آرشیو پنج‌شنبه ۲ تیر ۱۴۰۱، شماره ۵۲۳۹
صفحه اول
۱
حقوق

جرایم داخلی و آثار بین المللی

عباس رسولی

تا چند سال قبل که هنوز فضای مجازی شکل نگرفته بود، اگر شخصی در محله یا خیابان نزاعی به راه می انداخت و رفتارهای خشن از خود بروز می داد، مردم همان محله و خیابان شاهد آن نزاع بودند و در نهایت با میان داری دیگران یا پلیس، ماجرا خاتمه می یافت و اگر به درازا می کشید، با ورود کلانتری و دادسرا و محاکم قضایی و با پرداخت خسارت و جریمه ای متناسب با جرم صورت گرفته میان طرف های درگیر، ماجرا پایان می یافت.  اما امروزه با گسترش فضای مجازی و ارتباطات بین المللی، هر حرکت زشت و زیبایی در مقابل دوربین قرار گرفته و در کسری از ساعت در فضای مجازی منتشر می شود و کاربرانی که در آن سوی جهان نشسته اند شاهد آن خواهند بود. امروز اگر کسی در خیابان قمه کشی و عربده کشی کند، تاثیر آن صرفا بر افراد درگیر در این معرکه نیست. شاکی و متشاکی در چنین دعوایی در عصر حاضر فقط دو شخص نیستند و نمی توان با جریمه ای جزیی یا دیه چند بخیه بر صورت شاکی ماجرا را فیصله یافته دانست. تیغی که یک اوباش بر صورت یک شخص می کشد این تیغ در واقع بر چهره جامعه ایرانی کشیده می شود و نمی توان با تعیین دیه بخیه صورت یک فرد، جریمه آن را پرداخت. کلیپ این دعوا بلافاصله در یوتیوب، اینستاگرام و تلگرام و... و در شبکه های تلویزیونی سراسر جهان منتشر می شود. مجموعه ای از این کلیپ ها می تواند نشان دهنده چهره اجتماعی یک کشور باشد. این چهره اگر مخدوش و خشن باشد، تاثیر منفی بر ذهن بیننده ای که در آن سوی کره خاکی نشسته، می گذارد و دیدگاه او را نسبت به ایران تغییر خواهد داد. بیننده این تصاویر در هر شغلی که باشد، هر زمان بحث ایران به میان بیاید بر اساس ذهنیتی که از کشور ایران دارد تصمیم می گیرد و اگر این فرد، قصد سفر توریستی داشته باشد به احتمال زیاد ایران را انتخاب نخواهد کرد. 

 اگر آن بیننده یک تاجر و سرمایه گذار باشد، ایران را مقصد سرمایه گذاری خود قرار نمی دهد. این چهره خشن جامعه ایرانی، بر تعیین ریسک کشور از سوی موسسات ناظر تاثیر می گذارد و موجب می شود سفارتخانه های خارجی در سایت خود به اتباع خود در ایران یا مسافرانی که قصد سفر به ایران را دارند، هشدارهای امنیتی بدهند. و گاهی اوقات یک اتفاق خشن، دستمایه ساخت فیلمی ضد ایرانی از سوی کارگردانی می شود. تجار، سرمایه گذاران، توریست ها و... بر اساس این ریسک ها و هشدارها و تصویرها، مقصد سفر و فعالیت تجاری و تفریحی خود را انتخاب می کنند. در عصر حاضر، اقتصاد کشورها با یکدیگر در هم تنیده شده و بازار اقتصادی کشورها به شدت تحت تاثیر امنیت اجتماعی و فضای داخلی آنها است. هر حادثه ناخوشایندی می تواند مورد بهره برداری رقبای اقتصادی قرار گرفته و زیان های جبران ناپذیر بر درآمد و سرمایه گذاری کشورها داشته باشد. 

آن راننده تاکسی که به همسر سعید حنایی تعدی نمود، از نظر خود عملی را در محدوده تاکسی خود انجام داد. اما این اقدام او موجب قتل 17 زن دیگر از سوی سعید حنایی شد و اقدام حنایی موجب ساخت فیلم ضد ایرانی عنکبوت مقدس می شود که در آن فیلم، به گفته کارگردان، تمام جامعه ایران قاتل زنجیره ای معرفی می شود. در این فیلم کسی بازیگر اصلی می شود که اتفاقا، خود قربانی یک حادثه شخصی است که فیلم آن در فضای مجازی پخش شد. 

آن دو جوانی که برای سرقت چند دلار از یک گردشگر خارجی وی را تهدید نمودند، اصلا متوجه نیستند که خبر این سرقت موجب انصراف هزاران گردشگر دیگر از سفر به ایران می شود و موجب خسارتی به مراتب بیشتر به افرادی می شود که در بازار گردشگری شاغل هستند. راننده ای که برای تفریح در خیابان های شهر ویراژ می دهد و قوانین رانندگی را نادیده می گیرد، نمی داند که شیوه رانندگی ایرانیان سوژه ای برای طنز و تمسخر در جهان شده است و شخصا شاهد بودم که مدیر یکی از شرکت های تولیدی خارجی با بیان همین موضوع، رغبتی برای حضور در بازار ایران نشان نمی داد. 

بررسی و شناخت تاثیر یک آسیب و بزه اجتماعی صرفا بر جامعه محدود داخلی و نسخه پیچی برای حل آن کافی نیست، بلکه لازم است آسیب های بین المللی آن نیز شناخته شده و در محیط های آموزشی و صدا و سیما به کودکان و بینندگان گوشزد شود. اگرچه این نوشتار، جنبه حقوقی ندارد و بیشتر دیدگاه اجتماعی دارد و نگارنده واقف است که در حقوق کیفری، مجرم، در قبال آثار بعدی جرم، به واسطه عدم حضور عنصر معنوی جرم، مسوولیتی ندارد اما شاید لازم باشد حقوقدانان و محاکم قضایی، اثرات بین المللی جرایم را در نظر بگیرند و در تناسب جرم ها و جریمه ها تجدید نظر نمایند.