آرشیو چهار‌شنبه ۱ تیر ۱۴۰۱، شماره ۷۹۳۸
سیاسی
۳

پیروزی «گوستاووپترو» در انتخابات کلمبیا به سلطه طرفداران امریکا در این کشور خاتمه داد و جبهه ضدامریکایی در امریکای لاتین را تقویت کرد

فتح سنگر به سنگر

احمد فاضل زاده (دکترای روابط بین الملل)

در سال 1819 سیمون بولیوار و همراهانش پروژه ای را در مواجهه با استعمار اسپانیا در امریکای لاتین به پیش بردند که «کلمبیای بزرگ» اولین دستاورد آن بود؛ کشوری که امروزه در مرزهای آن ونزوئلا، اکوادور، پاناما و نواحی شمالی پرو و ​​برزیل قرار گرفته اند. بولیوار نه تنها تمام چالش هایی را که اسپانیایی ها تصور نمی کردند با موفقیت از آنها عبور کند، پشت سر گذاشت، بلکه حتی برخی فرضیه های سیاسی و تئوری های صحیح حکمرانی را که تا آن روز شناخته شده بودند نیز به چالش کشید. یکی از این فرضیه ها، تکیه بر تمرکززدایی در اداره و واگذاری «دولت» (به معنایی که امروز شناخته می شود) بود. بنابراین طبیعی بود که کلمبیا تحت مدیریت رفیقش فرانسیسکو سانتاندرا باشد. پس از تاسیس «کلمبیای بزرگ»، بولیوار به برنامه های خود ادامه داد و سعی داشت پرو را نیز به جمع کشورهای آزاد شده اضافه کند.

برخی مورخان بر این باورند که بین بولیوار که سرگرم آزادسازی کل قاره لاتین و متحد کردن بخش های آن با «کلمبیای بزرگ» بود و همراهش سانتاندرا اختلافاتی به وجود آمد اما برخی دیگر معتقدند که از پشت از دوست خود در بوگوتا خنجر خورده است. کلمبیای ثروتمند از مبارزات نیروهایی که مسیر بیرون راندن اسپانیایی ها را فراهم می کردند، پشتیبانی نمی کرد. سایر سرزمین های امریکای لاتین و ارتشی که در بوگوتا باقی مانده بود به تدریج در مناسبات فساد برانگیز اسپانیایی ها وارد شدند و درگیری هایی بر سر قدرت و ثروت بین شان به وجود آمد.

برای بولیوار خیلی دیر بود که به اولین نظریه سیاسی خود بازگردد و برای خود نماینده ای تعیین کند؛ بنابراین تلاش کرد با جلب حمایت ها خود را به عنوان فرمانده کل قوا معرفی کند و رفقایش دارای درجه فرمانداری یا مقام دولتی باشند. تابش خیره کننده قدرت در بوگوتا برای سانتاندرا قوی تر از آن بود که بتواند به ایده بولیوار ادامه دهد.

کلمبیایی ها سانتاندرا را قهرمان خود می دانند و نمی توان از قهرمانی کسی که بولیوار را بعدها انکار کرد، چشم پوشید؛ اما بسیاری از کلمبیایی ها او را به دلیل دیگری قهرمان می دانند و آن خودداری از ادامه آزادی بقیه بخش های امریکای لاتین بود؛ سانتاندرا به آنچه در بوگوتا به دست آمده راضی شد و از خرج کردن پول و اعزام سربازان در راه رسیدن به ماموریتی که بسیاری آن را غیرمجاز می دانستند خودداری کرد (برای نمونه خودداری از اقدام در پرو).

سانتاندرا رویای «کلمبیای بزرگ» بولیوار را نابود کرد و این ایده یک سال پس از رفتن بولیوار منحل شد و پایان یافت. از سال 1830 به این سو چهره کلمبیا تغییر نکرده است و رئیس جمهوری وجود نداشته که با سیاست استعماری که آن را احاطه کرده است، مخالف باشد. بعد از پایان سلطه اسپانیایی ها نوبت به سلطه غربی ها رسید. نزدیک به 170 سال پس از آن، هوگو چاوز در ونزوئلا به قدرت رسید و تلاش کرد میراث بولیواری را احیا کند، البته به شیوه ای مناسب با شرایط زمان خود و با شرایط مرزهای تعیین شده بین کشورهای لاتین در دوران پسااستعمار. این اتفاق در حالی می افتاد که کلمبیا چندین دهه از حاکمیت جناح راست اشباع شده بود و جناح چپ عمدتا در رویارویی آشکار با ائتلاف اطلاعاتی امریکایی و فروشندگان مواد مخدر در کلمبیا وارد شده بود.

درباره گوستاوو پترو

گوستاوو پترو 62 ساله، یکی از اعضای سابق گروه M-19 بود که بعدا منحل شد؛ این گروه که در ابتدا در واکنش به انتخابات 1970 کلمبیا تاسیس شده بود، علیه نابرابری های موجود مبارزه می کرد. مبارزه با فروشندگان مواد مخدر نیز از دیگر اقدامات این گروه بود و این نیروها بودند که مبارزه با مافیای مواد مخدر را که به ایالات متحده وابسته بودند، آغاز کردند. پترو زمانی که فقط 17 سال داشت به این گروه پیوست و 10 سال در این سازمان مشغول به فعالیت بود. او بیش از یک سال را به دلیل درگیری با آنها در زندان گذراند و درباره شکنجه شدن توسط مقامات در دوران پشت میله های زندان نیز صحبت کرده است. در چنین شرایطی گوستاوو پترو که به تازگی از دانشگاه فارغ التحصیل شده بود، سلاح به دست گرفت و دوره های آموزشی را در ارتباط با جنگ های چریکی گذراند. بنابراین، پترو با ترکیبی از تجربه جنگ چریکی، دارا بودن مدرک دکترا در رشته مدیریت بازرگانی و علاقه مندی به سخنرانی های چاوز و کاسترو، شخصیتی چند بعدی را از خود به نمایش گذاشته است. او در سخنرانی های خود بر مسائل زیست محیطی و مقابله با نژادپرستی تاکید کرده است و اگرچه با مورالس ملاقات می کند، اما هنوز مشخص نیست که آیا او همان شور و شوق را برای ایده ملی شدن و مبارزه با دلاری شدن که مورالس در بولیوی اعلام کرده، دارد یا خیر.

پس از آزادی، او وارد عرصه سیاست شد و سال های زیادی را در جریان اصلی سیاسی گذراند و به عنوان سناتور و نماینده کنگره و همچنین شهردار بوگوتا، پایتخت کلمبیا، خدمت کرد. پیروزی او در انتخابات ریاست جمهوری، در سومین تلاشش، نشان دهنده تغییری بزرگ در نسبت با نهاد محافظه کار کشور و نشان دهنده تمایل کلمبیا برای یک مسیر سیاسی جدید است.

پترو و آینده کلمبیا

قضاوت در مورد آینده در کلمبیا آسان نیست. برنارد آرونسون که به عنوان دیپلمات ارشد ایالات متحده برای امریکای لاتین در دوران ریاست جمهوری جورج بوش و بیل کلینتون فعالیت می کرد، پیروزی پترو را «نوعی زلزله در کلمبیا» توصیف کرده است. تنها چیزی که تا این لحظه مشخص است، این است که آمدن یک سیاستمدار چپ که قبلا اعلام کرده بود در صورت پیروزی نیکلاس مادورو رابطه خود را با او احیا خواهد کرد، می تواند به نتایج جدید و شگفت انگیزی منتج شود. دیگر کشورهای بزرگ امریکای لاتین از جمله برزیل، مکزیک، آرژانتین و ونزوئلا همگی در دوره های مختلف رهبران چپگرا انتخاب کرده اند، اما کلمبیا برای چندین دهه متمادی تنها دولت های لیبرال و محافظه کار داشته است. به باور کارشناسان، انتخاب پتروی چپگرا که می خواهد با دولت مادورو در ونزوئلا هم روابط دوستانه برقرار کند، به احتمال زیاد روابط ایالات متحده را با این متحد دیرینه و قوی خود در امریکای لاتین تحت تاثیر شدید قرار می دهد.پترو اکنون رئیس جمهور کشوری شده است که به دلیل ناکارآمدی دولت های قبل با بحران های زیادی دست و پنجه نرم می کند. پیروزی پترو به معنای روی کارآمدن اولین دولت مترقی در تاریخ کلمبیا خواهد بود و دوره جدیدی را در حیات سیاسی کلمبیا رقم خواهد زد. به گفته کارشناسان این امر می تواند تحولات اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایجاد کند چرا که جناح راست همیشه در کلمبیا حکومت کرده است.

گفتنی است گوستاوو پترو، رئیس جمهور منتخب کلمبیا در زمانی که شهادت سردار قاسم سلیمانی اتفاق افتاد، در صفحه توئیترش نوشته بود: «سلیمانی معمار غلبه بر بنیادگرایان فاشیست داعش در عراق بود و امریکا، پاسخ تلاش او را با ترور داد». کلمبیا، سومین کشور بزرگ امریکای لاتین، اکنون یکی دیگر از کشورهایی است که در منطقه آسیب دیده از پیامدهای اقتصادی همه گیری ویروس کرونا به سمت چپ تمایل پیدا کرده است. پیروزی پترو، در یکی از محافظه کارانه ترین کشورهای قاره، نمونه ای خیره کننده از نارضایتی گسترده ای است که وضعیت موجود را که نتیجه حکمرانی لیبرال ها ومحافظه کاران بوده، متزلزل کرده است.پترو در اوایل سال جاری در مصاحبه ای با واشنگتن پست گفته بود که یک اتحاد مترقی با شیلی و برزیل را متصور است. حال اگر لولا برنده شود و پترو موفق شود این ائتلاف را شکل دهد، ائتلاف می تواند نیروی قدرتمندی محسوب شود و می تواند ایالات متحده را بیش از پیش در حاشیه قرار دهد. اکنون همه نگاه ها به برزیل، بزرگ ترین کشور امریکای لاتین است که رئیس جمهور سابقش، لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا در نظرسنجی ها از رئیس جمهور ژایر بولسونارو در ماه اکتبر پیشی گرفته است. پیروزی لولا به این معنی است که تمام کشورهای بزرگ منطقه، از جمله مکزیک و آرژانتین، توسط روسای جمهور چپ رهبری می شوند. از بوگوتا تا سانتیاگو، بسیاری از رای دهندگان دیگر این استدلال را نمی پذیرند که چرخش به سمت چپ به معنای دولتی است که توسط افراد تندرو اداره می شود.