فهرست مطالب

  • پیاپی 29 (زمستان 1391)
  • تاریخ انتشار: 1391/12/12
  • تعداد عناوین: 8
|
  • امیر اکبری صفحه 1
    با سقوط حکومت طاهریان، مدعیان جدید قدرت برای چند دهه اوضاع شهرهای خراسان را به هم ریختند. برگشت یعقوب از خراسان و اختلافات عمرولیث با خلیفه فرصت مناسبی را برای احمد بن عبدالله خجستانی در کسب قدرت فراهم آورد. با کشته شدن خجستانی سپاهیان وی رافع را به فرماندهی خود انتخاب نمودند. وی دوران آرامی را در حکومت خراسان سپری نکرد. درگیری های وی با عمرولیث صفاری- اختلافش با حسن بن زید علوی و حمله به طبرستان و نیز اختلاف با خلیفه عباسی کشمکش های پیاپی را برای حکومت کوتاه وی در خراسان رقم زد. رافع بن هرثمه آخرین حاکمی بود که برای مدت کوتاهی نیابت طاهریان در حکومت خراسان را سر داد.
    کلیدواژگان: رافع بن هرثمه، احمد بن عبدالله خجستانی، طاهریان، خراسان
  • مریم بریحی نژاد، ناصر جدیدی صفحه 19
    اسلام یک دین تمدنی و شهری است. بارزترین تاکید تاریخی بر شهری بودن اسلام، اقدام رسول خدا(ص) در نخستین سال هجرت برای پیاده کردن طرح جامع شهر یثرب بود.
    در حقیقت اسلام برای تحقیق اهداف اجتماعی و دینی خویش به شهر نیاز داشت. تاریخ اسلام سرشار است از ماموریت سکونت شهروندان و اقطاع اراضی و مرابطه (مرزبانی) در سرحدات کشور اسلامی که به تدریج به شهر تبدیل شدند.
    دو عاصمه عظیم اسلام بغداد و قرطبه اولی در شرق فتوحات اسلامی و دیگری در غرب آن به دلایل و شرایط سیاسی و امنیتی و اجتماعی به وجود آمدند و جزء مراکز مهم سیاسی اداری در جهان اسلام شدند. در قرن چهارم هجری این دو پایتخت عظیم از لحاظ فرهنکگ و تمدن به اوج شکوفایی خود رسیدند. وجود یکسری عوامل، زمینه ساز رشد و ترقی آنها در قرن چهارم بود. البته شباهت ها و تفاوت هایی در سیر رشد و پیشرفت آنان وجود داشت.
    ایجاد روحیه تاهل و تسامح و آزاد اندیشی، دستاوردهای علمی و فنی در تمدن اسلام را سبب شد و در بحث های اصلی علوم آن روز از قبیل حدیث، فقه، اصول، منطق، عرفان، فلسفه، ریاضیات، پزشکی، نجوم، شیمی، فیزیک و... نهضت نیرومند، ریشه دار و آینده نگر تحقیقات و ترجمه جریان داشت. بنابراین در هر دو پایتخت دانشمندان بسیاری در توسعه این علوم فعال بودند ونوآوری ها و دستاوردهای زیادی در علوم گوناگون از خود به جای گذاشتند.
    کلیدواژگان: شهر اسلامی، فرهنگ، تمدن، قرطبه، بغداد، قرن چهارم هجری
  • جهانبخش ثواقب صفحه 59
    یکی از اقدامات مهم شاه عباس اول صفوی (سلطنت 1038- 995 ه.ق) که در تقویت بنیان های قدرت سلطنت در زمان وی موثر بود تغییراتی است که وی در وضعیت قشون به منظور پایه گذاری یک نیروی قابل اتکاء برای دولت خود و گذر از ساختار نظامی پیشین که ساختاری ایلی و عشیره ای بود، پدید آورد. تنش های موجود میان امرای ایلات و رقابت و افزون طلبی آن ها در عرصه ی سیاسی و پیامدهای ناگواری که در پی داشت، ضرورت این تغییرات را از جانب شاه عباس حتمی کرد و با ایجاد ارتش جدید در زمان خویش به ثبات اجتماعی و تقویت پایه های حکومت صفویه کمک کرد. بر این مبنا، مقاله ی حاضر نگرشی دارد به سازمان سپاه در عصر شاه عباس اول و ضمن بررسی ساختار و ارکان اصلی آن، به تغییراتی که شاه عباس در وضعیت قبایلی قشون و پایه گذاری ارتش شاهی (در سده ی یازدهم هجری قمری) پدید آورد می پردازد. این پژوهش از نوع پژوهش تاریخی و به شیوه ی کتابخانه ای با استناد به منابع تاریخی به روش تحلیلی- توصیفی، سامان یافته است.
    کلیدواژگان: شاه عباس، سازمان نظامی، ارتش جدید، مناصب، وظایف
  • امید سپهری راد، علی آرامجو صفحه 83
    با ورود گسترده ی ایران به بازار جهانی در نیمه دوم حکومت قاجاریه (1344-1264ق)، حوزه های مختلف اقتصادی و اجتماعی کشور، متحول شد. صنایع دستی نیز به عنوان یکی از عرصه های اقتصادی از این امر مستثنی نبود. مقاله ی حاضر، ضمن بررسی وضعیت صنایع دستی ولایت قاینات در نیمه ی دوم حکومت قاجاریه، تاثیر ورود گسترده ی این ولایت به بازار جهانی را بر این بخش از اقتصاد منطقه، مورد بررسی قرار داده است. بنا بر یافته های پژوهش حاضر، در این دوره بسیاری از صنایع دستی قاینات به سبب عدم توان رقابتی با کالاهای ماشینی و عمدتا ارزان قیمت و سهل الوصول غربی، به حاشیه رفته و به مرور زمان از بین رفت؛ با وجود این، تولید و تجارت فرش دستباف به سبب اقبال روزافزون بازار جهانی، تا حد قابل ملاحظه ای افزایش یافت ضمن اینکه این صنعت از لحاظ کیفی آسیب قابل توجهی را متحمل شد هر چند این امر در پژوهش های انجام شده کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: قاجاریه، بازار جهانی، قاینات، صنایع دستی، فرش دستباف
  • عباسقلی غفاری فرد صفحه 103
    سلسله های پادشاهی ایران از گذشته های دور با گرجی ها مناسبات ویژه ای داشته اند. جایگاه سرزمین گرجی ها، این مردم را در مرکز توجه دو قدرت بزرگ جهان باستان؛ شاهنشاهی ایران و امپراتوری روم قرار داده بود. پس از سرنگونی شاهنشاهی ساسانی و تشکیل حکومت اسلامی، رقابت ایران با روم برسر گرجستان به پایان رسید. پادشاهان صفوی، برای به دست آوردن غنایم و به ویژه زنان و دختران و پسران (غلامان و کنیزان) گرجی که در زیبایی پرآوازه بودند، گرجی ها را همواره مورد تاخت و تاز قرار می دادند و بر این تهاجمات «جهاد» یا «غزا» نام می نهادند. پس از سرنگونی صفویه و ناتوانی حکومت ایران، پادشاهان گرجی به فکر استقلال افتادند و هرگاه از سوی دربار ایران نگران می شدند درصدد جلب هواخواهی روسیه برمی آمدند تا این که آغا محمدخان قاجار در 1209هجری به گرجستان تاخت و دست به کشتار همگانی و غارت زد. گرجی ها در این تاخت وتاز چنان خشونت و سنگدلی از سپاه آغامحمدخان دیدند که دیگر هرگز به سوی ایران بازنگشتند و کینه سختی از ایرانی ها به دل گرفتند. این مقاله می کوشد مناسبات شاهان صفوی با گرجی ها را با تکیه بر اهداف آنها بررسی کند.
    کلیدواژگان: گرجستان، شاهان صفوی، غزا، عیسوی ها
  • محمدتقی فاضلی، محمدحسن مقدس جعفری صفحه 127
    اکثر محققین تاریخ و ادیان بر این باورند که مزدک پیش از آنکه یک دین آور باشد. به عنوان یک اصلاحگر اجتماعی((Reformistاست؛ که به مبارزه بر علیه اوضاع نا مساعد زمان خود برخاسته و با نفوذ به دستگاه حکومت قباد ساسانی توانست پیروان زیادی را به دور خود جمع نماید. هدف اصلی مزدک برپا کردن نهضتی بر علیه مقررات ناعادلانه دردولت ساسانیان و درهم شکستن سنت های منحط اجتماعی جامعه ی کاستی آن عهد بوده است، مزدک می خواسته با تعالیم اخلاقی بر اساس اعتقاد خود، اصلاحاتی در روابط اصول اجتماعی دیانت زرتشتی (دین بهی) بوجود بیاورد تا با این اصلاحات، که بر اثر آن برابری و عدالت اجتماعی آن زمان رو به تزلزل و سستی می رفت دوباره استوار نماید. ظاهرا نفوذ مزدک، موبدان ساسانی را به هراس انداخته بود. و موبدان قدرت خود را در خطر می دیدند. لذابه اغوای انوشیروان که جوانی بی تجربه بود، پرداخته و او را فریفته و به معاندت و دشمنی با مزدک واداشتند، تا جایی که انوشیروان از بیم نفوذ مزدکیان با خدعه و نیرنگ تمامی آنان را شناسایی کرده و در سال 528 یا اوایل 529 میلادی با تمهیدات قبلی مزدک و پیروانش را به مهمانی فراخوانده و آنان را دسته جمعی کشت.
    کلیدواژگان: مزدک، اصلاحات مزدک، نهضت مزدکیه، قباد ساسانی، انوشیروان، شکست
  • دکتر بهمن هنرمند صفحه 147
    توسعه طلبی حکومت ساسانی و گسترش مرزها و متصرفات خارجی و همچنین کشمکش های درون تشکیلات حکومتی بر سر قدرت و نفوذ در هرم قدرت سیاسی بین اشرافیت درباری با شاه، رویکرد گرایش به استفاده از نیروهای کمکی و پشتیبان را افزایش داد. این سیاست گزینه ای موقتی بود و براساس موقعیت زمانی و مکانی خاص صورت می گرفت. در پیش گرفتن چنین رویکردی نتایج و پیامدهای مثبت و منفی برای ساسانیان در بعد داخلی و خارجی برجای گذاشت. ادامه چنین سیاستی در دراز مدت نه تنها موجبات تنش و تقابل در دستگاه حکومتی را ایجاد نمود، بلکه مقدمات شورش و ناآرامی در جامعه را نیز فراهم کرد؛ زیرا عناصر تازه وارد به تدریج در دسته بندیهای سیاسی و نظامی بین شاهان و اشرافیت درباری و به ویژه در زمان جلوس شاهان بر اریکه سلطنت وارد عرصه سیاسی و نظامی می شدند. در این مقاله تلاش می شود؛ نقش و تاثیرگذاری نیروهای کمکی در ارتش حکومت ساسانیان و دلایل در پیش گرفتن چنین رویکردی، مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد.
    کلیدواژگان: ساسانیان، ارتش ملی، نیروهای کمکی و پشتیبان
  • دکتر داوود یحیایی صفحه 185
    در میان فلاسفه و مورخان اسلامی، ابن خلدون فیلسوف، مورخ و جامعه شناس مسلمان تونسی قرن هشتم هجری شخصیتی است که تلاش کرد فلسفه و تاریخ را در پرتو قرآن تبیین و تفسیر کند. از نظر وی عقل از درک و فهم بسیاری از صفات الهی، توحید، مسائل فلسفه الهی و مابعدالطبیعه قاصر است. وی در عین نفی عقلانیت مطلق، عقلانیت تاریخی را جایگزین آن می کند و از این رو فلسفه او تبدیل به فلسفه تاریخ می شود. ابن خلدون با رد نظرات سه گانه مطرح «ذات گرایی پیشینی» ارسطو و پیروانش، و «نومینالیزم خدامحور» اشاعره و «نومینالیزم انسان محور» عصر مدرن، نظرگاه جدیدی به نام «ذات گرایی پسینی» ابداع می کند و در پارادیم ابداعی خود، «علم عمران» را پیشنهاد می کند که معنا و مفهوم و جایگاهی ممتاز در تفکرات این فیلسوف برجسته مسلمان دارد. مقاله حاضر با روش کتابخانه ای و رویکرد توصیفی و تحلیلی انجام شده و با تبیین و تحلیل موضوعات فوق الذکر به صورت مبسوط و مستدل و با تکیه بر آثار وی (مقدمه و العبر)، نشان می دهد که ابن خلدون اولین فیلسوف و مورخی است که توفیق یافته بحث های فلسفی و نظریات خود را در پرتو قرآنبه صورت وسیع و ساختارمند در درک و فهم تاریخ و فلسفه تاریخ به کار گیرد.
    کلیدواژگان: فلسفه تاریخ، ابن خلدون، علم عمران، درک و فهم قرآن، عقلانیت تاریخی، العبر و مقدمه
|
  • Amir Akbari Page 1
    By crash of taherian rule new power claimants. Confuse khorasan cities conditions for few decades. Yaghobs return of khorasan and amru leyth guarrels. With caliph provide good opporotunity for Ahmad ibn abdullah khajastani at power gaining. by death of khajastani his troops select rafe as self commander. He don’t spent guiet periods in khorasan governance. His conflict with Amro leyth safari –his difference with hasan ibn zeid alaui and attack to tabarestan and also quarrel by abbasi caliph result successive. Conflicts for his short governance in khorasan. Rafe ibn harsameh was last governer that demand taherian deputy ship for short time in khorasan governmet
    Keywords: rafe in harsameh ahmad ibn Abdullah khajastani taherian khorasan
  • Maryam Baihi Nezhad, Naser Jadidi Page 19
    And Cordoba.grately flourished in termes of Cultur and civilization.In both capeital cities of the Word of Islam a set of factors set the eground for the development of culture and civilization. Some of factors in their development include erudite and knowledge supportive rulers their establishing civilizeation centres their supporting the scientists and providing negligence which indicate the similarities between the two.so that the result indicate the development of Baghdad in almost all the branches of science more than Cordoba. Some of the affecting factors in such a difference are Baghdad enjoyment of the inheritance of Iranians rich civilizeation its centrally of the World Islam Cordoba distance of the center of islam and Cordoba smallness in comparison to Baghdad. In other issues of cultur and Civilzion such az the ceremonies and civilization centres there were similarities and differences as well.
  • Jahanbakhsh Savagheb Page 59
    One of the important accomplishments of Shah Abbas Safavid I (995-1038 A.H) which strengthened the foundations of his ruling power during his time initiated from his attempt to put fundamental changes concerning the enhancement of the military forces in order to establish a reliable military power supporting his government and so let him pass by the traditional military structure; a structure that followed a tribal pattern. Serious disputes among tribe commanders who compete for gaining higher political positions along with the undesired consequences of which, made the king (Shah) certain about inevitable changes, as a result, he could establish a new army through which Shah Abbas could stabilize peace and security in the country. In this way, he succeeded to make the Safavids unshakable. Accordingly, this essay aims at an overviews of Army organization during the ruling period of Shah Abbas I. while having a look at its main foundations and structure the essay deals with the changes Shah Abbas undertook about the traditional patterns of military forces and their substitution with the kingly arm. The research is history- based, and carried out with the aid of library sources and is accomplished under the analytical- descriptive method
    Keywords: Shah Abbas I, Army Organization, New Army, Offices, Duties
  • Omid Spehri Rad, Ali Aramjo Page 83
    With thewideentering ofIran to theglobal marketin the second halfof Qajars government (1264-1344 A.H), social and economic spheres of the country have been Changed.Craftsas wellastheeconomicfieldthiswas no exception.present article, also review the status of provincial crafts ofQaenat in the second half of Qajar rule and the influence of the large influx of this province on the global market,hasexamined.According to findingsof thisresearch, in thisperiod many of Qaenats crafts, mainly due to lack ofcompetitionwith Westerncheap goods, graduallydestroyed.However, theproduction and trade ofCarpetsdue tothe growinginterest inthe global market, hasconsiderablyincreased.Whilethis industryin terms ofquality,sufferedsignificant damage.Althoughithasreceived little attentioninstudies.
    Keywords: Qajars, Globalmarket, Qaenat, Handicrafts, Carpets
  • Abbasgholi Ghafarifar Page 103
    Dynasties of kings of Iran had a particular relations with Georgians from the old era. The position of Georgians, land have caused that two super powers of the Old Age, Iran emperors, and Roman Empire, to give attention to this nation. After collapse of Sasani kingdom and establish of Islamic government, rivalry with Roman for Georgia ended. Safavid kings were attacking Georgia always, to lead in to captivity the people, especially the yang girls and the boys, that they were very pretty and nice, and to acquisition of spoils. They name this attacks, Jehad and Ghaza (holy war). On Safavid period, Georgia belonged to Iran kingdom. But Aqa Muhammad Khan, the Qajar king attacked Georgia and massacred the people and took very captives. Hence, the Georgians became weary from Iran and went towards Russia. This essay studies Safavid relations with Georgians by stress on aims of Safavidkings.
    Keywords: Georgia, Safavid, Christians, Ghaza
  • Mohammad Taghi Fazli, Mohammad Hosen Moghadas Jafari Page 127
    Most researchers believe before that, Mazdak will be a religion creator who is as a social reformist who fight against unfavorable situation and with influence in the Sasanian state could gathere many followers by himself. His main purpose has been the setting up Mazdak, s movement against unjust laws Sasanian government and the Destroy of the deformed, social tradition of the same periode.Mazdak will create Reforms in the social relations of Zoroastrianism with the moral teachings According to his faith, With this reformations,he can restabilish the Equality and social justice Because of it which go to waver and laxity, apparently the influence of Mazdak, made the Sasanian priests horror And the priests saw their power in danger. So, they decided to mislead and deceive young Anushiravan who imamture and they made him stimulate again Mazdak. Until. Anushiravan can reconnoiter with ruse and deceit and called Mazdak.s followers and his party and kill them all of them because of fear from the influence of Mazdak,s followers In the year 528 or early 529 AD. But Mazdak.s religion did not disappear.but the followers of this.
    Keywords: : Mazdak, Mazdak, s reform, s movement Sasanian, kawat Anushiravan, failure
  • Page 147
    The expansionism and border extension of Sassanid reign and being tension in power pyramid between court aristocracy and king, increased the tendency of using support and auxiliary forces. This policy was ephemeral alternative and based on particular condition. Following this policy created much positive and negative consequence at internal and external dimensions for Sassanid reign. Continuance of such policy in long-time not only make tension and impact in system, but also provided the preparation of rebellion and social unrest, because parvenu agents gradually in political and military division, among court aristocracy and kings, especially in enthronement time entered to political and military arena. In this article intend to probe and analyze the effectiveness of support and auxiliary forces and reasons of following this policy
    Keywords: Sassanid, national army, support, auxiliary forces
  • Page 185
    Among Islamic philosophers and historians, Ibn Khaldun, the Tunisian philosopher, historian and sociologist in the eighth century A.H. is the Muslim writer who tried to explain and interpret the Quran in the light of philosophy and history. He believes that wisdom fails to understand the divine attributes, monotheism, various points concerning divine philosophy and metaphysics. While denying the absolute rationality, he replaces historical rationality and hence his philosophy changes into a philosophy of history. By rejecting the three proposed ideas- Aristotle's and his follower's "a priori essentialism", asharite's "God-centered nominalism", and modern "human-centered nominalism", Ibn Khaldun creates a new perspective called "a posteriori nature-oriented." He suggests "civil science" in his new paradigm, having the meaning and distinctive position in the thoughts of this leading Muslim philosopher. This paper employs the library method and descriptive and analytical approach; it also explains and analyses the above issues in detail and documented. It relies on his works (Introduction and Experiences) illustrating that Ibn Khaldun is the first philosopher and historian succeeding to use his philosophical debate and views broadly and well-structured in the light of Quran in order to understand the history and philosophy of history.
    Keywords: philosophy of history, Ibn Khaldun, civil science, understanding the Quran, historical rationality, Introduction, Experiences