آرشیو سه‌شنبه ۲۵‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۵۷۵۶
فرهنگ: ادبیات و هنر
۱۰

آموزش با نوشت افزار ایرانی : نوشت افزار ایرانی بخشی از مجموعه محصولات جنبی صنایع فرهنگی است که تولید نمونه ملی آن به انجام رسیده است

پیشروی در میدان تحریر

آذر مهاجر

روزگار دفترهای ساده و کاغذهای کاهی سپری شده و مدت ها بود که بازار را دفترهایی با طرح شخصیت های کارتونی قبضه کرده بودند. نزدیک به دو دهه قهرمان های کارتونی از شرکت های بزرگ بین المللی روی دفترهای مشق و حساب و جزوه دانش آموزان ایرانی جولان می دادند که جمعی از فعالان فرهنگی دست به کار شدند و از سال 1391 تلاشی را آغاز کردند برای چاپ تصاویری آشنا برای کودکان و نوجوانان ایرانی روی جلد دفترها و بدنه نوشت افزار. شاید به نظر ساده بیاید اما راه دشوار و مشکلات زیادی پیش رو بود؛ از متقاعد کردن تولیدکنندگان داخلی به استفاده از تصاویر ایرانی تا رفع موانع قانونی. مجمع نوشت افزارهای ایرانی، تشکلی است که همزمان با این تلاش، شکل گرفت و توسعه پیدا کرد. این مجمع چند سال است که در پایان تابستان و در آستانه بازگشایی مدارس نمایشگاه نوشت افزار ایرانی را با نام ایران نوشت برگزار می کند تا توجه کودکان و والدین ایرانی به محصولات ملی جلب شود و حالا دیگر نوشت افزارهای ایرانی به دفترچه هایی با طرح جلد ملی خلاصه نمی شود و سایر نوشت افزار مانند کیف و مداد و سایر محصولات مورد نیاز دانش آموزان را نیز در بر می گیرد. داستان نوشت افزار ایرانی با اوج و فرودهایش ادامه داشت که ویروس کرونا رسید و مانند دیگر بخش های زندگی، این مقوله را هم تحت تاثیر قرار داد. البته که امسال هم نمایشگاه نوشت افزار ایرانی برگزار شده و البته که مثل بسیاری دیگر از نمایشگاه ها به فضای مجازی کوچ کرده اما حتما از جهات دیگری هم تحت تاثیر انتشار این ویروس قرار گرفته است.

 ایران نوشت سراسری شد

مجمع نوشت افزار ایرانی از سال 1391 نمایشگاه نوشت افزار ایرانی را برگزار می کند که هفت دوره اش در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان برگزار شد. یکی دو سال اول تولیدات نمایشگاه محدود بود و تولیدکنندگان زیادی هم در آن سهم نداشتند اما کنجکاوی ها برانگیخته شده بود و علاقه مندان توجه شان به دفترمشق هایی که روی جلدشان طرح های ایرانی بود جلب می شد. آرام آرام هم تعداد اقلامی که طرح های ایرانی روی آنها چاپ می شد، افزایش پیدا کرد، هم تولیدکنندگان بیشتری پای کار آمدند. جشنواره ایران نوشت هر سال برگزار شد تا رسیدیم به سال کرونا و این روزها که نمایشگاه ایران نوشت در حال برگزاری است اما نه در ساختمان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و نه هیچ مکان دیگری بلکه در فضای وب و نیز در فروشگاه های محلی.

امسال کرونا نمایشگاه نوشت افزار ایرانی را با هر سال متفاوت کرده؛ اگر نمایشگاه به صورت حضوری برگزار نشده در عوض همه مردم شهرستان ها می توانند در فروشگاه های محلی اقلام ایران نوشت را پیدا کنند؛ فقط کافی است سری به سامانه ایران نوشت www.irannevesht.ir بزنند و فهرست فروشگاه های محلی را ببینند.

یکی دیگر از تفاوت های این دوره از جشنواره با دوره های پیشین، افزایش نوشت افزارهایی با طرح های ایرانی است. این طرح ها ابتدا روی جلد دفترهای مشق و بعد روی کیف و جامدادی و سایر لوازم دیده می شد و حالا خودکار و ماژیک و مداد با طرح ایرانی هم تولید و عرضه شده است. البته هنوز لوازمی هستند که در داخل کشور انجام  تولید نمی شود که به تصاویر ایرانی مزین شوند، مثل اتود، روان نویس و پانچ.

 جشنواره ایران نوشت از 19 مرداد آغاز شده و تا پایان تابستان 1399 ادامه دارد.

 از قانون تا فرهنگ

مانع بزرگ، دسترسی بدون هزینه است. تولیدکنندگان نوشت افزار بدون هزینه کردن یک ریال می توانند تصویر شخصیت های کارتونی شرکت های بزرگ انیمیشن سازی و فیلمسازی جهان را روی نوشت افزارشان چاپ کنند و از استقبال مخاطبان کودک و نوجوان هم بهره مند شوند. بنابراین طبیعی است که متقاعد کردن این تولیدکنندگان به استقاده از طرح های ایرانی مهم ترین چالش مجمع نوشت افزار ایرانی باشد. تا امروز مجمع بخشی از تولیدکنندگان را با این طرح همراه کرده، اما احتمالا لازم است قانونگذار دست به کار شود و قانون مالیات بر محصولاتی با طرح های خارجی را تصویب کند تا در نبود کپی رایت به نحوی استفاده از تصاویر کارتون های خارجی برای تولیدکنندگان داخلی هزینه داشته باشد و دست کم بین تولیدکننده ای که هزینه طراحی و استفاده از طرح های داخلی را پرداخت می کند با تولیدکننده ای که طرح هایش را کپی می کند، عدالت برقرار شود.  نفی یا محدودیت قانونی استفاده از قهرمان های خارجی روی نوشت افزار ایرانی شاید به نظر منطقی و کارگشا نباشد یا دست کم در اقتصاد کشورمان به نتیجه مطلوب ختم نشود، اما تجربه نشان داده خیلی وقت ها یک قانون بعد از گذشت زمان به فرهنگ تبدیل شده و زمینه برای تغییر رویکردها فراهم شده است.

 نوشت افزار، یک قلم از محصولات جنبی

ایران نوشت یک نقطه شروع است؛ شروع تولید و عرضه محصولات شخصیت محور بر اساس قهرمان های آشنای وطنی. تولیدکنندگان کالا در تمام جهان برای ایجاد ارتباط موثرتر با مشتری ها و بازاریابی دست به طراحی شخصیت می زنند، مثل طراحی از یک گاو که محصولات لبنی خاصی را تداعی می کند یا تصویر کودکی که یادآور محصولات بهداشتی کودکان است و هزاران مورد دیگر. در بسیاری موارد محصولات مصرفی خانواده ها و به خصوص کودکان و نوجوانان به تصویر قهرمانان داستانی برآمده از آثار سینمایی و انیمیشنی مزین می شوند که ما به عنوان محصولات جانبی می شناسیم. کارتون باب اسفنجی، داستان اسباب بازی و امثال آنها تولید می شود و همزمان با نمایش این آثار در سینماها یا تلویزیون های جهان، محصولاتی مانند حوله، مسواک، لیوان، روتختی و خیلی چیزهای دیگر به بازار می آید که تصویر قهرمانان این کارتون ها روی آنها نقش بسته است. نوشت افزار بخشی از این مجموعه محصولات است که در ایران به عنوان محصولات جنبی می شناسیم.

بنابراین نوشت افزار ایرانی با طرح های ایرانی، بخشی از یک مجموعه کالای مصرفی است که در اتصال بافرهنگ قرار دارد و لازم است با آثار داستانی ازجمله فیلم و پویانمایی و برنامه های عروسکی پشتیبانی شود.

تولیدکنندگان داخلی برای همراهی با برنامه نوشت افزار ایرانی به طرح هایی نیاز دارند که برای کودکان و نوجوانان معنادار و ارجاع دهنده باشند. یک طرح زمانی می تواند از میان انبوه طرح های موجود در بازار جذابیت ایجاد کند که معنایی در ذهن مخاطب کودک و نوجوان متبادر کند یا ذهن او را به یک داستان، ماجرا، فیلم، کارتون یا رویداد ارجاع بدهد.  از این مجموعه به هم پیوسته از آثار هنری و محصولات مصرفی، ما در کشورمان صرفا در تولید نوشت افزار بومی و ملی گام هایی برداشته و هنوز به موفقیت کامل هم نرسیده ایم و از همین جا پیداست که برای رسیدن به محصولات مصرفی فرهنگساز چه راه درازی در پیش داریم و چقدر اتصال بین پدیدآورندگان آثار هنری و نمایشی ازجمله انیمیشن سازان با سرمایه گذاران در بخش تولید اهمیت و ضرورت دارد.

سینماگران، هنرمندان نقاش، نویسندگان و شاعران کودک و نوجوان و البته سازندگان برنامه های کودک تلویزیون از برنامه های زنده گرفته تا عروسکی و کارتونی می توانند به برنامه نوشت افزار ایرانی بپیوندند تا بچه ها بتوانند تصاویر شخصیت های محبوبشان را روی نوشت افزارشان داشته باشند، به شرط آن که فعالان اقتصادی به سرمایه گذاری در این بخش ترغیب شوند و بستر اقتصادی و قانونی برای تعاملاتی ازاین دست فراهم شود.

نوشت افزار ایرانی از دریچه اعداد

نوشت افزار را اگر از دریچه اعداد و ارقام نگاه کنیم، لزوما به یک برداشت اقتصادی دست پیدا نمی کنیم. درباره این بازار و نمایشگاه نوشت افزار ایرانی اعداد می توانند معنای فرهنگی داشته باشند و نکاتی قابل اعتنا را بازگو کنند.