فهرست مطالب

پژوهشنامه معارف قرآنی - پیاپی 19 (زمستان 1393)
  • پیاپی 19 (زمستان 1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/12/20
  • تعداد عناوین: 7
|
  • حبیب الله حلیمی جلودار *، عزت الله پاتیار صفحات 7-30
    خداوند متعال حضرت ابراهیم(ع) را علاوه بر مقام رسالت، به مقام امامت نیز مفتخر ساخت؛ زیرا آن حضرت از پیامبرانی است که برای تبیین اصول دین الهی نه تنها راه را می نمود، بلکه مردم را در مسیر درست راه می برد و این همان کاری است که امام و رهبر انجام می دهد. در معناشناسی اقناع، آن رابه «راضی و همراه کردن افراد برای گرایش به موضوع، فعالیت یا هدفی خاص» تعریف کرده اند. آنچه این مقاله که با شیوه توصیفی تحلیلی سامان یافته، بدان پاسخ داده این است که اقناع حضرت ابراهیم(ع) برای هدایت مردم به سوی شریعت الهی چه ویژگی هایی دارد، از چه روش هایی بهره برده است و چه هدف یا هدف هایی را دنبال کرده است؟ با بررسی داستان حضرت ابراهیم(ع) در قرآن کریم و با بهره گیری از تفاسیر و کتب مربوط، این نتیجه حاصل شد که اقناع آن حضرت ویژگی هایی چون تناوب و تکرار پیام، حسن خلق اقناع کننده و از روش هایی چون قرار گرفتن در جایگاه پرسشگر، گفتگو، پاسخ طلبی، رشدیافتگی و بت شکنی، واژه آفرینی، خلاقیت در عمل و... استفاده نموده است و اهدافی چون جذب مخاطبین، تحریک فکر و اندیشه، ایجاد شک، کاهش مقاومت، تغییر موضع، تقویت موضع، ایجاد رفتار و... را به صورتی دست یافتنی دنبال می کرد.
    کلیدواژگان: هدف شناسی، اقناع، حضرت ابراهیم(ع)، قرآن
  • عبدالرضا زاهدی، مهیار خانی مقدم، عماد صادقی* صفحات 31-52
    پژوهش حاضر با روش تحلیلی توصیفی و بر اساس آموزه های فرهنگ وحیانی اسلامی، به ارائه راهبرد و برخی از راهکارهای مصداقی در راستای پیشگیری از رشوه پذیری به عنوان یکی از آسیب های جامعه اسلامی پرداخته است. مقدمات آن شامل تاملی در سه شاخصه «هدایت»، «حکمت» و «رضایت» و عنایت بر «عرصه های برجسته نظام هدایت انسان» (خودیابی، خودآگاهی، خودبانی و خودآیی) است. بر اساس راهبرد پیشنهادی، فرد در عرصه «خودآگاهی»، چهار نکته را به عنوان باورهای بنیادین در نگرش، گرایش و کنش خود در رابطه با مسئله رشوه دانسته است و در عرصه «خودبانی» بر آن اهتمام خواهد داشت: 1 برطرف کردن نیازهای سایر افراد در چارچوب قوانین الهی، نعمتی از جانب خداوند و دارای آثار نیکی در دنیا و آخرت است. 2 در عالم هستی، کسب رزق و روزی دارای قوانین مشخص است و در این مهم، نقش تعیین کننده امور معنوی، افزون تر است. 3 رشوه بر اساس دلایل شرعی و عقلی موجب پیدایش تبعیض، بی عدالتی و بی اعتمادی به حکومت اسلامی می شود. 4 مال و منفعتی که از طریق رشوه به دست می آید. از آنجا که تخلف از قوانین الهی برای کسب روزی و برخلاف رضایت الهی است، در مسیری نامطلوب و نامشروع هزینه خواهد شد.
    کلیدواژگان: آسیب شناسی، رشوه، رزق و روزی، رفع حوایج، فرهنگ وحیانی
  • محمدحسین خوانین زاده، محمود رسولی *، نعمت الله صادقی صفحات 53-69
    بحث اثبات وجود خدا از موضوع های مهم دین پژوهی و کلام جدید محسوب می شود، چرا که در صورت قبول آن، نظریه اثبات پذیری معرفت به خدا شکل می گیرد. این مقاله دیدگاه های مختلف در باب اثبات وجود خدا (1 عدم استدلال. 2 استدلال صحیح و آشکار. 3 استدلال تلویحی و غیرمستقیم) را بررسی می نماید و در نهایت، برتری دیدگاه مختار را که استدلال صریح و تلویحی باشد، بر دیگر نظرات با دلایل قرآنی نشان می دهد و در بخش دیگر مقاله، براهین مهم و عقلی خداشناسی (برهان امکان، صدیقین، حدوث، حرکت نهایی، فطرت، نفس، نظم، هدایت، دفع خطر محتمل) ذکر می شود و آیاتی که شکل صریح یا تلویحی ناظر و قابل تطبیق بر این براهین می باشد، تحلیل و تقریر می گردد.
    کلیدواژگان: قرآن، اثبات پذیری خدا، براهین خداشناسی، استدلال صریح و تلویحی، تقریر براهین
  • سید حسین حسینی کارنامی صفحات 71-90
    آیه﴿لا إکراه فی الدین﴾به عنوان یک اصل راهبردی در سرلوحه تعامل نظام مترقی اسلامبا پیروان دیگر ادیانمطرح و پژوهش پیرامون آن، دررفع بسیاری از ابهام های اجرای احکام اسلام راهگشاست. این پژوهش کنکاشی در گستره کلامی،تفسیری آیه مزبور است که نخست به مفهوم شناسی واژه های آیه و موارد کاربرد آن در قرآنو آنگاه به تحلیل اقوال مفسران در مفهوم شناسی آیه پرداخته است و بدین نتیجه می رسدکه «دین»، باور، خضوع و عقد قلبی است وبا الزام و اکراه حاصل نمی شود و تنها بابرهان شکل می گیرد و بر فرض امکان اکراه، فایده ای برآن مترتب نیست. در بخشدیگر، به تهافت بین آیه مزبور (آزادی عقیده) با احکام ارتداد (آزادی بیان) اشارهمی کند و به تمایز بین سه گستره «آزادی اندیشه، آزادی عقیده و آزادی بیان» پرداختهشد. نویسندگان معتقدند که آزادی عقیده در اسلام، مبادی و مبانی و نیز حدی دارد و بهطریق اولی، آزادی در بیان نیز دارای حد و مرز می باشد. همچنین اعدام مرتد با آزادیاندیشه و بیان منافات ندارد؛ زیرا در نظام دینی شخص مرتد، تنها در صورتی که تبلیغ وتوطئه علیه نظام اسلامی کند، با او برخورد می شود و حکم تعرض به وی، همانند حکم تعرضبه جاسوس در حکومت های لیبرال جهان است. آیاتی که بر اصل آزادی عقیده تصریح دارند،همه آنها در مقام پذیرش اصل دین است، اما پس از پذیرش اسلام، حق برگشت همراه با ترویج و تبلیغو توطئه از او سلب می شود.
    کلیدواژگان: قرآن، عدم اجبار در دین، آزادی عقیده، آزادی بیان، ارتداد
  • بی بی سادات رضی بهابادی، مینا رضایی کل تپه* صفحات 91-113
    از روش های ویژه قرآن به منظور هدایت، داوری قاطع نسبت به اقوال و آرایی است که از دیگران نقل می کند؛ یعنی سخن حق را تایید و سخن کذب را ابطال می نماید. این پژوهش با تکیه برآرای آیت الله جوادی آملی به بررسی داوری قرآن نسبت به اقوال منافقان پرداخته است. سخنانی که از منافقان در قرآن ذکر شده، دو دسته است: اول سخنان آنان در باب خود (ادعاهای باطل) و دوم سخنان آنها مبنی بر تخریب چهره اسلام و مسلمانان. ایجاد تردید در پذیرش آیات قرآن، واکنش دوگانه به هنگام جهاد، سخنان طعن گونه نسبت به رسول خدا(ص) و تحقیر مومنان از این قبیل است. قرآن ادعاهای باطل منافقان را نفی می کند و به افشای اهداف آنان می پردازد و در پاسخ به دسته دوم و اقوال آنان، با لحنی کوبنده به روشنگری می پردازد و تهدید به عذاب می نماید. همچنین آثار متفاوت قرآن را بیان می کند و از رسول(ص) و مومنان دفاع می نماید و در موضوع جهاد، در پی بهانه جویی منافقان برای شرکت نکردن در نبرد، علت اصلی فرار آنها را ذکر می فرماید و پس از سخن آنها مبنی بر منع مومنان از جهاد، به روشنگری درباره حقیقت شهادت می پردازد.
    کلیدواژگان: منافقان، داوری، قول، تایید، تکذیب
  • محمدرضا حاج بابایی*، محمد نیکخواه منفرد صفحات 115-145
    روایت، «عمل زبانی» با هدف انتقال معناست و تحلیل روایت، مطالعه اعمال، زندگی ها، سنت ها، کشف شیوه های انتقال تجربه است. از اهداف خداوند در قرآن کریم، تربیت و معرفی الگوست و روایت ها و قصص قرآنی، بدون تخیل، دروغ و مبالغه در خدمت اهداف تربیتی و هدایتی قرآن قرار گرفته اند. بنابراین، قرآن از عناصر روایت بهره می برد تا هدف تربیتی خود را دنبال کند و بیش از آن، قصه پردازی نمی کند. روایت اصحاب کهف از زاویه دید تنها دانای کل مطلق حقیقی بیان می شود و از این رو، بی نیاز به منبع یا شاهد، از جزئیات داستان خبر می دهد. در معرفی شخصیت ها، تکیه روایت بیشتر بر نیات درونی است تا افعال بیرونی و این شخصیت ها (حتی سگ آنان) پویا هستند و به خاطر قدم نهادن در راه حق با کمال اختیار، مشمول رحمت و هدایت خداوند شده، به شرافت و حسن انجام می رسند. در این فضا، حتی غار محل ماوای آنان تقدس می یابد و به عبادتگاهی مورد تایید خداوند بدل می شود. زمان و مکان در روایت دقیقا ذکر نشده است و گویی این واقعه، می تواند در هر صحنه تقابل توحید و شرک رخ دهد. حتی زمان در این روایت، حول محور شرایط جامعه به دو عنصر «شرک» و «ایمان» تقسیم می گردد. استنتاج از روایت، بدون حاشیه و مقدمه، به صورت برجسته بیان می شود و یکی از مهم ترین اهداف خداوند برای آوردن این روایت و سایر روایت های قرآنی، استنتاج هایی است که در جای جای روایت بیان می فرماید
    کلیدواژگان: قرآن کریم، قصص قرآنی، اصحاب کهف، تحلیل ساختاری، روایت شناسی
  • سید محمد میرحسینی، مرتضی قاسمی حامد* صفحات 147-174
    یکی از موثرترین دانشمندان در زمینه معناشناسی قرآن، توشیهیکو ایزوتسو محقق ژاپنی در کتاب «مفاهیم اخلاقی دینی در قرآن مجید» است. این کتاب از سه بخش کلی در قالب یک پیشگفتار، 11 فصل و یک خاتمه تشکیل شده است. این نوشتار با روش توصیفی تحلیلی به بررسی کتاب می پردازد. مطابق نظر این کتاب، مفاهیم اخلاقی دینی قرآن دو دسته اند: دسته اول، تقابل های اخلاقی که قرآن به تایید یا تصحیح آنها و یا مخالفت با آنها می پردازد؛ از جمله تصور بدبینانه زندگی خاکی، همبستگی قومی و قبیله ای و فضیلت های کهن در میان اعراب. دسته دوم، مفاهیم عمده اخلاقی که هر یک از آنها بسیاری از واژه های مهم اخلاقی را در بر می گیرند و از این قرارند: کفر، نفاق، ایمان، خوب و بد. تاکید مولف در این کتاب، توجه تام به قرآن است، چنان که «قرآن خود سخن گوید و مفاهیم خود را تفسیر و تعبیر کند». از این رو، بسیار به روابط میان واژه ها توجه داشته است و هر یک از مفاهیم با کمک واژه های متضاد و مترادف توضیح داده می شوند. روش او در این کتاب، از چند شاخصه برخوردار است: بیان نظریه های مختلف، ارائه نظریه های جدید، ارجاع فراوان به آیات قرآن، پرهیز از شتابزدگی و توجه به جنبه های مختلف، اعتقاد به یکپارچگی و اخلاقی بودن مباحث قرآن، اعتقاد به نسبیت در اخلاق، پیروی از سیر منطقی در ارائه مفاهیم و نیز اعتقاد به نسبیت زبانی و متن گرایی. از جمله مزایای این اثر عبارت است از: دسته بندی کاملا مناسب، سعی در استخراج معانی واژه ها از خود قرآن و استفاده از منابع گوناگون در تدوین کتاب است. از جمله کاستی های آن نیز عبارتند از: وجود برخی اشتباه در کتاب، مانند اشتباه در ذکر آیات قرآن، استفاده نکردن از منابع شیعی در ذکر مثال ها و توجه نکردن به وجوه گوناگون و معانی متعدد واژه هاست. با این همه، ایزوتسو بی طرفانه به ارائه مفاهیم اخلاقی دینی در قرآن پرداخته است و در ارائه نظام مفاهیم اخلاقی دینی در قرآن توفیق فراوان یافته است؛ زیرا اگر دور از اغراق و بزرگنمایی به نظریه او توجه گردد، راهی به سوی پژوهش های جامع در حوزه معناشناسی اخلاقی قرآن می گشاید.
    کلیدواژگان: قرآن، توشیهیکو ایزوتسو، مفاهیم اخلاقی، دینی در قرآن مجید، روش شناسی، تقابل های اخلاقی
|
  • Habibollah Halimi Jolodar*, Ezatolah Patyar Pages 7-30
    God has honored Ibrahim on Imamate status after succeeding in so many hard tests in addition to prophecy and epistle. Because he is of prophets in this directed people to determine god basic and directed them in correct route. This is something imam and leader do. We answer in this thesis , what was the target of Ibrahim in satisfying people and directing them to the topic, activity or special aim---directing them to god religion ?by examining Ibrahim story in Quran and using interpretation and related books, we concluded Ibrahim followed achievable targets as attracting them, creating doubt, decreasing resistance, mental and reason arousal, changing people status.
    Keywords: Object knowing, Satisfy, Ibrahim, Quran
  • Abdolreza Zahedi, Mahyar Khani Moghadam, Emad Sadegh* Pages 31-52
    The present study with a descriptive and analytical method and based on divine-islamic teachings, endeavors to offer some strategies to prevent bribery as one of the Islamic society’s problems. It is based on examining three features of guidance, wisdom, and satisfaction and consideration prominent areas of human conduct: Self-discovery, self-awareness, self-importance and self-efficiency. According to the proposed strategy, a person in the arena of self - awareness considers four points as the fundamental beliefs , attitudes , and their action in dealing with the issue of bribery , and will take them into account in self-denial: 1. Satisfying the needs of other people in the framework of the divine laws and blessings which has good results in the World and the hereafter; 2. Earning money has certain rules is important and in achieving this, spiritual affairs are of higher value; 3 . According to legal and rational reasons, Bribery caused the emergence of discrimination, injustice and distrust to the Islamic State 4. And interests that are accrued through bribery will be spent on unpleasant issues. Violation of the divine law in order to gain money which is not in step with the God satisfaction will be spent on undesirable and illegitimate things.
    Keywords: Pathology, Bribery, Earning money, Culture
  • Mohammad Hoossein Khavaninzadeh, Mahmood Rasoli*, Nematollah Sadeghi Pages 53-69
    The issue of verifiability of God’s existence is one of the important subjects of studies in the realm of religion and new theology. In case of accepting it, the theory of demonstrability of God is justified. This paper aims to study the various viewpoints which tend to prove the existence of God (unreasonable and determinate and implicit reasoning and indirect reasoning) and the end has shown predominate of those reasons which are implicit and determinate attempting to prove the Existence of God . In the other part of this extract, the importance and rational reasons of theology were mentioned through Quranic reasoning. Quranic verses in harmony with this result pertaining will be analyzed and stated.
    Keywords: Quran, Reasoning to God, Theism reasons, Reasons analysis
  • Seyed Hosein Hoseini Karnami Pages 71-90
    The holy verse of “There is no force in religion’’ as a strategic principal in the developed system of Islam was put forward for interaction with other religions. Therefore, research about this verse will solve many problems in executing the verdicts of Islam. This study aims at finding issues raised about this verse and interpretations about it. This paper first discusses definitions and applications of concepts of Ikrah, Deen, Ghai, Roshd, etc,in this holy verse. In another section the paper discusses interpretations existing about this verse and divides them into three categories: it is concluded from the interpretations that religion is the trust and confession from the bottom of heart and will not be accepted by force as it only need logic to be accepted, and it is valueless if it is accepted by force. Regarding the difference between this holy verse which shows freedom of idea and the verdicts about Ertedad (freedom of speech) this paper clarified the difference between freedom in thinking, freedom in idea, and freedom in speech and found a distinction between them. Authors believe freedom in ideas is not limitless and absolute and has limitations and rules such as thinking. Freedom of speech also has limitations. This study found the hanging of an outcast in Islam is in no disharmony with freedom of speech and freedom of idea in Islam, as in an Islamic system an outcast will be treated only if they have propaganda and plot against Islam and this is likened to the treatment of spies in Liberal systems.
    Keywords: Quran, No force in Islam, freedom of speech, freedom of ideas, Ertedad
  • Bibi Sadat Razi Behabadi, Mina Rezaei Koltappeh* Pages 91-113
    One of the special procedures of the Quran is conclusive judgment about views and opinions that quotes from others. That confirms the truth and denies the falsehood and untruth. In order to make Quran as an ideal of fair judgment about others’ statements this research deals with the Quran’s judgment about hypocrites’ statements. Sometimes, hypocrites claim faith, reforming, and beneficence; sometimes, some unjust and untrue sayings are quoted from them about Allah and the prophet Muhammad (PBUH); and sometimes, they humiliate the believers. Quran rebuts their statements by “explicit disclosure”, “emphasizing on mendacity and invalidity of the word”, “reprimanding and reprehending”, and “threatening with punishment”.
    Keywords: Statement, Judgment, Hypocrite
  • Mohammad Reza Hajbabai*, Mohammad Nikkhah Monfared Pages 115-145
    Quran uses narrative elements to pursue its educational goal and does not continue the storytelling beyond that goal. The narrative of the Companions of the Cave is conveyed from the point of view of the only true, absolute, omniscient Narrator that, thus, provides details of the story while eliminating the need to cite any evidence or reference. Characters of the narrative are presented based on their inner intentions rather than their outer actions and the characters (even the dog) are dynamic, and, having stepped into the path of righteousness with absolutely free will, they become entitled to God’s guidance and mercy, achieve honor, and perform their best. Under such circumstances, even the cave they inhabited becomes sacred and turns into a place of worship approved by God. The time and the place of the story are not particularly recounted as if the story can hold true for any confrontation of tawhid )monotheism) and shirk (polytheism), and even the time of the narrative is divided into two periods of “shirk” and “faith” according to the conditions of the society. The conclusion (moral) of the narrative is presented directly and clearly without any introduction or digression, and providing such morals in different points of the narrative is one of the essential reasons why God narrates this and other Quranic stories.
    Keywords: Quranic stories, Companions of the Cave (As, hab al Kahf), Structural analysis, Narratology
  • Seyed Mohammad Mirhoseini, Morteza Ghasemi Hamed* Pages 147-174
    One of the important scientist of the Quran’s Semantics is Toshihiko Izutsu and the books of this era is “Ethics-religious concepts in the Quran”; this book consists of three parts: One preface, eleven chapter and one conclusion. This study Describesandanalyzesthe book of Izutsu. According this book, Ethics-religious concepts of Quran, are in two categories: The first category are Moralencountersthat Quran Confirms, corrects or opposite with them; e.g.Pessimisticpictureof Terrestrial life, Tribal and Ethnic solidarity and oldvirtuesof Arabs. The second category are the main conceptsof ethics that each of them included most ofthe Moralwords which include: ‘atheism’, ‘dissemblance’, ‘Faith’, ‘Goodness’ and ‘vice’. The authorin this book FocusonQuran.So that, “Quranitself says and itselfinterpretitsconcepts”. Therefore, focused on the relationships between words too much, and each of the conceptsExplainedAccording to the antonyms and synonyms words. His methods in this book have several characteristics: elucidationdifferent views, presentationof new theories, many references to the Quran verses, avoid of precipitant and Attention to various aspects, belief in the integrity and morality of Quran topics, Belief in moral relativism, following of logical courseinpresentations,Belief inlinguisticrelativity and Textorientation. The advantagesamong this work are: “suitableCategories”, “Trying toextractwords meanings of Qur’an itself” and “Useofdifferent sources for the Writingbook”.But the shortcomings of this book are: There are errors in the booke.g.Wronginthe verses of Quran mentioned, not referred to the Shiite sources in the examples, Lack of attention to various aspectsand Multiplemeaningsof words.Withall,Impartially, Izutsupresented Ethics-religious concepts in the Quran and successful in this sense. Because if Considered his theory whiteout exaggerate and grandiosity, Opens the path to a comprehensive investigation in the field of Quran’ssemantics.
    Keywords: Quran, Toshihiko Izutsu, Ethics, religious concepts in the Quran, methodology, Moral encounters