آرشیو پنج‌شنبه ۲۷‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۵۷۵۸
زندگی
۱۳

تهران در شاخص هایی مانند آلودگی هوا، قیمت مسکن ترافیک، هزینه زندگی و امکانات بهداشتی نمره خوبی ندارد

حال بد پایتخت

میثم اسماعیلی

شهر چقدر در کیفیت زندگی شهروندان نقش دارد؟ چه معیارهایی باعث انتخاب شهروندان برای سکونت در یک شهر می شود؟ آن طور که در تعاریف دانش جغرافیای شهری آمده امروزه کیفیت زندگی شامل دو بعد عینی و ذهنی می شود، ابعاد ذهنی، به ادراک شخص از کیفیت زندگی خود و اطرافیانش توجه دارد که مفهومی کیفی و نسبی است؛ اما ابعاد عینی، قابل مشاهده و اندازه گیری است و مفهومی کمی دارند. شهرهای امروزی با مشکلاتی نظیر فقر، بیکاری، افزایش مسائل و آسیب های اجتماعی، تراکم جمعیت، ترافیک و آلودگی های زیست محیطی و... روبه رو هستند. این مشکلات باعث شده سبک زندگی، شرایط زیست محیطی و سلامت جامعه تغییرات شگفتی کرده و در نتیجه تاثیر بسیاری بر سطح کیفیت زندگی شهروندان بگذارد. مطالعات اولیه درباره مفهوم و شاخص کیفیت زندگی در شهرها، از دهه 1960 به بعد مورد توجه جدی پژوهشگران این عرصه قرار گرفت و در شهرهای توسعه یافته یا درحال توسعه، همواره مورد توجه بوده است. در این دهه عواملی همچون رشد شدید اقتصادی و بهره وری بالا، افزایش درآمد سرانه، استاندارد شدن حرفه ها و... باعث شدند مفهوم استاندارد زندگی دیگر مشروعیت و اثربخشی خود را از دست بدهد و همین موضوع بود که باعث شد بسیاری مفهوم جدید «کیفیت زندگی» را جایگزین کردند. از آن به بعد بود که پژوهشگران به طور مداوم برای تهیه شاخص های سنجش عینی کیفیت زندگی شهری در قالب مواردی همچون مسکن، فراغت و تفریحات، بهداشت و ایمنی، آموزش، اشتغال، محیط زیست و خدمات عمومی و نیز زندگی سیاسی و شهری تلاش کردند. در کنار این دسته از محققان، سازمان های بین المللی هم مانند سازمان ملل متحد و سازمان بهداشت جهانی هر یک سنجه های موردنظر خود را در رابطه با کیفیت زندگی، ارائه دادند تا بر اساس همه این معیارها بتوان میزانی از سطح کیفی زندگی در شهرها به دست بیاید؛ شاخص هایی که براساس داده های یکی از منابع معتبر در آن شهر «تهران» وضعیت نامناسبی دارد.

 مطابق تازه ترین ارزیابی وبسایت «نامبئو» که در خرداد امسال منتشر شده و بر اساس پایه محاسبه میانگین شاخص های آلودگی هوا، قیمت مسکن، ترافیک، هزینه زندگی، امکانات بهداشتی، قدرت خرید و اوضاع جوی انجام می شود تهران با میانگین شاخص 49/78 رتبه 244 را از بین 245 شهر کسب کرده است.

سایت نامبئو یکی از معتبرترین منابع برای دست یافتن به اطلاعاتی در رابطه با سفر یا مهاجرت است. منبعی که بر اساس شاخص های متفاوت، کیفیت زندگی در شهرها را در اختیار کاربرانش قرار می دهد. با استفاده از داده های این منبع می توان اطلاعات مربوط به هزینه زندگی در شهرهای مختلف جهان را هم به دست آورد و با شهرهای مختلف مقایسه کرد. در حال حاضر اطلاعات مربوط به 9535 شهر مختلف جهان در این پایگاه وجود دارد. اطلاعات این شهرها شامل هزینه سکونت، رفت و آمد، هزینه های حتی جزئی یک زندگی معمولی و معیارهای کیفی زندگی همچون ترافیک، آلودگی هوا، نرخ سلامت و جرم را بین شهرها و کشورهای مختلف است. در این پایگاه حتی امکان گفت وگوی آنلاین با ساکنان شهر مورد نظر هم وجود دارد و امکان راستی آزمایی داده های منتشر شده در این پایگاه را وجود دارد.

 شاخص مسکن

سال هاست که مسکن دغدغه جامعه ایرانی است. در این میان راهکارهای دولت های مختلف هم راه به جایی نبرده است و وضعیت مسکن را آشفته تر از گذشته کرده است. از ناکارآمدی سیاست های دولت ها در حل این معضل همین بس که از وعده ساخت خانه به شهروندان به اعطای وام ودیعه به آنها رسیده است. انبوه سازی هم در این میان جز تجربه کوتاه مسکن مهر راکد مانده تا حالا تهران به عنوان پنجمین شهر گران دنیا در شاخص مسکن باشد. به این مفهوم که تهیه مسکن در تهران بسیار سخت تر از تهیه مسکن در شهرهای اروپایی است. این شاخص را پایگاه نامبئو بر اساس میزان درآمد خانوار به دست آورده است. این وضعیت در دیگر شهرهای ایران هم چندان مطلوب نیست. براساس داده های آماری «نامبئو» که برمبنای داده های صندوق بین المللی پول تهیه شده و وضعیت قدرت خرید مسکن توسط خانوار ها را در 106 کشور و 458 شهر بزرگ جهان موردبررسی قرار داده ایران در بین 106 کشور جهان از لحاظ دسترسی خانوار به مسکن یا نسبت قیمت مسکن به درآمد خانوار در رتبه هفتم جهان است و قیمت مسکن معادل 30 سال درآمد خانوار است. همچنین شهر تهران نیز در بین 458 شهر، رتبه پنجم جهان را دارد که خانوار با درآمد فعلی برای صاحب خانه شدن باید 40 سال صبر کند. این 30 سال و 40 سال برای خانه دار شدن در حالی است که در برخی کشور ها و شهر های مورد اشاره در این گزارش، زمان خانه دار شدن خانوار ها بین دو تا چهار سال است. شش کشور پیش از ایران در این فهرست سوریه، هنگ کنگ، کامبوج، کنیا، سریلانکا و فیلیپین هستند و سه کشور بعد از ایران هم در 10 کشور نخست این فهرست چین، تایوان و نپال هستند.

 شاخص قدرت خرید

برای تعیین شاخص قدرت خرید که بر اساس اطلاعات ماه جاری میلادی در این وبسایت به روز شده معیارهای مختلفی در نظر گرفته شده است. از قیمت غذاخوردن در یک رستوران معمولی برای یک وعده و به اندازه دو نفر گرفته تا هزینه های خوراک معمول در سوپرمارکت ها همچون شیر، تخم مرغ و... هزینه های مربوط به رفت وآمد از طریق ناوگان حمل ونقل عمومی و دیگر معیارهایی همچون هزینه باشگاه های ورزشی، مهدهای کودک  و البته پوشاک. هرچند آخرین تاریخ به روزشدن این اطلاعات سپتامبر 2020 است، اما نبود ثبات قیمت ارز در چند روز اخیر برخی از این قیمت ها را نادرست جلوه می دهد. به عنوان مثال قیمت یک لیتر شیر در حالی یک دلار قید شده است که بر اساس قیمت روز دلار در ایران معادل 25 هزار تومان می شود درحالی که قیمت شیر در بالاترین حالت حدود 8000 تومان است. در مقابل در بخش متوسط حقوق خالص ماهانه رقم هفت میلیون و 750 هزار تومان (310 دلار) قید شده که با توجه به معیشت کنونی رقمی بالاتر از واقعیت به نظر می رسد. با همه این اوصاف تهران با بررسی همه این موارد در شاخص قدرت خرید جایگاه بسیار پایینی دارد.

 مراقبت های بهداشتی

دیگر شاخص بررسی شده در رابطه با مراقبت های بهداشتی در تهران است. شاخصی که این پایگاه آن را متوسط خوانده است. برای به دست آوردن چنین نتیجه ای معیارهای مختلفی بررسی شده است.  «مهارت و شایستگی کادر پزشکی» که با 59.02 از 100 و «سرعت در تکمیل معاینه و گزارش ها» با 54.13 از 100 متوسط قید شده است و «تجهیزات برای تشخیص و درمان» با 63.89 از 100 در این گزارش بالا توصیف شده است. معیارهای دیگری هم برای به دست آوردن نتیجه نهایی همچون «دوستی و ادب کادر پزشکی» و «رضایت از پاسخگویی در مراکز درمانی» است که در نهایت این سایت در این شاخص نمره متوسطی به شهر تهران داده است.

 300 ساعت ترافیک

سال گذشته محمدجواد حق شناس، رئیس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای شهر گفته بود: «هر شهروند تهرانی در سال 300 ساعت خود را در ترافیک از دست می دهد.» همین موضوع هم یکی از مولفه های سنجش میزان کیفیت زندگی در پایتخت است. برای به دست آوردن جایگاه تهران در این شاخص هم از مولفه های بسیاری استفاده شده است. به عنوان مثال در بخشی از این مولفه ها آماری از اصلی ترین وسیله حمل ونقل برای رسیدن به محل تحصیل یا کار قیدشده که جالب توجه است و نشان می دهد بیش از 52 درصد مردم تهران از خودروی شخصی استفاده می کنند. سهم مترو از این آمار 7 درصد و اتوبوس 9 درصد است. بررسی مولفه های دیگر در این شاخص نشان می دهد هر شهروند پایتخت به صورت میانگین بیش از 52 دقیقه در روز را در ترافیک به سر می برد. عددی که جایگاه پایتخت را در وضعیت نامطلوبی در جهان قرار داده است.

 شاخص آلودگی هوا

آلودگی هوا هم معضل تازه ای برای تهران نیست و تعداد روزهای پاک در سال برای این شهر بسیار محدود است. همین چالش اما یکی از شاخص های اصلی برای به دست آوردن میزان کیفیت زندگی در شهر است. روایت آمارهای سایت نامبئو از وضعیت آلودگی هوای تهران هم همین نکته را نشان می دهد. درحالی که مولفه هایی نظیر کثیفی و آلودگی محیط، میزان رضایت از مدیریت پسماند، حجم آلودگی صوتی و نوری، آلودگی آب و وضعیت بوستان های شهری همگی متوسط قیدشده ، میزان آلودگی هوا از مولفه هایی است که در این سایت با 14/90 از 100 بسیار بالا نشان می دهد. مجموعا شاخص کیفیت زندگی در رتبه بندی این پایگاه عددی بین صفرتا 240 است که تا عدد 80 بیانگر کیفیت زندگی پایین، 80 تا 160 متوسط و 160 تا 240 کیفیت بالاست. از مجموع مولفه های استخراج شده در این سایت در مورد شهر تهران عدد 54/47 به دست آمده که نشان می دهد کیفیت زندگی در این شهر نامطلوب است.