آرشیو چهار‌شنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۹، شماره ۴۶۵۲
دیپلماسی
۴
نگاه روز

بحران کرونا و افول هژمونی امریکا

اشلی تلیس در یادداشتی که وب سایت اندیشکده کارنگی آن را منتشر و سایت شورای روابط راهبری آن را ترجمه کرده می نویسد: اگرچه اصطلاح هژمونی گاهی مفاهیم مورد اختلافی دارد، اما امریکا یک هژمون اصیل است که در معنای ریشه یونانی آن به معنای رهبر سیستم رقابتی بین المللی است. هژمونی این کشور برخاسته از این حقیقت سه گانه است؛ نخست آنکه، امریکا همچنان بزرگ ترین اقتصاد جهان است و این اساس ظرفیت آن برای پیشبرد قدرت نظامی جهانی به طور غیرقابل مقایسه با رقباست. دوم آنکه، دولت این کشور که بر جامعه ای بسیار مولد ریاست می کند. سوم آنکه، امریکا در شراکت با متحدان قوی در امریکای شمالی، اروپای غربی، شرق آسیا و اقیانوسیه (که دارای ارزش ها و منافع مشترکی هستند)، یک نظم بین المللی ایجاد کرده است که برتری امریکا ازنظر نظامی، نهادی و عقیده ای را تقویت کرده و پیشبرد منافع گوناگون و بهره برداری اقتصادی از کاربرد زور را ممکن ساخته است. اگرچه این شالوده ها اخیرا تحت فشار قرار گرفته اند، اما اکنون همه گیری کووید-19 آنها را به طریق مهلکی تهدید می کند.

تخریب اقتصاد امریکا

 اگرچه تاثیر بلندمدت اقتصادی این همه گیری بر اقتصاد امریکا هنوز معلوم نیست اما پیامدهای اولیه آن نگران کننده است. احتمال می رود که اقتصاد امریکا در سه ماهه دوم و سوم سال 2020 شاهد نرخ بیکاری حدود 15 درصد بوده و این نرخ دو رقمی در سال 2021 نیز ادامه داشته باشد. یقینا اقتصاد امریکا به خاطر این همه گیری حداقل در حوزه اشتغال با تحولات چشمگیری مواجه خواهد شد که بر آینده قدرت ملی این کشور تاثیر خواهد گذاشت.

نخست آنکه، روند بدون محدودیت چند دهه اخیر جهانی شدن (که عمدتا بر رفتار بیشینه سازی سود شرکت های خصوصی استوار بوده است) احتمالا جای خود را به نسخه ای از به هم پیوستگی محدود خواهد داد که در آن، دولت ها برای مصونیت از آسیب پذیری های آینده به دنبال حفاظت از جوانب حساس زنجیره تولید در داخل مرزهای خود خواهند بود.

دوم آنکه، در نبود حمله ای نظامی به امریکا، اختلافات در مورد اختصاص منابع عمومی به کالاهای دفاعی یا غیر دفاعی بیشتر خواهد شد. تجربه بحران مالی جهانی نشان می دهد که بودجه دفاعی امریکا احتمالا با کاهش بیشتری مواجه خواهد شد. بااین حال، فشار آتی بر بودجه دفاعی تنها بخشی از مشکل بزرگ فراروی امریکا در تقویت پایه های اقتصاد برتر خویش است؛ به عبارت دیگر، حفظ برتری امریکا در چند دهه آتی نسبت به گذشته دشوارتر خواهد بود.

کاهش کارآمدی دولت امریکا

اگرچه کاهش اقتصاد امریکا به خاطر همه گیری کووید-19 محتمل است، اما تاثیر آن به واسطه سوء مدیریت واکنش امریکا تشدید خواهد شد. هنگامی که چشم انداز شیوع همه گیری در چین به واقعیت پیوست، عقلانیت حکم می کرد که دولت فدرال امریکا قاطعانه بر پیشگیری از ورود این ویروس به سواحل امریکا متمرکز شود. با توجه به چالش های ناشی از مسافرت های بین المللی پرتراکم، انجام هر اقدام لازم برای پیشگیری از شیوع این ویروس در داخل امریکا ضروری و حیاتی بود. بااین حال، بسیاری از منابع بهداشتی (نظیر ماسک) که برای کاهش این همه گیری کمک می کرد، پس از دوره جرج دبلیو بوش در ذخیره راهبردی ملی تامین نشده نبود، زیرا جمهوری خواهان کنگره، بودجه پیشنهادی دولت اوباما برای تامین آن را رد کردند. همچنین، امریکا به عنوان یک کشور برای مقابله با بلایای بزرگ سازمان دهی مطلوبی ندارد؛ چراکه در واکنش به این بحران ها، مقامات ایالتی و محلی در اولویت هستند.

علاوه بر این، ناکامی رهبری ریاست جمهوری ازیک طرف و فقدان عقلانیت سیستمی در خصوص ارزیابی همه گیری و فرآیند تصمیم گیری مربوط به آن در بخش اجرایی به واسطه نبود مقامات کاردان در پست های متعدد از طرف دیگر مایه تشدید این مشکلات شده است. آسیب واردشده بر اقتصاد امریکا و تلفات انسانی، حفظ هژمونی امریکا را دشوار ساخته است، درحالی که عمده ارزیابی ها حاکی از آن است که کشورهایی نظیر چین سریع تر از امریکا خود را احیاء خواهند کرد.

افول نظم بین المللی امریکا

از زمان جنگ جهانی دوم، دولت های متوالی امریکا به این نتیجه رسیده اند که حفظ برتری سیستمی از طریق کاربرد صرفا نیروی نظامی، پرهزینه بوده و درنهایت به شکست منجر خواهد شد، زیرا این امر موجب بروز ائتلاف های متقابل باهدف خنثی سازی هژمونی امریکا خواهد شد. به همین خاطر، واشنگتن به ایجاد و حفظ ساختاری پرداخت که به نظم بین المللی لیبرال موسوم شده است. به همین ترتیب، امریکا امنیت متحدان خود را تامین کرده و دسترسی نامتقارنی برای آنها در دسترسی به بازارهای خود فراهم کرده و سازمان های جهانی متعددی ایجاد کرده است. این تمهیدات مایه حفظ نظم جهانی شده است.

ازاین رو، حفظ هژمونی امریکا در بلندمدت مستلزم آن است که واشنگتن روابط اجتماعی ژئوپلیتیکی خود را جدی بگیرد و برای پیشبرد منافع خود، به تعامل جهان با چین شکل بهتری دهد. همه گیری کووید-19 شک و تردیدهای زیادی در خصوص توانایی امریکا در گسترش نفوذ خود و مدیریت رقابت با چین مطرح کرده است.