آرشیو سه‌شنبه ۳۱ خرداد ۱۴۰۱، شماره ۵۴۷۹
دنیا
۴
نگاه دیگران

استاد بازی ها: هنری کیسینجر و هنر دیپلماسی خاورمیانه ای

(10)
مارتین ایندیک مترجم: محمدحسین باقی

  کیسینجر که در آلمان به عنوان افسر اطلاعاتی در بخش G-2 لشکر پیاده نظام هشتاد و چهارم ارتش آمریکا در حین و بلافاصله پس از جنگ جهانی دوم خدمت می کرد، در همکاری با بوروکراسی ارتش اشغالگر تجربه ارزشمندی به دست آورد. این تجربه به عنوان پلی میان آلمان به مثابه زادگاه او و آمریکا به مثابه محل جدید زندگی او، کمک زیادی در شکل گیری شخصیت او کرد. شخصیت سازی او از روابط فراآتلانتیکی میان آمریکا و آلمان پسا جنگ بینش دقیقی به او درباره ستون اروپایی نظم جهانی جدید داد که ایالات متحده پس از ویرانی گسترده و خرابی های پس از جنگ در حال ساخت آن بود. کیسینجر درحالی که هنوز دانشجوی کارشناسی ارشد بود از طریق مطالعاتش برای دفتر تحقیقات عملیات ارتش آمریکا در معرض چیزی قرار گرفت که دولت آیزنهاور آن را «جنگ روانی» می نامید و این به او درکی از اهمیت سیاستگذاری «شناسایی جوهر وضعیت ذهنی مردم» به دست می داد.

 در سال1979، تجربه ناامیدکننده کیسینجر در «شوی دیک کاوت» نشان داده شد و در این «شو» گفته شد که سیاستگذاران نظر یک مشاور را درباره طیفی از انگیزه ها می پرسند و او می گوید که «کمترین آنها این است که او می خواهد کاری را انجام دهد که شما به او می گویید.» در واقع، در نهایت تاسف باندی، کیسینجر راه دیگری برای مشاوره به کندی یافت؛ این بار از طریق همکار و دوست هارواردی اش «آرتور شلزینگر جونیور». این مورخ برنده جایزه پولیتزر قرار ملاقات کیسینجر در شورای روابط خارجی را هفت سال قبل ترتیب داده بود. اکنون که شلزینگر به عنوان بخشی از «حلقه درونی» کندی مشغول شده بود، گاه گاهی کیسینجر را با خود به دفتر بیضی شکل می برد تا رئیس جمهور را در جریان برخی امور بگذارد. از این طریق مجرایی به سوی کندی برای ایده های کیسینجر درباره «پاسخ انعطاف پذیر» فراهم می شد که کندی طی تقابل خود بر سر برلین با نیکیتا خروشچف، نخست وزیر شوروی اتخاذ کرده بود. کیسینجر اکنون به طور مستقیم بر سیاست خارجی آمریکا تاثیرگذار بود. بااین حال، واکنش آرام کندی به ساخت دیوار برلین برای کیسینجر بیش ازحد معتدل بود و این، همراه با عزم باندی برای خنثی کردن نفوذ کیسینجر، او را به سوی بر هم زدن رفاقتش با کندی در کاخ سفید سوق داد.

کیسینجر سپس با دولت جانسون بر سر جنگ در ویتنام وارد تعامل شد. اولین دیدار از سه دیدار او از این کشور جنگ زده به دعوت سفیر «هنری کابوت لاج» (جمهوری خواهی که همکار جانسون علیه کندی در 1960 بود) در اکتبر1965 رخ داد. کیسینجر به سرعت متقاعد شد که یک پایان قابل مذاکره برای جنگ، تنها راه برای خارج ساختن ایالات متحده از تعهدی بیهوده به رژیم فاسد و بی خاصیت ویتنام جنوبی است. در سال1967، کیسینجر با استفاده از ارتباطات بین المللی اش کوشید «مسیر دوم» را امتحان کند. این «مسیر دوم» چه بود؟ این مسیر همان دیپلماسی غیررسمی و پشت پرده برای کمک به دستیابی به نتیجه ای قابل مذاکره بود. این تلاش- قبل از اینکه کیسینجر در معرض بحث های شدید سیاسی در کاخ سفید با پرزیدنت جانسونی قرار بگیرد که با اکراه به ماموریت کیسینجر چراغ سبز نشان داد- به دلیل اصرار هانوی بر توقف بی قیدوشرط بمباران پیش از ورودش به مذاکرات فروپاشید. در پایان این نشست، جانسون با سبک تکرار نشدنی خود، به سوی میز خم شد و تهدید کرد که اگر رویکرد توصیه شده کیسینجر شکست بخورد، او را «اخته» خواهد کرد.

به نظر می رسید این تجربه، تشویق کننده علاقه کیسینجر به سیاستگذاری است. در سال1968، او بار دیگر به عنوان مشاور سیاست خارجی و سخنرانی نویس به کمپین اصلی راکفلر برای نامزدی یک رئیس جمهور جمهوری خواه پیوست. وقتی نیکسون برنده نامزدی شد، او در برابر دعوت برای پیوستن به تیم مشاوره ای سیاست خارجی او برای کمپین ریاست جمهوری مقاومت کرد و ترجیح داد فاصله خود را با رقیب حامی خود حفظ کند حتی زمانی که او قول داد تا «پشت پرده» کمک کند. واقعا چنین کرد. بر اساس روایت نیکسون، کیسینجر به نامزد جمهوری خواه اخطار داد تا از ارائه ایده ها یا پیشنهادهای جدیدی که می تواند روند مذاکرات ویتنام را که سفیر «آوریل هریمن» در پاریس به نمایندگی از دولت جانسون انجام می داد، تضعیف کند، خودداری ورزد. به گفته نیکسون، چند روز بعد، کیسینجر به این کمپین گفت «که عمرا اگر جانسون دستور توقف بمباران در حدود اواسط اکتبر را بدهد.» اطلاعات کیسینجر بر اساس داده هایی بود که او در سفر به پاریس در سپتامبر 1968 از «جان نگروپونته» و «دانیل دیویدسون» کارکنان میانی هیات هریمن، دریافت کرده بود. هر دو با او به مثابه یک «خودی» رفتار کرده بودند و دلیل آن هم نقشی بود که کیسینجر در مذاکرات «مسیر دوم» تحریم شده از سوی لیندون جانسون ایفا کرده بود.

اما کیسینجر در نمایشی از هنرمندی سیاسی خود، گزارش هایی برای کمپین «هیوبرت هامفری» ارائه می داد. این نامزد دموکرات ریاست جمهوری بعدها اعلام کرد که اگر انتخاب شده بود، کیسینجر را به عنوان مشاور امنیت ملی خود برمی گزید. این شاهدی است بر باز بودن فرآیند سیاستگذاری در آمریکا که یک پناهنده یهودی از هولوکاست می تواند به سرعت به چنین شهرتی در حلقه های سیاست خارجی دست یابد؛ جایی که او از سوی نامزدهای ریاست جمهوری هر دو حزب به خاطر درخشش ایده هایش صرف نظر از لهجه به شدت آلمانی اش مورد استقبال قرار گرفت. همان طور که کیسینجر در آغاز روایت سه جلدی خود از دوران حضورش به عنوان مشاور امنیت ملی و سپس وزیر امور خارجه می گوید، «پست های بالا تصمیم سازی را آموزش می دهد.

این سرمایه فکری را مصرف می کند؛ آن را ایجاد نمی کند.» کیسینجر بی تردید با یک سرمایه ی فکری گزاف وارد کاخ سفید نیکسون شد. این شامل درک عمیق از اهمیت زمینه تاریخی سیاست بین الملل و طرز فکر رهبران دخیل است. اما شامل دانش خاصی از تاریخ پیچیده خاورمیانه یا آسیب های روانی عمیق از مردمان این منطقه نمی شد. او به عنوان مورخ هیچ چیزی درباره این منطقه - با وجود اهمیت ژئوپلیتیک آن به عنوان چهارراه امپراتوری ها و به مثابه نقطه ی کانونی رقابت ابرقدرت ها- ننوشته بود. جالب اینکه، مطالعه کیسینجر از تاریخ اروپا باعث نشده بود که او به امپراتوری عثمانی بپردازد و ماهیت سیار و متحرک او به وی اجازه نداد که دیداری از پایتخت های عربی داشته باشد؛ شاید از این نگران بود که به عنوان یک یهودی آمریکایی مورد استقبال قرار نگیرد. رسیدگی آیزنهاور به بحران سوئز در سال 1956 توجه او را به خود جلب کرد؛ او متقاعد شد که تضعیف دوستان و کمک به اقمار شوروی سیاست بدی است و مقصر این رویکرد هم بوروکرات های وزارت خارجه بودند.