آرشیو پنج‌شنبه ۲ تیر ۱۴۰۱، شماره ۵۲۳۹
صفحه آخر
۱۲
در همین حوالی

چمران؛ چریک عاشق

محمود فاضلی

 سیر دلتنگی های چمران در امریکا و فعالیت های اثربخش او در کنار امام موسی صدر، زندگی سراسر سفر و پررمز او از امریکا و لبنان، از پاوه تا سوسنگرد، از اهواز تا دهلاویه و جبهه های جنوب، عاشقانه های او با خدا و شخصیت علمی او نامه های خواندنی مصطفی به خدا، داستان زندگی عاشقانه او با همسرش، روایت شجاعت ها و کرامات مصطفی از زبان همسر او و همرزمان و دوستانش چنان در کنار هم نشسته است که از چمران، شخصیتی ناب و کم نظیر ساخته است.چمران مردی وارسته، با عواطف عمیق انسانی بود که در برابر مصائب بشری به شدت منقلب می شد. راز و نیازهای عارفانه اش، حاکی از عشق و علاقه خالصانه او به خدا و اوج محبت و دوستی اش نسبت به همنوعانش است، چنان که دوستانش لقب «خدای عشق» را به او دادند.  چمران طی تحصیل از شاگردان ممتاز به شمار می آمد. از پانزده سالگی در جلسات دینی، از جمله درس تفسیر قرآن آیت الله طالقانی در مسجد هدایت شرکت کرد. در 1332 در رشته الکترومکانیک دانشکده فنی دانشگاه تهران پذیرفته شد و در دوران تحصیل، دانشجویی ممتاز بود.   پس از کودتای 28 مرداد 1332 و سقوط دولت دکتر مصدق، چمران به کمیته نهضت مقاومت ملی دانشکده فنی پیوست. پس از فارغ التحصیلی، در 1337 با استفاده از بورس تحصیلی شاگردان ممتاز برای ادامه تحصیل راهی امریکا شد. درجه کارشناسی ارشد مهندسی برق را از دانشگاه تگزاس گرفت و برای ادامه تحصیل به دانشگاه برکلی رفت و دوره دکترا در رشته الکترونیک و فیزیک پلاسما (مهندسی گرافت هسته ای) را با درجه ممتاز به پایان رساند. چمران و چند نفر از دانشجویان، شاخه ای از جبهه ملی را با عنوان «جبهه ملی ایران در امریکا» تاسیس کردند و او به عضویت شورای مرکزی و هیات اجرایی آن انتخاب شد. در کنار ابراهیم یزدی و دیگر چهره های شاخص نهضت آزادی، شاخه خارج از کشور این گروه را تاسیس کرد. در اوایل دهه 1340، چمران به همراه سایر دانشجویان ایرانی و نیز دانشجویان مسلمان سایر کشورهای اسلامی، «انجمن اسلامی دانشجویان در امریکا و کانادا» را پایه گذاری کرد که به یکی از فعال ترین سازمان های اسلامی در امریکا تبدیل شد. یکی از مهم ترین اقدامات چمران در سال های حضور در امریکا، مشارکت در ساماندهی اعتراضات دانشجویی علیه سیاست های امریکا بود.  پس از قیام پانزدهم خرداد، چمران و دیگر اعضای شاخه نهضت آزادی در خارج از کشور، مبارزه مسلحانه را راه حل مناسبی برای مبارزه با حکومت شاه دانسته و تصمیم گرفتند با تشکیل پایگاهی در کشورهای عربی (الجزایر و مصر)، گروهی از اعضا را برای آموزش مبارزه مسلحانه به این کشورها اعزام کنند. در پی این تصمیم، چمران و ابراهیم یزدی در ملاقاتی با سرکنسول مصر در واشنگتن، از دعوت وی برای سفر به مصر استقبال کردند. در 1343 نخستین هیات اعزامی با عنوان «سازمان مخصوص اتحاد و عمل» (سماع) برای آموزش راهی مصر شد. به دلیل جنگ تبلیغاتی مصر علیه تمامیت ارضی ایران، روابط «سماع» با دولت مصر تیره شد و ستاد عملیات به لبنان منتقل گشت. استقرار در لبنان نیز طولی نکشید، زیرا جنگ شش روزه اعراب و اسراییل (1967) اوضاع لبنان را آشفته کرد و ادامه فعالیت اعضای نهضت را غیرممکن ساخت. در نتیجه فشار دولت لبنان، آنان مجبور به ترک این کشور شدند. چمران به امریکا بازگشت، ولی در اواخر 1349 بار دیگر برای ادامه مبارزه سیاسی و به دعوت امام موسی صدر رهبر شیعیان لبنان، راهی لبنان شد. با همکاری موسی صدر «حرکه المحرومین» و شاخه نظامی آن، امل را پایه ریزی کرد.  پس از پیروزی انقلاب اسلامی چمران پس از 23 سال دوری از وطن، به ایران بازگشت. پس از انتصاب به سمت معاونت نخست وزیر، به حل و فصل مسائل مناطق بحرانی کشور پرداخت. با گذشت هشت روز از پیروزی انقلاب اسلامی، آشوب و جنگ مسلحانه در کردستان آغاز شد و چمران به همراه سرتیپ فلاحی، فرمانده نیروی زمینی، ماموریت یافت تا با شیوه های مسالمت آمیز بحران را رفع کند.پس از حل و فصل قضیه مریوان، مامور آرام سازی پاوه و دیگر شهرهای کردستان شد. به پیشنهاد شورای انقلاب و به فرمان امام خمینی در آبان 1358 به وزارت دفاع منصوب شد. او برنامه هایی را برای دگرگونی و اصلاح در ارتش پی ریزی کرد که یکی از مهم ترین آنها توجه به صنایع و تحقیقات دفاعی بود.  در نخستین دور انتخابات مجلس شورای اسلامی، با بیش از یک میلیون رای به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد و در اردیبهشت 1359، نماینده و مشاور رهبر انقلاب در شورای عالی دفاع شد. چمران براساس تجارب نظامی اش پیش از شروع جنگ عراق با ایران، پیشنهاد تشکیل لشکر ده هزار نفری از نیروهای مردمی را ارایه داد که به تصویب شورای انقلاب رسید. با شروع جنگ، چمران به همراه شماری از رزمندگانی که در کردستان جنگیده بودند، برای ساماندهی نیروهای مردمی در برابر حملات عراق راهی اهواز شد. یکی از اقدامات چمران تشکیل ستاد جنگ های نامنظم در اهواز بود تا در جبهه ها خط دفاعی به وجود آورد. چمران در آزادسازی سوسنگرد و تپه های الله اکبر (اردیبهشت 1360) شرکت داشت. پس از فتح ارتفاعات الله اکبر طرح تسخیر دهلاویه را به کمک رزمندگان ستاد جنگ های نامنظم به مرحله اجرا درآورد و در 31 خرداد 1360 براثر اصابت ترکش خمپاره دشمن به شهادت رسید.