آرشیو دو‌شنبه ۲۴‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۴۹۸۴
فرهنگ و هنر
۲۵
چهره ها

امروز سالروز درگذشت عبدالحسین زرین کوب است

تاریخ نگار بزرگ با کتابخانه ای درسر

دنیای اقتصاد : عبدالحسین زرین کوب یکی از نوادر دوران ماست؛ کسی که در دوران حیات نه تنها به تاریخ با دیده انتقادی نگاه می کرد که آثار خود را نیز با بازنگری مجدد از نقد و نظر بی نصیب نمی گذاشت.

این دقت و تعهد کاری از او محققی ساخت که به مدد دانش و شیرینی نثرش، آثارش هم برای دانش پژوهان مرجعی قابل استناد شده و هم برای مردم عادی، کتاب هایی لذت بخش برای مطالعه.

عبدالحسین زرین کوب در 27 اسفند سال 1301 در بروجرد به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتی را در زادگاهش گذراند و بعد به تهران آمد. در سال 1324، پس از آنکه در امتحان ورودی «دانشکده علوم معقول و منقول» و «دانشکده ادبیات» حائز رتبه اول شده بود، وارد رشته ادبیات فارسی دانشگاه تهران شد؛ تحصیلی که تا دکترا ادامه یافت.

دقت و توجه در تحقیق گویا در تمام شئون زندگی زرین کوب تسری یافته بود از جمله ازدواج. وی در سال های ورودش به دانشکده، با قمر آریان آشنا شد.

آشنایی آنها در فضای دانشکده نزدیک به 9 سال ادامه یافته بود، تا آنکه سرانجام عبدالحسین زرین کوب، که 30 ساله شده بود، از آریان خواستگاری کرد. به گفته آریان، زمانی که ماجرا را با پدرش مطرح کرد، شنید که پدرش به خوبی با زرین کوب آشناست و مقالاتی از او خوانده، اما فکر می کرده که نویسنده آن مقالات باید مردی 50ساله باشد.

از نکات بارز شخصیت زرین کوب فروتنی بود. از این رو از به کار بردن لقب دکتر پیش از اسمش ابا داشت و حتی گفته می شود یک بار همسرش را که در جمع، وی را دکتر زرین کوب خطاب کرده بود شماتت کرد. حافظه قوی وی از دیگر نکاتی است که در خاطره اغلب اطرافیانش به عنوان ویژگی شگفت انگیز به یاد مانده است. دکتر باقر صدری نیا، استاد دانشگاه تبریز که یکی از شاگردان عبدالحسین زرین کوب بود نقل می کند: متانت توام با عطوفت و مهربانی ویژگی بارز استاد زرین کوب بود و تلاش شگفت انگیز و حافظه بسیار عجیب ایشان نیز بسیار حیرت آور بود، بدین جهت روزی از استاد پرسیدم: «شما چگونه این همه مطالب را می نویسید، آیا فیش برداری می کنید؟» ایشان پاسخ دادند: «حافظه ام بد نیست و مطلبی را که 40 سال پیش خوانده ام غالبا به خاطر دارم که در کدام صفحات کتاب بوده است، ابتدا مطلب را می نویسم و سپس به کمک حافظه ارجاع می دهم.»

صدری نیا همچنین درباره تلاش و پشتکار بی وقفه و مداومت زرین کوب در مطالعه گفته است: «هر وقت که برای دیدارشان می رفتیم، یا مشغول خواندن بودند یا نوشتن؛ این درحالی بود که گرفتار انواع بیماری ها بودند و در این رابطه می گفتند «من کلکسیون امراض هستم». استاد در طول شبانه روز حدود 16 تا 18 ساعت مشغول مطالعه و نوشتن بودند.»

حبیب الله شریفی، استاد دانشگاه سوربن فرانسه نیز درباره شیوه کار استاد شرح داده است: «بعد از اینکه برای تحقیق به فرانسه رفته بودم، دکتر به همراه خانم دکتر قمر آریان به فرانسه آمدند. دوره اول بیماری شان بود. ضمن درمان بیماری شان تحقیق می کردند. من شاهد نوشتن کتاب «سر نی» بودم. نکته ای در تحریر ایشان وجود داشت؛ او در پاریس اتاق کوچکی را برای نوشتن انتخاب کرده بود که کسی اجازه وارد شدن به آن اتاق را نداشت. به اتاق می رفت، در را می بست و مشغول نوشتن می شد. اتاقش شامل یک میز و صندلی و مقداری کاغذ بود و کتابی در آنجا وجود نداشت. در واقع او بدون آنکه منبعی داشته باشد گاهی حدود چهار ساعت می نشست و می نوشت. حتی برای غذا خوردن هم به سختی بیرون می آمد. قمر خانم می رفتند دنبال شان می گفتند: عبدی اگر شما گرسنه نمی شی، دیگران گرسنه اند.»

زرین کوب علاوه بر ادبیات و تاریخ به موسیقی نیز علاقه مند بود. عظیم زرین کوب برادر استاد در این باره گفته است: «زرین کوب به موسیقی اصیل ایرانی علاقه خاصی داشت. او به سه خواننده علاقه مند بود: ادیب خوانساری، غلامحسین بنان و استاد شهیدی. او عاشق صدای ساز حسن کسایی بود. البته ما به صورت خانوادگی عاشق صدای نی و ساز استاد کسایی هستیم، یادم می آید بچه که بودیم و شلوغ می کردیم، زمانی که رادیو می گفت نوای ساز استاد کسایی است، مادرم می گفت: هیس! سیدحسن می خواهد نی بزند، حرف نزنید. زرین کوب زمانی که می خواست به فرانسه برود به من گفت «از استاد کسایی چیزی درنیامده؟» من هم گفتم چرا، دو کاست از او به تازگی منتشر شده است. من دو کاست را در اختیار ایشان گذاشتم. خانمش تعریف می کرد زرین کوب زمانی که شروع به نوشتن «سر نی» می کرد، کاست کسایی را برایش می گذاشتم، خود زرین کوب هم می گوید با نوای نی کسایی «سر نی» را نوشتم.»

از زرین کوب 15 کتاب در زمینه ادبیات، 14 کتاب در زمینه عرفان و تصوف و 12 کتاب در زمینه تاریخ و چند کتاب درسی و مقاله به جا مانده است که از میان آنها می توان به آثار پرمخاطبی چون «از کوچه رندان»، «پله پله تا ملاقات خدا» و «دو قرن سکوت» اشاره کرد. عبدالحسین زرین کوب در 24 شهریور 1378 در 77سالگی در تهران درگذشت.