آرشیو سه‌شنبه ۱۰ تیر ۱۳۹۹، شماره ۴۶۸۰
صفحه اول
۱
ادبیات

نقش جوایز ادبی

لیلا صادقی

جوایز ادبی می توانند نقش های متفاوتی در جامعه ایفا کنند که از آن جمله ترویج کتابخوانی، توسعه اقتصاد نشر، نشاط فرهنگی، گسترش فضای انتقادی، ارتقای سلیقه مخاطب عام، تغییر افق انتظارات کلیشه ای اهالی کتاب و بسیاری دیگر از رخدادهای خوشایندی که می توانند زیرساخت های فکری یک جامعه را تقویت کنند که البته تاثیر این جوایز در بسترهای مختلف می تواند متفاوت باشد و لازمه چنین فضایی وجود مطبوعات فعال، پاتوق های فرهنگی، فضای گفت وگومدار همچنین گسترش حضور موسسه های فرهنگی مستقل است. در صورت فقدان چنین شرایطی، اعتماد مخاطب به انتخاب برگزیدگان جوایز آنقدر کاسته می شود که به جای نشاط فرهنگی شاهد رخوتی خواب آلود در بستر جامعه خواهیم بود. حضور نقشمند جوایز خصوصی از آن رو حائز اهمیت است که معیارهای ادبی در انتخاب آثار همچنین سازوکار نظام مند داوری فارغ از هر نوع ملاحظات غیرمرتبط تاثیری غیرقابل انکار در ایجاد زیرساخت های اجتماعی- فرهنگی یک جامعه دارد که از آن جمله می توان به رسانه شدن یک جایزه اشاره کرد. جایزه ای که می تواند به اهمیت تنوع های فرهنگی و ادبی در بستر جامعه ای با قومیت های متفاوت اشاره کند، می تواند صدای مردم آن جامعه باشد، نگاه و سبک زندگی مخاطب را تغییر دهد، سلایق مخاطب را به سمت خاصی سوق دهد و با مخاطبان خود گفت وگویی نقادانه داشته باشد و فرهنگ گفت وگو مدار را و در نتیجه تعامل میان نگاه ها و افکار متفاوت را ترویج دهد، می تواند به مرور به یک رسانه تبدیل شود و بستری مناسب برای تعامل جهان های فکری متفاوت ایجاد کند که خود از مهم ترین دستاوردهای بشری است. برای رسیدن به چنین جایگاهی الزاما داشتن یک پیکره متنوع و مستقل داوری درون یک سازوکار مدون فرهنگی می تواند یک جایزه را به یک رسانه تبدیل کند و این رسانه شدن چه سودمندی هایی دارد؟ رسانه ها امکان مشارکت اجتماعی را بالا می برند و امکان تعاملی دوسویه میان مخاطبان و اهالی قلم ایجاد می شود، بسیاری از مشکلات فرهنگی به واسطه رسانه ها حل می شود، امکان دسترسی بهتری به ذخایر فکری فراهم می شود و بسیاری دیگر از تغییراتی که نیاز جامعه است به واسطه رسانه های مستقل امکان پذیر می شود و چه بسا اگر ادبیات و فرهنگ یک جامعه بتواند به یک رسانه تبدیل شود، قوام هر جامعه ای که به زیرساخت های فرهنگی اش برمی گردد دوچندان شود. یکی از مهم ترین موانعی که در طول این سالیان باعث رخوت ادبی و فروپاشی جوایز خصوصی شده است، گریز گفتمان مسلط از شنیدن تنوع ها و تفاوت ها بوده و هست و به همین دلیل جوایز ادبی خصوصی چندانی در ایران نتوانسته اند، دوام بیاورند و این را می توان به عنوان زنگ خطری برای یک فرهنگ دیرپای با ادبیاتی غنی تلقی کرد.