آرشیو پنج‌شنبه ۱ خرداد ۱۳۹۹، شماره ۴۶۵۳
جامعه
۱۲
موزه

به مناسبت روز جهانی موزه و هفته میراث فرهنگی

موزه به مثابه سند احراز هویت

سارا کریمان (موزه دار و پژوهشگر هنر)

از جمله چالش های متفکران و نظریه پردازان حوزه علوم انسانی تعریف واژه فرهنگ است. این مفهوم تصویری عمومی و پرکاربرد نزد طبقات مختلف اجتماعی است و معمولا اموری نظام مند و باقاعده در رفتار را تداعی و پایبندی افراد به هنجارها و اطلاع و رفتار بر مبنای ارزش ها را رفتار فرهنگی قلمداد می کند. از دیدگاه علوم نظری اما مساله بیش از این کنکاش شده و از مناظر گوناگون تعاریف متفاوتی از فرهنگ ارایه می شود.

 از نظر متفکرانی همچون ماتئو آرنولد شاعر و ادیب انگلیسی فرهنگ یک دستگاه پیچیده نشانه ای است، یک نظام پیچیده دلالت که از طریق رمزگان های اصلی و ثانویه درونی شده اش گستره های معنایی را می آفریند و امکان مبادله معنا را فراهم می کند و در واقع در بر گیرنده کل رفتارهای معنادار انسان و رمزگان هایی است که به آن رفتارها ارزش می بخشد و آنها را قابل درک می کند. موزه ها گنجینه ای از کنش این نظام معنادار در طول تاریخ هستند. علاوه بر آن شیوه های گردآوری و نمایش آثار خود تحت تاثیر شبکه ای از دلالت های ضمنی در رمزگان فرهنگی و اجتماعی است. چنانچه در شناخت و واکاوی هویت به عنوان امری فرهنگی این نظام مدنظر باشد، شاکله بنیان هویتی افراد و ملل مجموعه ای از معانی است که در نظام رمزگان فرهنگی شناخته، تثبیت و معرفی می شود. 

خاصیت پویایی فرهنگ به گونه ای است که دایما در حال تولید یا بازتولید ارزش ها است از این رو بدان میزان که قدمت تاریخی ممکن است مولفه ای ممتاز به شمار آید، وقایع و نمود معاصر فرهنگی در شناسه هویتی افراد و اقوام نیز عاملی تعیین کننده است. 

در توضیح مطلب فوق نمونه های اشیای باستانی، بازمانده های کهن معماری و مجموعه میراث ناملموس نقش نمود اصالت و قدمت گروهی از مردمان در یک سرزمین هستند و همچون برگه هویتی مستند و مستدل تعلق مکانی در گستره زمانی را اثبات می کنند و همچنین در رشته پیوندی که طیف گسترده و متنوع موزه ها را شامل می شود موزه های مرتبط با هنر و تاریخ معاصر بازگو کننده نگرش و تشخص فعلی جوامع است.

 بهترین راه درک هر جامعه برای ناظر بیرونی رجوع به موزه های آنان است زیرا در موزه ها آنچه مربوط به پیشینه و تاریخ یک جامعه است در زمینه توقع آن جامعه از خود یا تصویر دلخواهش به نمایش درمی آید. موزه ها از معدود سازمان هایی هستند که هر ساله در چارچوب یک شعار متحد در سراسر دنیا همگام عمل می کنند که این خود وجه اعتبار این ساختار را موکد می سازد. شعار سال 2020 کمیته جهانی (موزه ها برای برابری: تنوع و جهان شمولی) تلاش می کند با گسترده کردن موضوعات و توزیع فرصت ها به تقویت بنیان موزه ها کمک کند. 

در مدت اخیر با ظهور پدیده تهدیدآمیز ویروس کرونا، اتخاذ راهکار ارایه خدمات مستمر از سوی موزه ها بیش از دیگر نهادهای فرهنگی و هنری به چشم آمد. این فعالیت ها که بدون پیش بینی قبلی و با ظهور ناگهانی بیماری در سریع ترین زمان با استفاده از هرگونه امکانات در دست از جمله فضای مجازی به وقوع پیوست گویای این مساله هستند که در هر شرایطی توجه و حفظ هویت از مهم ترین امور است. 

البته دور از نظر نیست که موزه ها خود دلالت بر هویت یک جامعه دارند و همان گونه که نام خانوادگی افراد در یک یا چند کلمه محدود بستگی فرد با گروهی بزرگ را نشان می دهد، هر اثر موزه ای در جایگاه گزاره ای است که دلالت بر گستره وسیعی از عناوین دارد و همان گونه که تنوع و گستردگی گزاره ها در اوراق هویتی منتج به شناخت عمیق تر از هر فرد می شود، تنوع و گستردگی عناوین و تعداد موزه های هر جامعه تصویری روشن تر از کیستی آن ایجاد می کند. هفته میراث فرهنگی و روز جهانی موزه تذکره ای در اهمیت جایگاه دلالت های هویتی بشریت است.