آرشیو پنج‌شنبه ۲ تیر ۱۴۰۱، شماره ۴۳۱۰
علم
۶

زلزله، صدای بم زمین!

بررسی گذشته، راهگشای آینده

دکتر مهدی زارع

 هدف از پیش بینی زلزله، به عنوان یکی از پیشران های مهم علم زلزله شناسی، پیش آگاهی و اطلاع رسانی از مکان، بزرگا و زمان (به صورت دقیق یا به احتمال) رخداد زلزله در آینده و همچنین پیش یابی احتمال رخداد خطر زلزله در بازه های زمانی کوتاه مدت است. پیش بینی زلزله بر اساس اطلاعات کسب شده در مناطق مختلف لرزه خیز در جهان، برآورد قطعی رخداد بر پایه پیش نشانگرها (به ویژه در کشورهای شرقی نظیر چین و روسیه) یا برآورد احتمالی (عمدتا در کشورهای با فرهنگ آکادمیک غربی) بوده است. در پی زلزله 1382 بم که رخداد پیش لرزه ها موجب پیش آگاهی مردم بود، ولی مسئولان محلی و همچنین مقامات کشور امکان برآورد رخداد زلزله ای مهم و اطلاع رسانی را نداشتند (و حتی نمی توانستند تایید کنند لرزش های حاصله درواقع زلزله هایی هستند که در همان پهنه گسله در حال رخداد است) و سپس با وقوع زلزله بزرگ بم که با حدود 30 هزار کشته همراه بود، فشار زیادی از سوی مردم بم به مسئولان وارد آمد و همین موضوع انگیزه مهمی برای پرداختن دولت و وزارت علوم به پیش بینی زلزله و تشویق موسسات پژوهشی و دانشگاه ها به راه اندازی واحدهای مربوط به پیش بینی زلزله و سرمایه گذاری در این موضوع شد. حاصل این وضع آن بود که در سال 1383 مرکز مطالعه پیش نشانگرهای لرزه ای وابسته به موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، مرکز ملی پیش بینی زلزله در پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله و گروه فرابینی پیش نشانگرهای الکترومغناطیسی در سازمان زمین شناسی کشور راه اندازی شد. این گروه ها به صورت مراکز منفک از هم عمل کرده اند و سامانه چندلایه اطلاعات علمی به منظور تلاش برای پیش بینی زلزله راه اندازی نشده است.

مرکز ملی پیش بینی زلزله در سال 1383 در پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله شکل گرفت که در سه سال 1383 تا 1386 سند ملی پیش بینی زلزله بر اساس گردآوری اطلاعات و ساختار موجود از موسسات پژوهشی مختلف تهیه شد و سیمایی از وضعیت موجود در جهان و چشم اندازی از امکان فعالیت های گوناگون در ایران به دست داد. از سال 1386 برنامه راهبردی مرکز ملی پیش بینی زلزله تهیه شد و راهبرد اصلی مرکز، دنبال کردن روش احتمالی و پیش یابی زمین لرزه قرار گرفت. بعضی از رساله های دکترای زلزله شناسی (در پژوهشگاه) برای پیش بینی بر اساس تشخیص ریخت لرزه خیزی (Pattern Recognition) و پیش یابی بر اساس مدل آماری لرزه خیزی به نتایج جالبی انجامید. این فعالیت ها کمابیش به صورت منظم تا نیمه دهه 90 ادامه یافت، ولی به لحاظ سازمانی فعالیت های مرکز ملی پیش بینی از نیمه دهه 90 در پژوهشگاه با نگاه مدیریتی وقت پژوهشگاه متوقف شد. از مهم ترین کارهای انجام شده تاکنون ذیل برنامه پیش بینی زلزله، ارائه مدلی از پیش بینی زلزله برای ارزیابی احتمالات بلندمدت زلزله های آتی با بزرگی متوسط برای منطقه ای ازجمله ایران (طول جغرافیایی 25-40 درجه و طول جغرافیایی 44-62 درجه) است. این مدل با استفاده از فرایند پواسون مکانی-زمانی، نرخ همراه با بزرگا، فضا و زمان را برای لرزه خیزی آینده تخمین می زند. توزیع فضای هموار لرزه خیزی توسط یک هسته تطبیقی با استفاده از مکان های زمین لرزه های گذشته M> 4.5 در بازه زمانی 1980 تا 2014 اندازه گیری شد. بر اساس نتایج، در سطح اطمینان 95 درصد، مدل انطباق نشان داد. همچنین مدلی برای پیش بینی زلزله در ایران برای ارزیابی احتمالات بلندمدت زلزله های آینده با بزرگای متوسط و بزرگ (M ≥ 5.5) نیز ارائه شد. این مدل با استفاده از فرایند پواسون مکانی-زمانی، نرخ همراه با بزرگی، فضا و زمان را برای لرزه خیزی آینده تخمین می زند. از کاتالوگ زلزله برای ایران در دوره زمانی 1970 تا 2012 استفاده شد. به این نتیجه رسیده ایم که ناهنجاری های نقشه پیش بینی شده باید به عنوان مناطق پرخطر در نظر گرفته شوند. از فعالیت های دیگر در همین راستا می توان به برآورد بیشینه بزرگای زلزله و عدم قطعیت مرتبط با سطوح بالای اطمینان در شش ناحیه لرزه زمین ساختی ایران اشاره کرد. بیشینه بزرگای زمین لرزه مورد انتظار در یک بازه زمانی محدود و سطح اطمینان تحمیلی محاسبه شده است. فهرست زمین لرزه های ایران و اطراف آن به شش ناحیه لرزه زمین ساختی البرز، آذربایجان، ایران مرکزی، زاگرس، کپه داغ و مکران تقسیم و بیشینه بزرگای محتمل برای فواصل زمانی کوتاه معادل 30 و 50 سال 7.2 تا 8.2 محاسبه شده است. یک روش مبتنی بر شناسایی الگو نیز با استفاده از الگوریتم M8، جهت پیش بینی زلزله طراحی شد. این الگوریتم شامل مراحل تهیه سه زیرکاتالوگ با حد آستانه بزرگی های مختلف، تغییر شعاع بررسی با توجه به میزان فعالیت لرزه منطقه مورد مطالعه، تهیه نقشه فضای تخمین با استفاده از لایه های ورودی گسل ها و زلزله ها به روش ترکیب اطلاعات، اجرای الگوریتم M8Ir (الگوریتمی که در این برای ایران توسعه یافته است)، برای فلات ایران جهت تست و آزمایش روش است. نتایج ارائه شده برای فلات ایران نشان داد مساحت های هشدار به صورت تدریجی تغییر می کنند و اینکه زون مکران علاوه بر زلزله های دالبندین پاکستان (2011)، سراوان ایران (2013) و آواران پاکستان (2013)، مستعد یک یا چند زلزله بزرگ در آینده نزدیک است. همچنین این مطالعه بر این نکته صحه گذاشت که رخداد زلزله ها دارای الگو است و با روش های مبتنی بر شناسایی الگو، همچون M8 می توان به مطالعه آنها پرداخت. در مجموع این مطالعه نشان داد که الگوریتم علاوه بر مقیاس جهانی قابلیت بالایی در پیش بینی میان مدت زلزله ها در مقیاس محلی دارد. به هر حال به این تلاش ها، باید مطالعات انفرادی پژوهشگران ایرانی را در دانشگاه های مختلف افزود. تلاش برای ساماندهی شبکه ای این تلاش ها برای افزایش ثمربخشی برایند فعالیت ها در امر پیش بینی با ایجاد فضا و مکان باید به تلاش در راستای دادن فرصت به همه پژوهشگران متخصص در این امر و همچنین برقراری یک ارتباط سامان یافته بین آنها و اعضای هیئت علمی پژوهشگاه منجر شود.

اهمیت پیش نشانگرها

مشاهده پیش نشانگرهای مختلف و گزارش شدن برخی از آنها از سوی مردم (تغییر رنگ آب های رودخانه ها، تغییر رفتار پرندگان و سایر حیوانات، تغییرات آب وهواشناختی و...) و سپس رخداد زلزله های بزرگ نشانگر آن است که به هر روی می توان در این راه تلاش کرد و انتظار دستیابی به نتایج درخور توجه حتی در کوتاه مدت هم داشت. متاسفانه براساس جو رسانه ای پیش گفته و همچنین بر مبنای تصور عامه مردم از پیش بینی زلزله، همواره نگاه غالب به مسئله (انتظار معمول از این موضوع) ارائه زمان و مکان و بزرگای زلزله به صورت قطعی است، به نحوی که بتوان در زمانی کوتاه قبل از واقعه با پیش آگاهی نسبت به موضوع نسبت به تخلیه مکان مدنظر اقدام کرد. البته این ایدئال ترین وضع ممکن است و کمترین احتمال برای دستیابی به چنین وضعی حداقل در کوتاه مدت وجود دارد. از سوی دیگر می توان با استفاده از انجام پژوهش های کاربردی در مرکز پیش بینی زلزله در این باب، به پیشرفت ها و نتایج کاربردی و قابل استفاده در کوتاه مدت و میان مدت دست یافت. رهیافت غالب در ایالات متحده و آنچه در سازمان زمین شناسی ایالات متحده دنبال می شود، پیش یابی زمین لرزه (Earthquake forecast) است. در این رهیافت براساس شناخت چشمه های لرزه زا و برداشت لرزه ای از زلزله های کوچک (با شبکه های بسته محلی و منطقه ای) به برآورد احتمالی خطر (شتاب یا شدت) رخداد زلزله در یک بازه زمانی کوتاه می پردازند. این نتایج بر روی نقشه هایی ارائه می شود که قابلیت نمایش مقدارهای مختلف (کم تا زیاد) خطر احتمالی (به درصد) در بازه زمانی مدنظر را با رنگ های مختلف دارد. از این لحاظ با ارائه نقشه های پیش یابی و روزآمدکردن آنها بر روی اینترنت، امکان استفاده سریع و راحت از آنها توسط مدیران بحران و علاقه مندان به موضوع وجود دارد؛ بنابراین با چنین رهیافتی، زمان و مکان و بزرگای خاص به طور قطعی ذکر نشده؛ بلکه مقدارهای مختلف خطر محتمل نظیر نقشه های پهنه بندی خطر که در پیوست آیین نامه 2800 نیز آمده است، به صورت رقومی و بر روی اینترنت ارائه می شود. برای پهنه بندی و تهیه چنین نقشه هایی نیاز به شبکه های بسته و با تعداد زیادی دستگاه های لرزه نگاری است؛ چرا که به کار انداختن چنین سامانه ای نیازمند یک بانک داده های قوی از زلزله های رخ داده در هر پهنه است. چنین موضوعی از میانه سال 1400 با پژوهش هایی که یکی از پژوهشگران پسادکتری پژوهشگاه زیر نظر نگارنده مشغول انجام آن هستند، برای منطقه تهران دنبال می شود. این موضوع با توسعه شبکه نسبتا پرتعداد ایستگاه های لرزه نگاری در پیرامون شهر تهران و همچنین امید به دریافت منظم داده ها با حضور مثبت در کنسرسیوم از موسسات فراهم کننده داده های زلزله شناختی، برای سال های آینده قابل تقویت است. تهیه چنین نقشه هایی با اولویت منطقه تهران و پیرامون در اولویت فوری خواهد بود. همچنین شبیه سازی کاتالوگ های زلزله برای مناطق با نبود لرزه ای و آرامش موقتی و بهره گیری از مدل «نانوداده ها»، به توسعه روش های نوآورانه استفاده از داده های نانوزلزله ها به منظور پیش یابی خطر زلزله در دستور قرار می گیرد.

ساماندهی داده هایی که به صورت پراکنده پایش می شوند

همه شواهدی که در زمین از سوی انسان و ابزارهای لرزه نگاری و سایر دستگاه های اندازه گیری ژئوفیزیکی قابل برداشت و پیگیری بوده اند، در ایران به صورت پراکنده در موسسات و سازمان های مختلف برداشت می شوند. تاکنون این برداشت داده ها به صورت شبکه ای و سامان یافته نبوده است. مرکز ملی پیش بینی زلزله در پژوهشگاه محل مناسبی برای ساماندهی اطلاعات پراکنده مختلف در یک سامانه جامع داده های ژئوفیزیکی با قابلیت روزآمدشدن مداوم و همچنین تدوین و تهیه نرم افزار جامع برای پردازش و تجزیه و تحلیل این داده هاست. این موضوع البته به امکانات (نیروی انسانی) و تجهیزات (به ویژه قابلیت بالا در فناوری اطلاعات) و همچنین ارتباط گسترده و تنگاتنگ با موسسات مختلف پژوهشی مرتبط با موضوع در جهت ساماندهی برداشت داده ها دارد. قطعا انجام چنین فعالیتی خدمت ویژه ای در سطح ملی خواهد بود. در حال حاضر اگرچه برنامه های پیش بینی کوتاه مدت زلزله (برای برآورد قطعی زمان، مکان و بزرگای زلزله) با وجود اینکه به طور سنتی در کشوری مانند چین (اولین کشور سازنده دستگاه لرزه نگاری در بیش از 2000 سال پیش) [با انگیزه های ویژه ملی که در چینی ها برای یافتن راه حل برای هر موضوع و مشکلی وجود دارد] دنبال می شود؛ اما مسئله پیش بینی کوتاه مدت در بسیاری از کشورهای پیشرفته نظیر ژاپن و ایالات متحده به چالش جدی کشیده شده است. در ایالات متحده برنامه پیش یابی خطر زلزله (forecast) به عنوان برنامه غالب در سازمان زمین شناسی ایالات متحده دنبال می شود. در این مورد بیشترین فعالیت از سوی دانشمندانی نظیر «یان کاگان» انجام شده است. این در حالی است که پژوهشگرانی نظیر «کلیس بروک» در ایالت کالیفرنیا به پژوهش و تلاش برای پیش بینی کوتاه مدت ادامه داده اند. فهم مبانی فیزیکی ارتباط بین زلزله ها و برآورد احتمالی رخداد آنها اساسی است. از سوی دیگر یک برنامه ویژه درازمدت روی گسل سن آندریاس (تحت عنوان رصد عمقی گسل سن آندریاس که به شکل خلاصه SAFOD گفته می شود) با مدیریت زلزله شناس برجسته «مارک زوبک» در حال پیگیری است که در حدود چهار دهه گذشته ادامه داشته و شامل برنامه های مفصل حفاری، برداشت های ژئوفیزیکی و... در پهنه گسل سن آندریاس است. در کشور روسیه با برداشت های ژئوفیزیکی (در شوروی سابق در حد 400 هزار کیلومتر در کل فلات پهناور روسیه)، مطالعات بنیادی نظری هم در سازمان های مختلف پیش بینی زلزله دنبال می شود. در موسسه بین المللی پیش بینی نظری زلزله و ژئوفیزیکی ریاضی (MITPAN) تحت نظر آکادمی علوم روسیه عمده تلاش ها روی برآورد نظری و مدل سازی رخداد و زلزله و توسعه الگوریتم های موفق برای پیش بینی کوتاه مدت و میان مدت زلزله انجام می شود. در کشورهای در حال توسعه نیز تلاش های گسترده ای در کشور هند در این زمینه انجام شده و در موسسه فناوری هندوستان در «رورکی» (Roorkee)، دپارتمان پیشرفته ای به این منظور برای مطالعات نظری و رصد رخداد زلزله ها وجود دارد. همچنین در وزارت علوم و فناوری هند، اداره ویژه ای برای سازماندهی برنامه های پژوهشی در این زمینه تشکیل شده است. این اداره نقش ستادی برای سازماندهی همه فعالیت های پژوهشی در کشور هند که در دانشگاه ها و مراکز پژوهشی آن کشور درباره زلزله دنبال می شود، بر عهده دارد.

آیا پیش بینی زلزله علمی است؟

پیش بینی زلزله اگرچه مشکل است، ولی غیرممکن نیست (این عبارت مربوط به «Knopoff» دانشمند معروف زلزله شناسی روسیه است). برای موفقیت در یک پیش بینی زلزله، احتمال برآورد رخداد مکان و زمان کوتاه زلزله حتی برای زلزله های کوچک باید فراهم شود. زمان کوتاه برای یک کشور در حال توسعه در این بحث در حد روز مطرح است، چراکه حتی زلزله های متوسط و کوچک می تواند موجب خرابی و احتمال بحران شود (آسیب پذیری این گونه کشورها بالاتر است) ولی برای کشورهای پیشرفته و توسعه یافته این بازه زمانی می تواند به سال و چندین سال نیز برسد (چراکه زیرساخت های مقاومی در این کشورها ایجاد شده است. از سوی دیگر پیش بینی ای موفق تلقی می شود که زلزله های شدید با بزرگای 6 یا بیشتر (و احتمالا مخرب) را بتواند پیش بینی کند، چراکه در محدوده هایی که زلزله ها فراوان رخ دهند (نظیر منطقه زاگرس ایران)، پیش بینی رخداد زلزله های کوچک تقریبا در هر محل، کار مشکلی نخواهد بود. پیش بینی زلزله حتی به میزان محدود می تواند به نجات جان انسان ها کمک کند. حتی اگر تمام تلاش ما به برآورد احتمالی زمان رخداد یک زلزله بزرگ دیگر بینجامد (و حداقل در موردی نظیر زلزله بم بتواند موجب تخلیه مردم از فضاهای ناامن منازل شود) موفقیت بزرگی حاصل شده است.

زلزله های اخیر در کیش

با وقوع زمین لرزه های پی درپی از روز 25 خرداد 1401 در نزدیکی جزیره کیش در خلیج فارس، بارها سوال می شود که آیا می توان رخداد بعدی بزرگ یا شدید را پیش بینی کرد؟ در پاسخ به این سوال باید گفت که علت زمین لرزه ها انباشته شدن تنشی است که در لیتوسفر زمین ایجاد می شود: در منطقه ای که دیدن آن عملا برای ما غیرممکن است و در طول زمان مقیاس هایی که نظارت بر آن برای ما دشوار است. این امر تشخیص دقیق مکان یا زمان وقوع زلزله را دشوار می کند. با این حال، چند روش برای پیش بینی زلزله استفاده می شود. اگر مشخص شود که یک قطعه گسل در یک زلزله بزرگ گذشته شکسته شده است، زمان بازگشت و بزرگای احتمالی را می توان براساس اندازه قطعه گسل، تاریخچه گسیختگی و تجمع کردنش تخمین زد. این روش پیش بینی را فقط می توان برای گسل های کاملا شناخته شده، مانند سن آندریاس، استفاده کرد. بیشتر گسل ها به ویژه در منطقه زاگرس همچنان پوشیده است و همچنین در اثر حرکت لایه های نامقاوم نمکی هنوز نمی توان پیش بینی کرد که چه زمانی بخش خاصی از گسل گسیخته می شود. در امتداد گسل سن آندریاس، پیش بینی زلزله در دهه 1980 برای بخش نزدیک پارکفیلد در جنوب کالیفرنیا، شمال لس آنجلس، انجام شد که احتمال گسیختگی در آن وجود داشت. حداقل از سال 1857، پارکفیلد هر 22 سال یک بار زلزله ای به بزرگای 6 یا بیشتر را تجربه کرده است. در سال 1985، سازمان زمین شناسی ایالات متحده پیش بینی کرد که تا سال 1993 زمین لرزه ای به اندازه مشابه در این منطقه رخ خواهد داد، اما چنین رویدادی تا 28 سپتامبر 2004 رخ نداد. زلزله ها در فواصل نسبتا منظم در سال های 1857، 1881، 1901، 1922، 1934 و 1966 رخ داده اند. اولین زلزله در سال 1857 یک زلزله بزرگ بود. زمین لرزه فورت تجون با بزرگای 7.9 گسل را از پارکفیلد تا حدود 290 کیلومتر پاره کرد. داده های موجود نشان می دهد که زمین لرزه های پارکفیلد با بزرگای حدود 6 ممکن است «سرشتی» بوده باشند به این معنا که همه آنها یک منطقه را روی گسل شکسته اند. در نیمه دهه 80 دانشمندان برآورد کردند که اگر چنین گسیختگی های سرشتی به طور منظم رخ دهند، زلزله بعدی قبل از سال 1993 رخ می دهد. این کار با استفاده از مجموعه ای از مفروضات درمورد سازوکار گسل و میزان انباشت تنش، به پیش بینی زلزله انجامید. ثبت و پایش دقیق زلزله با بزرگای 6.0 پارکفیلد در یک شبکه متراکم ابزار دقیق، موفقیت قابل توجهی بود. بخشی از گسل سن آندریاس که در سال 1989 در زمین لرزه لوماپریتا با بزرگای 6.9 گسیخته شد، توسط سازمان زمین شناسی ایالات متحده USGS به عنوان یکی از بخش های احتمالی سن آندریاس به عنوان کاندیدای گسیختگی بعدی شناسایی شده بود. زمین لرزه هایی با بزرگای بیش از 5 حدود 2 و 15 ماه قبل از زلزله مخرب به عنوان پیش لرزه های احتمالی تلقی شدند و USGS توصیه های عمومی 5 روزه را از طریق دفتر خدمات اضطراری کالیفرنیا صادر کرد. یکی از پیش بینی های موفقیت آمیز زلزله، زلزله هایچنگ چین در 4 فوریه 1975 بود، زمانی که یک روز قبل از زلزله با بزرگای 7.3 هشدار تخلیه صادر شد و حدود 2000 نفر در زلزله کشته شدند. در ماه های قبل، تغییرات در ارتفاع زمین و سطح آب های زیرزمینی و گزارش های گسترده از رفتار عجیب حیوانات، وقوع تعداد زیادی پیش لرزه ها منجر به هشدار شد. متاسفانه اغلب زلزله ها چنین پیش لرزه های آشکاری ندارند. با وجود موفقیت دانشمندان چینی در سال 1975، هیچ هشداری درمورد زلزله با بزرگای 7.6 تانگشان در 28 جولای 1976 داده نشد، این بار 250 هزار نفر کشته شدند.

روش های کلاسیک پیش بینی زلزله های بزرگ

بهترین روشی که در حال حاضر برای پیش بینی زلزله در دسترس دانشمندان و برنامه ریزان است، ثبت رویدادهای لرزه ای است که در گذشته در یک منطقه رخ داده است. با نگاهی به فراوانی رویدادهای با بزرگی خاص در طول زمان، دانشمندان می توانند احتمال آماری رخدادهای مشابه را در یک بازه زمانی مشخص در آینده محاسبه کنند. در کنار این محاسبات آماری، کارهای زیادی برای بررسی مشخصات زمین شناختی مناطق زلزله خیز پوسته انجام شده است تا بفهمیم که چه تعداد زلزله، چه زمانی رخ داده اند و چه اندازه بوده اند؛ اما اگر می دانیم که زلزله ها ناشی از آزادشدن تنشی هستند که هنگام حرکت ورقه های زمین ساختی در برابر یکدیگر ایجاد می شود، پس چرا نمی توانیم حرکات ورقه ها را زیر نظر داشته باشیم و بفهمیم که چه مقدار تنش ایجاد می شود و چه زمانی قرار است ایجاد شود. زمان و محل رسیدن به آن نقطه انتشار بحرانی کی و کجاست؟ سیستم های ماهواره ای ناوبری جهانی (GNSS)، از جمله ماهواره های GPS ایالات متحده، سیستم  GLONAS روسیه، سیستم چینی Beidou، QZSS ژاپن و سیستم گالیله اتحادیه اروپا تغییر شکل در زمین را به صورت ممتد ردیابی می کنند. این داده های ردیابی دانشمندان را قادر می سازد مکان های بسیار دقیقی را برای نصب حسگرها و چگونگی تغییر این مکان ها در طول زمان (در حین حرکت ورقه های زمین ساختی) تعیین کنند. جریان مداوم داده ها از حسگرها به این معنی است که دانشمندان می توانند حرکات ورقه ها را با دقت کمتر از میلی متر (میکرون) ردیابی کنند و در زمان واقعی پایش کنند. با مقایسه سرعت حرکت هریک از حسگرها در مقایسه با سنسورهای دیگر، دانشمندان می توانند متوجه شوند که کدام ناحیه از صفحه سریع تر از سایرین حرکت می کند. استرس نیرویی است که بر سنگ ها اعمال می شود و کرنش تغییر شکل سنگ ها در پاسخ به تنش است. نظارت بر این عوامل می تواند سرنخ هایی درباره محل وقوع زلزله بعدی ارائه دهد. از آنجایی که ورقه به کندی حرکت می کند (و تغییر شکل می دهد)، مدت زیادی طول می کشد تا بتوانیم بینش قابل توجهی درباره پوسته به دست آوریم و الگوهایی در داده ها ظاهر شوند که امکان پیش بینی بهینه برای زلزله را فراهم کنند.

زاگرس ایران، جایی مناسب برای پیش بینی زلزله

زمین لرزه های زاگرس به صورت خوشه ای رخ می دهند. رویداد اصلی را می توان با پیش لرزه های کوچک تر پیش بینی کرد، اما راهی ساده و واقعی برای پیش لرزه نامیدن لرزه های اولیه برای تعیین زمان وقوع لرزش بزرگ و اصلی وجود ندارد. هرچه زلزله بزرگ تر باشد، پس لرزه های بیشتری به دنبال آن خواهد بود. همان طورکه یک زمین لرزه با بزرگای 7، حدود 10 برابر قوی تر از زلزله ای با بزرگای 6 است و 10 برابر پس لرزه هم ایجاد می کند. به طورکلی در طول زمان، تعداد و اندازه پس لرزه ها کاهش می یابند. مدل آماری پس لرزه ها بر اساس قانون اوموری است. در سال 1894 یک زلزله شناس ژاپنی به نام «فوساکیشی اوموری» گفت که فراوانی پس لرزه ها به طورکلی با گذر زمان (روز) پس از زلزله اصلی، کاهش می یابد. این بدان معناست که اگر در روز اول 50 پس لرزه داشته باشیم، احتمالا حدود 25 پس لرزه در روز دوم، 16 تا در روز سوم و 12 تا در روز چهارم رخ خواهد داد. به این ترتیب رخداد پس لرزه ها با مدل سازی قابل پیش بینی نسبی است. حداقل پیش بینی آنها از پیش بینی زلزله اصلی راحت تر است! تلاش برای پیش بینی زلزله می تواند به تولید محصولات جانبی مفید کمک فراوان کند. می توان نیروهای مفیدی را از موسسات دیگر به عنوان همکار موقت و با راحتی بیشتری به عنوان همکار جذب کرد. در آینده و با برقراری ارتباط مستمر و هماهنگ زلزله شناختی در منطقه، ان شاءالله امکان برقراری شبکه منطقه ای فرابینی لرزه ای در کشورهای ایران، عراق، شبه جزیره عربستان، ترکیه، کویت، آذربایجان، ارمنستان، ترکمنستان، پاکستان و افغانستان به مرکزیت ایران و با محوریت پژوهشگاه فراهم آید. در آن صورت می توان انتظار پیش بینی و پیش یابی خطر زلزله به صورت روزانه برای کل منطقه را (مثلا برای منطقه ای دورافتاده در کشور افغانستان که امکانات ارتباطی مناسبی نیز ندارد) در مرکز فراهم کرد. این کار کمک مناسبی به کل منطقه ما خواهد بود و به عنوان مدلی مناسب و عملی برای همکاری های علمی و فنی در منطقه است.