آرشیو چهار‌شنبه ۲۶‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۴۷۴۴
جهان
۶
گزارش روز

نتایج نشست سوچی؛ تغییر قانون اساسی و برگزاری انتخابات ریاست جمهوری مجدد

پوتین، صحنه گردان بلاروس

محمدحسین لطف الهی

الکساندر جی لوکاشنکو، رهبر قدرتمند بلاروس که این روزها خود را در محاصره معترضانی خشمگین می بیند، روز دوشنبه عازم روسیه شد تا در دیدار با ولادیمیر پوتین از او درخواست کمک کند؛ دیداری که در پایان نتیجه مد نظر لوکاشنکو را در پی نداشت و حالا رییس جمهور همیشگی بلاروس باید خود را برای «تغییر قانون اساسی» و «برگزاری انتخابات ریاست جمهوری جدید» آماده کند.

در ابتدای این دیدار که در شهر سوچی روسیه برگزار شد، رییس جمهور بلاروس خشونتی را که اغلب در برخورد با معترضان از او می بینیم، کنار گذاشته بود و در مقابل با خضوعی باورنکردنی، روسیه را «برادر بزرگ تر» خواند و از ولادیمیر پوتین و «همه روس ها» به خاطر کمک هایی که تا امروز به بلاروس کرده اند، تشکر کرد. تصاویر منتشر شده از این دیدار نیز به اندازه کافی تعجب برانگیز بود و نشان می داد «آخرین دیکتاتور اروپا» برای حفظ صندلی ریاست خود حاضر است هر کاری را انجام دهد و هر چیزی را تحمل کند. در این تصاویر که در آخرین لحظات این نشست ثبت شده، رییس جمهور روسیه بیانیه پایانی را قرائت می کند و از نتایج این دیدار سخن می گوید، در حالی که لوکاشنکو دفتری را روی زانویش گذاشته و صحبت های پوتین را یادداشت می کند. نیویورک تایمز نوشته است:«این سرنوشت رهبری است که در 26 سال حاکمیت خود بیش از مردم بر حمایت روسیه تکیه کرده است». لوکاشنکو که 26 است حاکم مطلق بلاروس است پس از انتخابات 9 آگوست از سوی معترضان به تقلب در انتخابات متهم شد و بسیاری از کشورها، نتایج انتخابات بلاروس را به رسمیت نشناختند. رییس جمهور بلاروس نیز به جای تلاش برای اقناع معترضین و منتقدین، تصمیم به سرکوب این اعتراضات گرفت به طوری که به گزارش رسانه های اروپایی تنها در روز یکشنبه یعنی یک روز پیش از سفر لوکاشنکو به سوچی دست کم 100 هزار نفر در بلاروس به خیابان ها آمدند و 774 نفر نیز بازداشت شدند. لوکاشنکو تصمیم داشت با جلب حمایت روسیه از این بحران عبور کند و این خواسته را در دیدار با پوتین مطرح کرد. رییس جمهور روسیه ابتدا او را «یکی از نزدیک ترین متحدین» کشورش خواند سپس «پیروزی درخشان» لوکاشنکو در انتخابات ریاست جمهوری را به او تبریک گفت. او سپس پیشنهاد داد که در پی مشکلات اقتصادی بلاروس، مسکو به این کشور وام 1.5 میلیارد دلاری اعطا کند تا بلاروس بتواند از بحران اقتصادی عبور کند. این چهره حمایتگر پوتین اما در طول نشست همین طور ثابت باقی نماند و او بلافاصله بعد از این صحبت ها از لوکاشنکو خواست شرایط را برای تغییر قانون اساسی به منظور به وجود آمدن امکان برگزاری انتخابات ریاست جمهوری فراهم کند. پوتین گفت:«روسیه می خواهد، بلاروس از این بحران به تنهایی و با اتکا به خویش خارج شود.» او همچنین خواستار آن شد که الکساندر لوکاشنکو منتقدان و معترضان را به گفت وگو فرا بخواند و تنش های داخلی را از طریق گفت وگو حل و فصل کند. این خواسته پوتین در حالی مطرح می شود که پیش تر لوکاشنکو، منتقدان خود را «موش ها» و «شیادانی» خوانده بود که «بازیچه دست غرب» شده اند و می خواهند آرامش را از مردم بلاروس بگیرند.

اما و اگرهای انتخابات جدید

هر چند در هفته های اخیر احتمال برگزاری انتخابات مجدد در بلاروس افزایش پیدا کرده و با طرح این خواسته از سوی پوتین، جدی تر از قبل بر سر زبان ها افتاده اما همه اینها در حالی است که لوکاشنکو در ماه آگوست گفته بود «تا زمانی که مرا بکشید، انتخابات جدیدی در کار نخواهد بود» و منتقدان فکر می کنند با توجه به این تهدید همچنین اصرار لوکاشنکو به سرکوب اعتراضات در کوتاه مدت برگزاری انتخابات مجدد ممکن نخواهد بود. از طرف دیگر گزارش هایی نیز وجود دارد که پوتین به رغم روابط سردی که با لوکاشنکو دارد، مایل نیست تغییر در بلاروس از طریق خیابان انجام شود. به نوشته نیویورک تایمز آندری کورتانوف، رییس شورای روابط خارجی روسیه در این باره می گوید: «آقای پوتین هیچگاه به لوکاشنکو اعتماد نداشت و از بیشتر شدن قدرت او خرسند نبود. او خوشحال خواهد شد اگر کنار رفتن لوکاشنکو از قدرت را ببیند اما رییس جمهور روسیه نمی خواهد این تغییر از خیابان ها اتفاق بیفتد چراکه گذار قدرت از طریق خیابان را تهدیدی برای آینده روسیه ارزیابی می کند.» به گفته کورتانوف به رغم وجود این شرایط کنار گذاشتن لوکاشنکو به طور کامل «ریسک بزرگی برای روسیه» است؛ زیرا کشوری نظیر بلاروس را که غالب جمعیت آن متمایل به روسیه است در شرایطی قرار می دهد که مشخص نیست، آینده آن چه خواهد شد. کورتانوف گفته است هر چند اکنون لوکاشنکو آن رهبر مشروعی نیست که از حمایت قاطع مردمش برخوردار باشد اما هنوز حامیانی جدی دارد و نمی توان دوران او را پایان یافته، تلقی کرد.

پس از پایان نشست رییس جمهور روسیه با الکساندر لوکاشنکو نیز دمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین حاضر نشد، پاسخ سوالات خبرنگاران درباره گفت وگوهای صورت گرفته در خصوص زمان برگزاری انتخابات مجدد در بلاروس را بدهد.

«هیچ توافقی میان مینسک و مسکو قانونی نیست»

هر چند که انتظار می رفت، معترضان در بلاروس از تصمیم برای برگزاری انتخابات جدید استقبال کنند اما اسوتلانا تیخانووسکایا، اصلی ترین رقیب لوکاشنکو در انتخابات ماه آگوست معتقد است که اساسا هر توافقی که یک سوی آن لوکاشنکو باشد، نامشروع و غیرقانونی است و مورد پذیرش معترضان قرار نخواهد گرفت. او همچنین در بیانیه ای خطاب به ولادیمیر پوتین نوشته است:«من بسیار متاسف شدم که شما تصمیم گرفتید به جای مردم بلاروس روبه روی لوکاشنکو بنشینید و با او گفت وگو کنید».

تحلیلگران در این خصوص معتقدند که روسیه تصمیم گرفته با نادیده گرفتن برخی مسائل داخلی بلاروس در راستای منافع خود عمل کرده و گامی در راستای گسترش نفوذ خود بردارد. جاناتان میلینس، تحلیلگر مسائل ژئوپلیتیک در یورونیوز نوشته است که «پوتین قصد دارد، نفوذ خود در بلاروس را که از سال 2014 و در پی آغاز مناقشه اوکراین تا حدودی کمرنگ شده بود، بار دیگر افزایش دهد و از همین رو پوتین تصمیم گرفته در موقعیت فعلی با لوکاشنکو دیدار کند». به نوشته او، لوکاشنکو بر خلاف سال 2014 در موقعیتی است که نیاز زیادی به کمک روسیه دارد و قرار گرفتن او در موضع نیاز، این موقعیت را برای مسکو فراهم کرده که بار دیگر نفوذ خود در این کشور شرق اروپا را احیا کند.