آرشیو چهار‌شنبه ۱۱ تیر ۱۳۹۹، شماره ۵۶۹۴
زندگی: دانش
۱۵

با کاهش مراجعه اهداکنندگان به علت ترس از شیوع کرونا، تامین خون برای بیماران دشوار شده است

اهدای خون را قطع نکنید

عسل اخویان طهرانی

در چند ماه گذشته با همه گیری بیماری ویروسی کووید-19 و توصیه متخصصان به مردم برای ماندن در خانه، بسیاری از کشورها با بحران اهدای خون و فرآورده های خونی مواجه شدند. این نگرانی برای حضور در مراکز انتقال خون و اهدای خون در کشور ما نیز موجب شده است که بر اساس آمارهای سازمان انتقال خون کشور شاهد کاهش 12 درصدی اهدای خون در سه ماهه نخست سال 99 باشیم. این در حالی است که مردم ما همیشه در بحران ها و بلایای طبیعی مختلف مانند جنگ، زلزله، آتش سوزی و... با حس نوعدوستی خود، صف های طولانی برای اهدای زندگی به هموطنانشان تشکیل داده اند. از این رو در گفت وگو با مدیران سازمان انتقال خون ایران، شرایط کنونی مدیریت منابع و فرآورده های خونی را در شرایط بحران و تمهیداتی را که برای حفظ سلامت اهداکنندگان اتخاذ شده است، بررسی می کنیم.

با وجود شیوع کووید- 19، بسته شدن بسیاری از مراکز درمانی و بخش های جراحی بیمارستان ها و کاهش نیاز به مصرف واحدهای خونی در کشور، همچنان نیاز بیمارانی که به صورت مستمر خون یا فرآورده های خونی دریافت می کنند به قوت خود باقی مانده است. فرزام معماری، مدیر روابط عمومی سازمان انتقال خون درخصوص رویکردهای سازمان انتقال خون برای تامین خون مورد نیاز در کشور در ماه های گذشته به جام جم می گوید: «اولین کاری که سازمان انتقال خون برای جلوگیری از ایجاد بحران نیاز به خون در کشور باید انجام می داد، این بود که ضمن تاکید بر اهمیت پرهیز از عبور و مرورهای غیرضروری یادآور شود اهدای خون امری ضروری است و نباید در این شرایط نیز از آن غافل شد.»

وی با تاکید بر این موضوع که همواره سازمان انتقال خون کیفیت منابع خونی را به کمیت آن ترجیح داده، می افزاید: «سازمان انتقال خون در طول دوران فعالیتش همواره تلاش کرده تا بالاترین سطح استاندارد را برای دریافت و تحویل منابع خونی داشته باشد؛ بنابراین در این دوران نیز بالاترین سطح استاندارد و بهداشت را در مراکز انتقال خون برای دریافت خون سالم و بدون نگرانی برای اهدا کننده و مصرف کننده رعایت می کنیم. یکی از راهکارهایی که همیشه در بحران ها یا بلایای طبیعی برای جذب حداکثری اهداکنندگان انجام می شود، استفاده از پایگاه های انتقال خون سیار در مکان های تجمع افراد است. اما در بحران کنونی حتی این امکان نیز فراهم نبود، زیرا باید از تجمعات جلوگیری می شد، به همین دلیل فقط پایگاه های ثابت با تمام تمهیدات بهداشتی لازم به جمع آوری خون سالم در این ایام پرداخته اند.»

به گفته مدیر روابط عمومی سازمان انتقال خون، به لطف مردم، کاهش میزان اهدای خون در کشور ما بر خلاف بسیاری از کشورها که با بحران کمبود خون مواجه شده اند و شاخص های سلامت خون در آنها به دلیل دریافت خون از تمامی داوطلبان با مشکلاتی روبه رو شده است، نگران کننده نبوده و با توجه به شرایط کنونی قابل پیش بینی بوده است. به علاوه کیفیت خون های اهدایی نیز سختگیرانه مورد بررسی قرار گرفته تا دریافت کنندگان خون و فرآورده های خونی با مشکلی مواجه نشوند.

 از رسانه ملی تا پویش های مردمی

معماری با اشاره به نقش حمایت های رسانه ای در اطلاع رسانی در خصوص ضرورت اهدای خون و حتی اهدای پلاسما از سوی بهبودیافتگان کووید- 19 به شکرانه سلامت دوباره شان برای درمان سایر مبتلایان به این بیماری ویروسی تصریح می کند: «در چند ماه گذشته همه رسانه ها و به ویژه رسانه ملی در جهت افزایش آگاهی مردم از بی خطر بودن اهدای خون در شرایط کنونی و همچنین ضرورت اهدای پلاسما از سوی بهبودیافتگان کووید - 19   با سازمان انتقال خون همکاری داشته اند.

از طرفی فضای مجازی نیز در افزایش آگاهی و اطلاع رسانی در این دوران به ما کمک کرده است. مردم می توانند در تمام شبکه های اجتماعی داخلی صفحه رسمی سازمان انتقال خون به نشانی iranbto@ را دنبال کنند و بیشتر در جریان فرآیندهای اهدای خون قرار بگیرند. از طرفی افراد شناخته شده نیز با دعوت از دنبال کنندگان خود در صفحات مجازی برای اهدای خون در این دوران حمایت های خوبی از این امر خداپسندانه داشته اند و پیام ما را به خوبی به مخاطبانشان انتقال دادند. همچنین سازمان های مردم نهاد و انجمن های مختلف استانی و کشوری نیز پویش های مختلفی را در حمایت از اهدای خون در شرایط ویژه کنونی برگزار کردند.»

 حس مسوولیت پذیری بالای خانم ها

به گفته مدیر روابط عمومی سازمان انتقال خون، برخلاف روند کلی اهدای خون در کشور، میزان اهدای خون از سوی بانوان در سه ماهه اول سال 99 بر خلاف چند سال گذشته که همواره زیر 5درصد بوده به بالای این عدد رسیده است. معماری در پاسخ به پرسش جام جم در خصوص علت این افزیش استقبال در میان خانم ها بیان می کند: «معمولا در شرایط بحرانی همواره شاهد همکاری بیشتری از سوی خانم ها هستیم. در شرایطی مانند زلزله بم، ورزقان، زلزله کرمانشاه و آتش سوزی پلاسکو که به نحوی شرایط تنش زا بوده نیز همین الگو را مشاهده کرده ایم و حتی در برخی استان ها شاهد اهدای خون بالای 20درصد از سوی خانم ها بودیم که کم سابقه است. به نظر می رسد علت آن برگرفته از حس مسوولیت پذیری بیشتر زنان برای نجات افراد آسیب دیده باشد.»

 مدیریت بهینه اهدا و عرضه خون

اهدای خون هیجانی موجب دریافت خون به میزان مازاد مصرف کشور می شود که در سال های گذشته حتی موجب دورریز خون های اهدایی می شد. دکتر بشیر حاجی بیگی،  سخنگوی سازمان انتقال خون در این باره توضیح می دهد: «در برخی بحران ها حتی نیاز به اهدای خون افزایش نمی یابد و این حجم مازاد مصرف نمی شود،زیرا خون و فرآورده های خونی تاریخ مصرف مشخص و محدودی دارند. به همین جهت در سال های اخیر در سازمان انتقال خون تلاش کرده ایم تا رویکرد اهدای خون هیجانی را به اهدای خون مسوولانه تغییر دهیم. به این منظور تلاش کرده ایم  سامانه هایی را برای مدیریت روند اهدای خون از سوی اهداکنندگان و نحوه استفاده و تولید فرآورده از خون های اهدایی توسعه دهیم. توزیع یکنواخت میزان اهدای خون در روزهای متوالی پس از بحران با کمک سامانه ثبت نام و  نوبت دهی آنلاین از جمله اقداماتی است که به مدیریت دریافت بهینه خون در کشور کمک کرده است.»

به گفته مسوولان سازمان انتقال خون در روند مدیریت اهدای خون هیجانی طی سال های گذشته، شیوه های مختلفی برای مدیریت اهدای خون مسوولانه شکل گرفت. به عنوان مثال پس از بحران زلزله کرمانشاه باشگاه اهداکنندگان گروه خونی ا منفی و مدیریت اهداکنندگان گروه های خونی منفی شکل گرفت. گروه های خونی منفی معمولا کمیاب تر است و در شرایط غیربحرانی نیز ممکن است با کمبود چنین گروه های خونی روبه رو شویم. دکتر حاجی بیگی توضیح می دهد:

«از آنجا که مردان هر سه ماه و زنان هر چهار ماه یکبار می توانند اهدای خون داشته باشند، باید تلاش کنیم این اهدا در زمان مناسبی رخ دهد تا خون به درستی مصرف شود و بی استفاده نماند. ساماندهی اهدای خون در کنار توسعه فناوری تولید فرآورده های متنوع خونی مانند پلاکت، پلاسما و سایر اجزای خونی که می تواند برای مدت طولانی تری ذخیره شود موجب شده کمترین میزان دور ریز خون اهدایی را داشته باشیم. ایران از معدود کشورهایی است که می تواند 97درصد خون های دریافتی را به فرآورده های خونی تبدیل کند.»

دکتر طباطبایی با اشاره به اهمیت اهدای مستمر خون به جام جم می گوید: «با کار های انجام شده در طول این سال ها ، در حال حاضر بین 55 تا 57 درصد خون اهدایی کشور از اهداکنندگان مستمر خون در حال تامین است. این روند به ما کمک می کند بر اساس بانک اطلاعاتی خود در شرایطی که با کمبود خون یا فرآورده خاصی از گروه خونی خاصی روبه رو می شویم از اهداکنندگان مستمر که از لحاظ سلامت مورد تایید قرار گرفته اند، کمک بخواهیم. همچنین در صحبت هایی که با مراجع تقلید داشته ایم اجازه گرفته ایم افرادی که نذر خون برای مناسبات خاصی مانند عاشورا یا شب ها قدر دارند، بتوانند نذر خود را در بازه زمانی چند روزه ادا کنند تا با حجم مازادی از خون در این ایام روبه رو نشویم.»  

 هنوز با بحران کمبود خون روبه رو نشده ایم

به گفته مدیر روابط عمومی سازمان انتقال خون ایران، مدیریت منابع خونی در سازمان انتقال خون کمک کرده است با وجود کاهش میزان اهدای خون در ماه های گذشته، هیچ بیماری با بحران کمبود خون روبه رو نشود. ذخایر خون سازمان انتقال خون نیز در طول این دوران هیچ گاه از سه روز کمتر نشده است. وی در ادامه با اشاره به بیمارانی که مصرف کننده مداوم خون یا فرآورده های خونی هستند مانند بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور و هموفیلی، می افزاید: «خدا را شاکریم که تا امروز با وجود همه گیری بیماری کرونا که بزرگ ترین بحران جهانی در سال های کشور است، مشکلی در تامین نیاز این بیماران نداشته ایم. اما هموطنان مان باید توجه داشته باشند نیاز به خون در چنین بیمارانی حتی در شرایط شیوع کرونا نیز به قوت خود باقی است و تداوم سلامت این بیماران به همراهی هموطنان برای اهدای خون وابسته است.»

بهبود یافتگان کووید-19 شکرانه سلامتشان را فراموش نکنند

مدیر روابط عمومی سازمان انتقال خون در پاسخ به پرسش جام جم در خصوص امکان اهدای خون از سوی بهبودیافتگان از بیماری کووید-19 تصریح می کند: «بر اساس مطالعات صورت گرفته، بهبودیافتگان کووید-19 در صورتی که سایر شرایط لازم برای اهدای خون را احراز کنند، یک ماه پس از بهبود کامل منعی برای اهدای خون نخواهند داشت. اما در حال حاضر تلاش ما این است که از بهبودیافتگان این بیماری برای اهدای پلاسمای خونشان که حاوی آنتی بادی علیه این بیماری است و می تواند به درمان بیماران کووید-19 کمک کند به مراکز انتقال خون مراجعه کنند. ایده آل ترین زمان برای اهدای پلاسما از سوی این افراد حداقل 28 روز پس از بهبود کامل است.»

بر اساس آمارهای منتشر شده از سوی سازمان انتقال خون تا ششم تیر امسال 2350 بهبودیافته کووید-19 برای اهدای پلاسما به مراکز انتقال خون اعلام شده مراجعه کرده اند که از میان این افراد تاکنون 1880واحد پلاسما تهیه شده است. همچنین بیشترین میزان اهدای پلاسما برای درمان کووید-19 در استان های تهران، خوزستان و خراسان رضوی بوده است.

اهدای خون هیجانی کارآمد نیست!

یکی از مشکلات چرخه تامین خون و فرآورده های خونی که سازمان انتقال خون معمولا با آن رو به رو می شود، روند افت و خیز شدید اهدای خون در برخی مقاطع زمانی است.

دکتر سید مرتضی طباطبایی، مدیر کل جذب و نگهداری اهداکنندگان سازمان انتقال خون در این باره به جام جم می گوید: «در برخی مناسبات مانند ایام تاسوعا و عاشورای حسینی، شب های قدر، اعیاد مذهبی و هنگام بروز حوادثی مانند زلزله هایی که در سال های اخیر تجربه کردیم مانند زلزله بم، کرمانشاه و ورزقان و همچنین آتش سوزی ساختمان پلاسکو معمولا میزان مراجعه به مراکز اهدای خون به اوج خود می رسد، اما در مقابل این ایام روزهایی از سال یا در برخی شرایط شاهد کاهش چشمگیر اهدای خون هستیم.»

به گفته دکتر طباطبایی، تعطیلات نوروز، دهه اول و آخر ماه مبارک رمضان، روزهای سرد و پر بارش زمستان و همچنین مواقعی که میزان آلودگی هوا در کلانشهرها افزایش می یابد یا در شیوع برخی بیماری ها مانند شرایط کنونی همه گیری کووید-19 شاهد کاهش چشمگیر مراجعه افراد برای اهدای خون به مراکز انتقال خون هستیم.  وی تصریح می کند: «این در حالی است که در تمام این ایام نیاز به خون در کشور به قوت خود باقی است. از طرفی در ایامی مانند تعطیلات نوروز به دلیل افزایش سفرها و حوادث جاده ای، میزان خون مورد نیاز در کشور به شدت افزایش می یابد. به همین جهت در طول این سال ها همواره تلاش برای مدیریت اهدای خون و تشویق به اهدای خون مستمر بوده است.