آرشیو چهار‌شنبه ۲۸ اسفند ۱۳۹۸، شماره ۳۶۷۳
اقتصاد
۵
یادداشت

بررسی مرکز پژوهش های مجلس نشان داد

سود بلندمدت ایران از جنگ قیمتی نفت

شرق: خروج روسیه از توافق اوپک پلاس و پس از آن، ورود عربستان به جنگ قیمتی، از سوی برخی تحلیلگران به پایان اوپک، تعبیر شد. این اتفاق که بازار نفت را با شوک قیمتی جدید روبه رو کرد و بازار را به زیر کشید، در تحلیل های برخی کارشناسان در بلندمدت می تواند همنوا با منافع ملی بلندمدت ایران باشد. بر اساس گزارشی که مرکز پژوهش های مجلس با عنوان تحلیل راهبردی فروپاشی توافق کاهش عرضه اوپک پلاس ارائه داده است، اگر روسیه و عربستان وارد جنگ قیمتی شده و تولید خود را افزایش داده و این سیاست از سوی سایر کشورهایی که توان افزایش تولید را دارند، همراهی شود در کوتاه مدت بازار با بیش از سه میلیون بشکه در روز مازاد عرضه مواجه خواهد شد، این در حالی است که در حال حاضر سطح ذخیره سازی های تجاری  OECD بیش از متوسط پنج سال گذشته است و مازاد عرضه باعث افزایش بیشتر آن شده و فشار تضعیف کننده بیشتری را به سطح قیمت های نفت وارد خواهد کرد. اما آنچه رخ می دهد چه تاثیری روی منافع کوتاه مدت و راهبردی و بلندمدت کشور خواهد گذاشت؟ براساس این پژوهش، در نگاه غیرراهبردی و اقتصادی صرف، کاهش قیمت نفت منجر به کاهش درآمدهای محدود ناشی از صادرات محدود نفت کشور در فرایندهای پیچیده دورزدن تحریم می شود. دورزدن تحریم ها در شرایط کاهش قیمت و افزایش عرضه به صورت موقتی تا زمان خروج نفت شیل از بازار و توازن یابی مجدد بازار یا توافق مجدد اوپک پلاس دشوارتر خواهد بود. هر چند در بلندمدت به دلیل احتمال خروج نفت شیل از بازار در قیمت های پایین و توازن یابی مجدد عرضه/تقاضا، هم قیمت جهانی نفت رشد می کند و هم دورزدن تحریم ها تسهیل می شود. همچنین درآمدهای ناشی از فروش صادرات دیگر بخش های انرژی کشور نظیر قیمت گاز صادراتی، فراورده های نفتی و محصولات پتروشیمی به دلیل کاهش قیمت نفت نیز کاهش خواهد یافت. در بلندمدت نیز، در صورت تکرار چرخه مورد نظر عربستان در کاهش عرضه برای افزایش موقتی قیمت نفت، سهم جهانی نفت شیل در جهان افزایش خواهد یافت. با توجه به جهت گیری شدید نفت صادراتی ایالات متحده به بازارهای هند، ژاپن، کره جنوبی، هند، اتحادیه اروپا و چین، افزایش تولید نفت شیل در پرتو راهبرد عربستان، آینده جایگاه نفت ایران حتی در شرایط غیرتحریمی نیز در این بازارها، با تهدید جدی روبه رو خواهد شد. یکی از عوامل اصلی زمینه ساز تحریم کامل صادرات نفتی ایران، توسعه شدید نفت شیل به خاطر استراتژی عربستان در کاهش عرضه و افزایش قیمت بوده است. در صورت موافقت روسیه و تداوم سیاست عربستان در تکرار کاهش عرضه و افزایش موقتی قیمت، همین سطح محدود صادرات نفت در دورزدن تحریم نیز در ماه های آتی از بین می رفت، زیرا فرایند جایگزین سازی نفت و گاز شیل به بازارهای ایران جدی تر می شود. از نظر راهبردی و بلندمدت، منافع کشورهایی همچون ایران و عراق که دارای الگوی بازارسازی سازمان یافته نیست و بیشتر بر تجارت نفت بر اساس عرضه و تقاضای بازار متکی هستند، با سیاست روسیه در وارونه سازی سیاست فعلی اوپک پلاس همنوایی بیشتری دارد، زیرا محتملا با کاهش قیمت نفت، حجم بالایی از نفت های پرهزینه از جمله نفت شیل از بازار خارج شده و با توازن یابی مجدد بازار جهانی نفت، امکان بازاریابی نفتی برای این کشورها وجود دارد. از سویی در حال حاضر بین ایران، عراق از یک سو و کشورهای عربی به رهبری عربستان، تعارض منافع وجود دارد. عربستان بازار صادرات نفتی خود را ایمن کرده و با افزایش قیمت از طریق کاهش عرضه با مشارکت و هزینه حداکثری بر دیگر کشورها، هم به منافع اقتصادی بیشتر دست می یابد و هم با زمینه سازی برای توسعه بیشتر نفت شیل، زمینه برای اعمال فشار بیشتر بر ایران را نیز بیشتر می کند. همچنین اشتغال نفتی برای دولت ترامپ که دارای برگ برنده موفقیت اقتصادی در مناظرات انتخاباتی 2020 بود، با کاهش قیمت نفت با خطر جدی روبرو می شود. این امر برای منافع ملی کشور ایران که امیدوار است با تغییر قدرت از ترامپ به دموکرات ها، برجام احیا شده و با تعلیق مجدد تحریم ها زمینه برای ترمیم اقتصاد کشور فراهم شود، دارای اهمیت راهبردی است. بنابراین، صرف نظر از منافع کوتاه مدت اقتصادی، از نظر منافع بلندمدت اقتصاد نفتی، بازارسازی، احیای برجام در صورت تغییر دولت ترامپ به سود دموکرات ها، راهبرد روسیه در خروج از توافق نفتی برای کاهش قیمت و حذف نفت شیل از بازار با منافع ملی ایران همسویی و سازگاری دارد.