آرشیو سه‌شنبه ۲۵‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۷۴۴۴
صفحه آخر
۲۰
یادداشت

هنرمند یا کنشگر سیاسی و اجتماعی ؟

دکتر سیامک زند رضوی (جامعه شناس)

واکنش های مردم به موضع گیری های سیاسی و اجتماعی هنرمندان را باید در بستری به نام کشور ایران بررسی کنیم. ابتدا باید بگوییم که این پدیده جدید نیست. قبل از انقلاب هم فیلمسازان و بازیگران و شاعران و نویسندگان به طور جدی میان مردم محبوبیت داشتند و جامعه از آنها انتظار داشت که برای حل مشکلات اساسی جامعه در عرصه سیاسی واجتماعی کمک کنند. کتاب های شعر خریده و خوانده می شد به این امید که در آن اشاره ای شده باشد به صدای شهروندانی که درخواست آزادی سخن گفتن و اظهارنظر کردن داشتند.

سوال مهم تری اینحا مطرح است؛ اینکه چرا هنرمندان باید وارد این عرصه شوند؟ عرصه ای که قاعدتا با اهداف سیاسی و کنشگران سیاسی و اجتماعی مرتبط است؛ در آن دوره قدرت برای شنیدن صدای شهروندان هیچ مفری را به عنوان تشکل نمی پذیرفت. یک حزب بود که همه باید عضو می شدند و اجازه تاسیس حزب مستقل داده نمی شد. جامعه یا باید سکوت می کرد یا راه دیگری پیدا کرد؛راه دیگری که پیدا کرد زبان و بیان هنرمندان بود. امروز هم راهی که برای بیان حرف های مردم پیدا شده از زبان هنرمندان است و به دلیل وجود شبکه های اجتماعی قدرتمند متکی به وب اکنون هم موافقان یک نظر می توانند اظهارنظر کنند و هم مخالفان آن. حال کسی که سوالی را مطرح کرده یا اظهارنظری می کند با تشویق عده ای مواجه می شود و در مقابل عده ای این نظر را منکر می شوند و نقد می کنند.

اما چرا وقتی هنرمند و چهره ای درباره مساله ای اجتماعی یا سیاسی اظهارنظر می کند معمولا با نقدهای تند مردم مواجه می شود؟ مساله اینجاست که درساختار قدرت درباره آزادی بیان از دوره مشروطه بسیارصحبت شده است اما تا امروز آن را به رسمیت نشناخته ایم. حال که امکان سخن گفتن و اظهارنظر در شبکه های اجتماعی درمقیاس تجمعاتی و تقریبا به شکلی همگانی پیدا شده و همه تلاش می کنند نظرشان را بیان کنند با کلماتی مواجه می شویم که گوش ما به آنها عادت ندارد. درحالی که طبیعی است یک عده موافق نظر هنرمندی باشند که درباره موضوعی اظهارنظر کرده و یک عده مخالف آن. اما ما باید از حق آزادی بیان بی قید وشرط دفاع کنیم،البته طبیعی است هر فردی هم که درباره یک موضوع روز اظهارنظر می کند باید برای شنیدن انتقادها و نظرات مخالف آماده باشد.

امروز و با وجود امکانی که شبکه های اجتماعی در اختیار هنرمندان و چهره های شناخته شده قرار داده باز هم بسیاری از هنرمندان مراقب هستند که وارد این چالش ها نشوند اما تکرارآن در مجموع نشان می دهد که یک نیاز اساسی در جامعه وجود دارد و این نیاز پاسخ نگرفته است،یعنی گروه های ذی نفع مختلف نمی توانند برنامه های مورد علاقه خود را در یک بستر واقعی پیش ببرند و یکی از راه هایی که جامعه ما برای این کار پیدا کرده اظهارنظر و کنشگری هنرمندان و چهره های محبوب است؛ در صورتی که جامعه بتواند در قالب تشکل های مردم نهاد و بویژه احزاب سیاسی مستقل و متنوع نظراتش را بیان کند این چالش ها برای چهره ها کمتر خواهد شد.