آرشیو پنج‌شنبه ۲ تیر ۱۴۰۱، شماره ۷۹۳۹
صفحه آخر
۲۴
یادداشت

انیمیشن صنعتی، صنعت انیمیشن

امیر سحرخیز (کارگردان و تهیه کننده انیمیشن)

دوازدهمین جشنواره پویانمایی تهران، خردادماه با نمایش آثار منتخب داخلی و خارجی، برگزاری جلسات نقد و نشست های تخصصی و برپایی بازار ملی با حضور تولیدکنندگان و فعالان صنعت انیمیشن ایران، با حدود یک سال تاخیر به دلیل همه گیری ویروس کرونا برگزار شد. بدون شک این جشنواره با بیش از بیست وپنج سال سابقه، مهم ترین رویداد انیمیشنی  و بزرگ ترین دورهمی فعالان انیمیشن ایران محسوب می شود. آنچه در این دوره به وضوح به چشم می آمد، استمرار در روند افزایش کیفیت تولیدات، بخصوص در بخش فیلم های کوتاه بود. اگرچه سال ها است با اطمینان می توان گفت آثار انیمیشن کوتاه (و حتی دانشجویی و تجربی) ایرانی جایگاه خود را در جهان تثبیت کرده ، اما شاید این نکته که تقریبا تمامی این آثار در دوران همه گیری ویروس کرونا و شرایط قرنطینه تولید شده اند توجه ویژه ای می طلبد.

با نگاهی به بازار جهانی انیمیشن درمی یابیم طی دو سال گذشته میزان تقاضا در مجموعه های انیمیشن (حتی برای مخاطب بزرگسال) در نتیجه شیوع ویروس کرونا و شرایط قرنطینه در جهان، رو به افزایش بوده و در نتیجه بازار کار برای فعالان انیمیشن در سراسر جهان رشد بی سابقه ای را تجربه کرده است.

با توقف فیلمبرداری فیلم های داستانی به دلیل محدودیت هایی که کرونا به سینما تحمیل کرد و نیز بسته شدن و محدودیت فعالیت سالن های نمایش، صنعت سینما در جهان با 68درصد کاهش مخاطب و فروش مواجه شد و در آستانه ورشکستگی قرار گرفت. در این میان و در شرایطی کاملا متفاوت، انیمیشن رونق گرفت و فرصت بی نظیری برای افزایش حجم تولید آثار پویانمایی فراهم شد. با حضور پلتفرم های جدید نمایش آنلاین، صنعت سرگرمی با تحول پارادایمی نوینی در تولید و توزیع آثار روبه رو شد. تقاضا برای محصولات انیمیشن افزایش یافت و از آنجا که تولیدات پویانمایی می توانستند در شرایط دورکاری ادامه یابند، بازار این نوع محصولات رشد چشمگیری یافت. حجم بازار انیمیشن جهان در سال 2020، معادل 272میلیارد دلار بوده است؛ چیزی نزدیک به تولید ناخالص داخلی کشورهای رومانی و جمهوری چک! و پیش بینی می شود این بازار تا سال 2026 به عدد 473میلیارد دلار برسد، اما سهم ایران از این بازار رو به رشد چیست؟

در سال های گذشته تولیدات انیمیشن تلویزیونی و سینمایی در ایران رشد کیفی و کمی قابل توجهی را تجربه کرده اند. حضور این تولیدات در جشنواره های خارجی و بازارهای جهانی، اثباتی بر این مدعا است و نشانگر این مهم که رشد کیفی و کمی در کنار استمرار تولید و ایجاد فضای امن و همراه با آرامش برای تولیدکننده، می تواند دستاوردهای مهمی به همراه داشته باشد. باید توجه داشت این افزایش کیفیت، نتیجه حضور هنرمندان جوان، خلاق و علاقه مندی است که توانایی تولید آثاری با کیفیت جهانی را ایجاد کرده اند؛ هنرمندانی که گاه با ناامیدی از تغییر شرایط تولید انیمیشن در ایران و با توجه به مهارت و توانایی خود، در تولیدات خارجی مشغول به فعالیت شده اند و گاه در کمال تاسف به مهاجرت روی آورده اند.

نکته دیگری که در این میان مغفول مانده، امکان بی نظیر این قالب از قصه گویی، برای ایجاد شغل و کارآفرینی در دیگر حوزه ها است. انیمیشن به پخش در تلویزیون و سینما محدود نمی شود. بخش مهمی از این آثار پس از پایان نمایش، دوره حیات خود را چه در ذهن مخاطب و چه در بازارهای جانبی، آغاز می کنند. انیمیشن از معدود تولیداتی است که می تواند از محصولات تولید شده در بازارهای مجاور خود بهره مند شود.

علاوه بر این، با توجه به ارتقای کیفیت محصولات تولید شده در سال های اخیر و مقایسه هزینه تولید در داخل و خارج از کشور (که گاه نزدیک به بیست برابر هزینه تولید داخلی می رسد) فروش خارجی آثار و صادرات این دست از محصولات فرهنگی، فرصت بی نظیری برای ارزآوری ایجاد می کنند؛ فرصتی که برای سایر تولیدات غیرانیمیشنی تقریبا وجود ندارد.

شخصیت های محبوب تلویزیونی و سینمایی از تاثیرگذارترین افراد در جامعه هستند و مهم ترین پیام های آموزشی و اخلاقی را به دلیل اعتمادی که در مخاطبین خود ایجاد کرده اند به سادگی منتقل می کنند؛ کاری که هزاران تبلیغ و محتوای تولید شده سفارشی از انجام آن عاجز است.

متاسفانه رشد صنعت انیمیشن و یا به عبارت دیگر تولید انیمیشن صنعتی در ایران، با میزان افزایش کیفیت آثار و نیروی کار شاغل در این حوزه همخوانی ندارد. وجود موانع متعدد حقوقی و نیز عدم توجه و آشنایی با حجم بازار و ارزش و پتانسیل نهفته در انیمیشن، از جمله دلایل این سکون است.

در سال های اخیر بازیگران اصلی تولید انیمیشن در ایران از جمله مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و انیمیشن، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و مرکز پویانمایی صبا نقش غیرقابل انکاری در رشد کمی و کیفی تولیدات انیمیشن ایفا کرده اند. در این میان باید به تولیدکنندگان خصوصی (مانند مرحوم محمد ابوالحسنی) که سرمایه خود را در تولید انیمیشن به خطر انداختند و نیز دانشگاه ها و مراکز آموزشی که وظیفه تربیت هنرمندان این رشته را به بهترین شکل به انجام رسانده اند توجه ویژه داشت. انیمیشن برادری خود را ثابت کرده است و حالا نوبت رفع موانع قانونی است که می تواند این چاه نفت را به بهره برداری برساند. افزایش حجم و بودجه تولید، ایجاد فضایی برای نمایش مداوم، کمک به بهره مندی از محصولات جانبی، ایجاد فضای امن و آرام برای تولیدکننده و نیز ایجاد فرصت فروش خارجی با توجه به کیفیت تولیدات داخلی از مهم ترین نیازهای امروز انیمیشن است.