون بیکاری، کمبود منابع ارزی و اقتصاد تک محصولی مواجه هستند. با توجه به کارکرد گردشگری و ماهیت و نوع نیازهای این صنعت برای توسعه و نیز تنوع و گستردگی محصولات و بازار گسترده ای که وجود دارد، گزینه مناسبی برای توسعه و فائق آمدن بر فقر موجود در بسیاری مناطق فاقد زیرساخت های صنعتی و نیز منابع طبیعی قابل استخراج است. تنوع بخشی به اقتصاد، توسعه زیرساخت ها، اشتغالزایی، حفاظت بهتر از محیط زیست، کمک به توسعه پایدار، افزایش تعامل انسان ها و فرهنگ های مختلف با یکدیگر و در نتیجه کمک به صلح و تفاهم که از نتایج مهم گردشگری هستند، همگی حکایت از اهمیت این فعالیت دارد.با توجه به آنچه گفته شد و با نگاه به جغرافیای متنوع استان پهناور، دیدنی و کهن کرمان که سرشار از منابع مورد نیاز برای تولید محصول و جاذبه گردشگری است، سوال مهم همیشگی به ذهن مان خطور می کند که زمان توجه به این صنعت در استان ما کی فرا می رسد؟خوشبختانه اگر در سال های گذشته شاهد اخبار ناگواری از جمله بلایای طبیعی و تخریب بافت تاریخی و بزهکاری و... بودیم، رفته رفته با ارتقای سطح آگاهی در بخش های مختلف جامعه و نیز برخی رویدادها ازجمله پیوستن بخش های مهمی از داشته های تاریخی و طبیعی استان به جمع مواریث جهانی و بازنشر نام کرمان در عرصه های ملی و بین المللی، شبه گفتمانی در لایه هایی از جامعه شکل گرفته تا امروز شاهد باشیم برخی شاخص ها بدون در نظر گرفتن سطح کیفی و میزان هم خوانی آنها با حد متعادل استاندارد، از رشد قابل توجهی برخوردار شده اند؛ از سویی دیگر، پراکندگی و گسترش آنها را نیز به گونه ای شاهدیم که نسبت به بسیاری حوزه های دیگر به توازن و عدالت اجتماعی و منطقه ای نزدیک تر است. برای مثال شاخص تعداد اقامتگاه های بوم گردی که یکی از مهم ترین شاخص ها در توسعه گردشگری پایدار محسوب می شود طی سال های اخیر، از رشد بالایی برخوردار شده و ملاحظه می شود در ابعاد مختلف ازجمله ایجاد اشتغال، ارتقای سطح زندگی و بهبود کیفیت زیستی، جلوگیری از مهاجرت، حفظ معماری بومی و... نقش بسزایی دارند. بررسی اثرات توسعه گردشگری در سطح استان نشان می دهد طی 10 سال گذشته سرعت رشد برخی شاخص ها ازجمله اشتغال بویژه در بخش اشتغال روستایی در رده های نسبتا بالایی قرار داشته است؛ همچنین در میان شاخص های صنعت گردشگری، شاخص های مربوط به مناطق روستایی بیشترین رشد را به خود اختصاص داده اند؛ نگاهی به شکل گیری اقامتگاه های بوم گردی در سطح استان به خوبی این مهم را بازگو می کند. بهره گیری از ظرفیت های فرهنگی و طبیعی به عنوان دو منبع عظیم و فراگیر در نقاط مختلف استان، آن هم در شرایطی که شاهد نوسانات فراوانی در بازار و سرمایه ارکان مالی کشور بوده ایم، این شرایط به اضافه فضای نامناسب کسب وکار در این حوزه می توانست به عنوان دو عامل بازدارنده، مانع رشد شاخصی باشد؛ اما آنچه اتفاق افتاده، نشان خوبی برای تفاوت بهره گیری از منابع در صنعت گردشگری با سایر بخش های اقتصادی است. تاثیر بخش منابع و جاذبه ها به عنوان یکی از عناصر پنج گانه صنعت گردشگری به ما نشان می دهد درک و توجه مناسب به این مولفه ها چگونه راه پیشبرد و پیشرفت مناطق مختلف را هموار می سازد. اکنون نزدیک به 300 اقامتگاه بوم گردی در بیش از صد نقطه استان فعالیت دارند. مبنای شکل گیری این اقامتگاه ها وجود فضاها و محیط های طبیعی است و جامعه محلی، فرآیند شکل گیری این محصول را فراهم کرده اند. تلفیق داشته هایی چون چشم اندازهای طبیعی و عناصر فرهنگی موجود در سطح جامعه به ساده ترین شکل و با کم ترین تغییرات و سرمایه گذاری توسط مردم و ساکنان این مناطق با حمایت های بخش دولتی، موجب شکل گیری یکی از جدیدترین بخش های صنعت گردشگری شده که اتفاقا عاملی برای ارتقا و نقش آفرینی این صنعت در سطح استان بویژه در مناطق کمتر برخوردار شده است. ظرفیت ها و پتانسیل های شهرستان های 24 گانه استان کرمان هر کدام با قابلیت های خاص خود مبنای مناسبی برای توسعه گردشگری هستند؛ اکنون بیش از 60 درصد شهرستان های استان راه بهره گیری از این ظرفیت قانونی را پیدا کرده اند و با توجه به تجربیات یک دهه گذشته می توان امیدوار بود دیگر شهرستان ها و مناطق استان ازجمله کوهبنان و منوجان نیز شاهد بهره گیری از داشته ها و منابع سرزمین خود باشند.