آرشیو دو‌شنبه ۹ تیر ۱۳۹۹، شماره ۵۶۹۲
فرهنگ
۱۲

دوشنبه ها در این صفحه از لذت های داستان خواندن و نوشتن می نویسیم

لذت داستان

ماجرا

نقشگر بادیه

فلج ناحیه ای بزرگ در میان بادیه بود. قومی بودند که پیران هفتادساله اش مرا حکایت کردند که در عمر خویش به جز شیر شتر چیزی نخورده بودند و گمان می بردند همه عالم چنان باشد. مردمی سخت درویش و بدبخت که با همه درویشی همه روزه جنگ و عداوت و خون می کردند.  

وقتی آنجا بودم لشکری از عرب به آنجا آمد، خرما خواست، قبول نکردند، جنگ کردند و ده تن از اهل حصار کشته شد و هزار نخل بریدند و ده من خرما ندادند. من بدین ناحیه چهار ماه بماندم به حالتی که از آن دشوارتر نباشد، و هیچ چیز از مال دنیا با من نبود جز دو سبد کتاب و ایشان مردمی گرسنه و برهنه و جاهل بودند و... این ها کتاب نمی خریدند!

مسجدی بود که ما در آنجا بودیم، اندکی رنگ شنگرف و لاجورد با من بود، بر در و دیوار آن مسجد بیتی نوشتم و شاخ و برگی در میان آن بردم. ایشان بدیدند و سخت در شگفت ماندند. همه اهل حصار جمع شدند و به تماشای آن آمدند.  مرا گفتند اگر محراب این مسجد نقش کنی صد من خرما به تو دهیم. صد من خرما برای ایشان ملکی بود.  من آن محراب نقش کردم و آن صد من خرما فریادرس ما بود که غذا نمی یافتیم و از جان ناامید شده بودیم که تصور نمی توانستیم کرد که از آن بادیه هرگز بیرون توانیم افتاد، چه به هر طرف که آبادانی داشت دویست فرسنگ بیابان می بایست برید، مخوف و مهلک.

از سفرنامه ناصر خسرو، با اندکی بازنویسی و ساده سازی، سده پنجم هجری

 

پس از ماجرا

سهم ناشنوایان از داستان خوانی های اینستاگرامی
مسعود بربر

سالار خوشخو در روزهای شیوع ویروس کرونا  حواسش به ناشنوایان کتابخوان بوده است.

این روزها، خانه ماندن در قرنطینه باعث شده استفاده های خلاقانه و تازه ای از فضای مجازی بین ایرانیان شکل بگیرد. در حوزه ادبیات داستانی، گفت وگوهای ادبی، رمان خوانی و داستان خوانی در قالب لایو اینستاگرام رونق بی سابقه ای یافته است، اما شاید خیلی ها حواسشان نباشد که در این میانه، گروهی از مردم به سادگی ممکن است از این خزانه لذت ادبیات داستانی بی بهره بمانند؛ ناشنوایان. برنامه های متعدد داستان خوانی در اینستاگرام گرچه جهانی تازه روی مخاطبان ادبیات داستانی گشوده و خواندن داستان های تازه آن هم با صدا و تصویر نویسنده را به خانه مخاطبان آورده است، اما نادیده گرفتن این نکته ساده باعث شده ناشنوایان کشور از این موج تازه و جذاب ادبیات داستانی جا بمانند. سالار خوشخو یکی از معدود افرادی است که با توجه به این موضوع تلاش کرده به سهم خود در راستای رفع این محرومیت بی دلیل گامی بردارد.

خوشخو در این باره به خبرنگار جام جم می گوید: نگاه کردن به دنیا از دریچه کتاب را همواره راهگشا می دانم، از روزی که وارد فضای اینستاگرام شدم بخشی از صفحه ام را به معرفی کتاب اختصاص داده ام تا این که بارها در فضای مجازی شاهد شوخی هایی با «زبان اشاره» بودم که البته این محتواها به زعم منتشرکننده اش شوخی بود و از نظر من مملو از توهین. این باعث شد با دوستان ناشنوا بارها صحبت کنیم و درنهایت یک تصمیم بگیریم. تصمیم گرفتیم از کتاب کمک بگیریم تا بگوییم زبان اشاره یک زبان رسمی است برای اقلیت زبانی ناشنواها و با ترجمه داستانی که مترجم ها یا نویسنده ها می خوانند برای به رسمیت شناختن زبان اشاره کمک کنیم و بگوییم فرهیختگان جامعه ناشنواها را مانند شنواها می بینند و بین این دو گروه مرزی قائل نیستند.

او درباره فعالیت کنونی اش در صفحه خود این گونه توضیح می دهد:ما با داستان خوانی با زبان اشاره،هرهفته یک داستان یا بخشی از یک داستان را با صدای نویسنده یا مترجم و با زبان اشاره در قالب یک ویدئو با شنوایان و ناشنوایان به اشتراک می گذاریم تا بگوییم هیچ مرزی میان شنوایی و ناشنوایی وجود ندارد تا بگوییم زبان اشاره یک زبان کامل و مستقل از زبان گفتاری است که دستور زبان دارد و حرکت دست ها، جهت آنها و حالت چهره، دستور زبان را تشکیل می دهد. پس اگر قرار است به ناشنوایی بپردازیم بهتر است در راستای تعامل باشد.

خوشخو درباره این که واکنش مخاطبان و همراهی نویسندگان با این حرکت چگونه بوده، می گوید: این اتفاقات نمی افتاد مگر با همراهی نویسندگان و مترجمانی که بی دریغ و با علاقه فراوان وقت گذاشتند و ویدئوها را ارسال می کردند تا دوستان ناشنوا به زبان اشاره ترجمه کنند، در این میان استقبال بسیار اهل قلم، من و دوستان ناشنوا را بسیار خوشحال کرد،چراکه علاوه بر نگاه مثبت این دوستان بر این روند علاقه مندی ایشان در راستای یادگیری آنچه لازمه تعامل با دوستان ایشان بود، ما را بیشتر مسرور کرد و البته مطرح کردن پرسش هایی مبنی بر چیستی زبان اشاره ما را هر روز علاقه مندتر می کرد تا در تبیین زبان اشاره طبیعی به عنوان زبان رسمی ناشنوایان استوارتر شویم . او تاکید می کند: بسیاری از ناشنوایان زبان اشاره نمی دانند چرا که آموزش و پروش زبان رسمی ناشنوایان را به رسمیت نمی شناسد و فارسی اشاره ای را جایگزین زبان اشاره طبیعی کرده که ناشنوایان هیچ ارتباطی با آن نمی گیرند. پس سعی کردم هم خودم ویدئوها را با زیرنویس منتشر کنم و هم از دوستان دعوت کنم که اگر ویدئویی را منتشر می کنند با زیرنویس باشد. یکی از این دسته ویدئوها، ویدئوهای «پاراگراف اول» بود که هر چهارشنبه در صفحه ام منتشر می شد، هدف این ویدئوها خواندن پاراگراف اول کتاب ها که به زعم من پاراگراف مهمی است چرا که تا نوشته شدنش اتفاق بسیاری از سر نویسنده گذشته که ما از آن ها بی خبریم، پس من از نویسنده های عزیز خواستم که در قالب ویدئویی پاراگراف اول کتابشان را بخوانند تا من با زیرنویس منتشر کنم، ویدئوهای بعدی معرفی شخصیت های شاهنامه در قالب «از شاهنامه چه می دانیم» بود که این ویدئوها دوشنبه ها منتشر می شود، این ویدئوها به زبان اشاره ترجمه می شود و زیرنویس دارد و هدف من در مجموع این است که بگویم، ناشنوایی معلولیت نیست و ناشنوا یک اقلیت زبانی است که فقط زبان شان گفتاری نیست. او در پایان می گوید: زبان اشاره طبیعی، زبان رسمی ناشنوایان است و مترجمان آن مانند دیگر مترجم ها باید حقوق صنفی مادی و معنوی داشته باشند. فارسی اشاره ای که در صدا و سیما از آن استفاده می شود غلط است و جایگزین زبان اشاره طبیعی نمی تواند باشد.

تعامل با ناشنوایان می تواند به راحتی تعامل با هر اقلیت زبانی باشد، اگر یک گروه چینی مخاطب شما باشند فقط با حضور یک مترجم می توانید ارتباط تان را برقرار کنید، ناشنواها هم با حضور یک مترجم به راحتی با شما در ارتباط خواهند بود.

 

کارگاه

زمینه چینی توصیفی در لحظه

در فیلم های سینمایی با استفاده از عناصری همچون موسیقی برای اتفاقات بعدی داستان زمینه چینی و فضاسازی می شود.

مثلا وقتی قرار است برای شخصیتی اتفاقی بیفتد با استفاده از نت های ساب دومیننت فضای انتظار و تعلیق ایجاد می شود.

داستان نویس باید کار مشابهی را با کلمات انجام دهد.با تصاویر فرعی، ریتم جملات و اشاره های فضاساز. این شگرد را می توانیم زمینه چینی توصیفی در لحظه بنامیم. مثلا فرض کنید شخصیت قرار است به زیرزمین برود و کسی از پشت خفه اش کند.

می توان این گونه نوشت: «بهرام در فلزی کف اتاق را باز کرد. بوی هوای مانده پسش زد. خطوط محو ردپایی روی پله های خاک گرفته دیده می شد. یعنی از ماه ها پیش که به زیرزمین آمد جای پایش باقی مانده بود؟ در زیرزمین، تارهای عنکبوت مثل دستان لرزانی صورتش را نوازش می کردند و به سوی گردنش می رفتند. سایه ای پشت پایش جا به جا شد. لرزید.»

 

عجایب المخلوقات

چراغ قوه گاو آبی

یک بار ملک مهراج به دریای برطائیل رسید، هر شب لب دریا آتش می دید. از دانایی پرسید و او پاسخ داد: «آن گاو آبی است که شب ها از آب بیرون می آید و دم خود را به زمین و به ران هایش می کوبد تا جرقه آتش بزند و در روشنایی آن بتواند گیاه بخورد. صبح که می شود به دریا برمی گردد. همیشه از آبادانی به دور است و بر پشت و زانوهایش موی بسیار هست و از آن موها پرچم درست می کنند.»

 از عجایب المخلوقات محمد بن محمود بن احمد طوسی، سده ششم هجری

 

ابزارک

گودریدز: شبکه اجتماعی کتاب بازها

گودریدز (Goodreads) یک شبکه اجتماعی کتاب است، که کاربران در آن کتاب هایی را که خوانده اند، پیدا می کنند، به کتاب ها امتیاز می دهند و کتاب های محبوب خود را به دوستان خود توصیه می کنند. گودریدز را می توانید روی گوشی های اندروید و iOSیا حتی روی مرورگر رایانه تان ببینید. در این شبکه اجتماعی می توانید به هر کتاب از پنج ستاره امتیاز بدهید یا ببینید کتابی که می خواهید بخرید یا بخوانید قبلا چه امتیازی از کاربران گرفته است و نظرشان درباره آن چه بوده است. می توانید کتاب هایی را که پیشتر خوانده اید، یا هم اکنون می خوانید یا حتی می خواهید بعدا بخوانید، مشخص کنید. نظرتان را درباره آنها بنویسید و در گروه هایی درباره کتاب ها گفت وگو کنید.

 گودریدز به شما امکان یک چالش یکساله هم می دهد که در آن مشخص می کنید در سال پیش رو چند کتاب می خواهید بخوانید و در طول سال پیشرفت تان را رصد می کنید و با دوستان تان مقایسه خواهید کرد.  گودریدز برای کاربرانش، کوییز، نکات بامزه (trivia)، گفتاورد، فهرست کتاب های برتر ژانرهای مختلف و مسابقات با جایزه هم ارائه می کند. همچنین یک بخش ویژه در گودریدز برای نویسندگان وجود دارد که به آنها کمک می کند مخاطب خود را راحت تر بیابند و نظرات مخاطبانشان را ببینند و کتابشان را در گودریدز معرفی کند.

جوایز برگزیده خوانندگان گودریدز (Readers Choice Awards) هم یک برنامه جایزه سالانه است که از سال 2009 شروع شده و کاربران می توانند کتاب های برگزیده خود را که در همان سال انتشار یافته باشد نامزد کنند. در دور نهایی رای گیری 10 کتاب در 20 رده به عنوان کتاب های برگزیده معرفی می شوند.

 

عطف

سفر به ساحل اقیانوس، از درون صدف دریایی

پسر بچه ای که مریض شده و باید روزهای زیادی در رختخواب بماند، صدفی دریایی هدیه می گیرد که با چسباندنش به گوش می توان صدای اقیانوس را شنید. یک رو صبح که مادر به اتاقش می آید با جای خالی او در رختخواب روبه رو می شود...

مجموعه داستان «ساحره سرگردان» نوشته ری برادبری، که با ترجمه پرویز دوایی و توسط نشر ماهی منتشر شده، شامل ده داستان کوتاه ساده، سرراست و خوشخوان است که به آرامی در فضایی ملایم و دلچسب شکل می گیرند و پیش می روند و در پایان، با شگفتی نهایی، اثری همچون یک تلنگر به جا می گذارند.

ری برادبری، نویسنده داستان های خیال پردازانه، ترسناک و علمی _خیلی است اما در این مجموعه بیشتر داستان ها فضایی دلچسب دارند. معروف ترین اثر برادبری «فارنهایت 451» است که یک شاهکار ادبی «ویرانشهری» است و فرانسوا تروفو فیلم سینمایی معروفی از روی آن ساخته است. اخیرا رمان مصور (کمیک استریپ) اقتباس شده از این کتاب نیز در سایت کتابیسم به زبان فارسی منتشر شده است.

 

بریده

ابری به رنگ یاس سفید

آفتاب غروب کرده بود و روشنایی شفقی که به بیشه کاج می تابید مثل این بود که به دور تنه های ناصاف درخت ها نواری از آتش سرخ بسته است... تنه یک تیر تلگراف به شکل ورقه های خاکستری پوسته پوسته شده بود و زمزمه نرم و حزینی از آن برمی خاست. گانین گاهی کنار این تیر می ایستاد، به دوچرخه تکیه می داد، و در آن سوی دشت ها به منظره ای چشم می دوخت که فقط در روسیه چنین منظره ای را می توان دید: در دوردست، حاشیه بریده بریده و سیاه رنگ یک جنگل، و در آسمان طلایی رنگ غروب در بالای جنگل فقط یک ابر به رنگ یاس سفید و شعاع های نور مثل بادبزنی که آتش گرفته باشد از زیر این ابر سفید پخش می شوند.

 او به آسمان چشم می دوخت، به ماغ کشیدن خواب آلوده گاوی در دهکده ای دوردست گوش می داد و سعی می کرد بفهمد معنی همه اینها چیست...

بریده ای از «ماری» نوشته ولادیمیر نابوکوف، ترجمه عباس پژمان، انتشارات هاشمی