فهرست مطالب

پژوهش نامه تاریخ - پیاپی 39 (تابستان 1394)
  • پیاپی 39 (تابستان 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/06/23
  • تعداد عناوین: 8
|
  • مریم ابراهیمی* صفحات 1-12
    ایرانی و اسلامی بیشتر نمایان می باشد.
    در هنگامه رقابت های از قدیم الایام جلگه نسبتا هموار سیستان بنا به موقعیت های خاص جغرافیایی و منطقه ای مورد تهاجمات داخلی و خارجی واقع می گردید. از این رو حکمرانان و مردم سیستان همواره اقدام به ساخت قلاع بزرگ با حصارهایی مرتفع با اهداف نظامی و دفاعی جهت پیشگیری از آسیب و حفظ جان و مالشان در برابر تهاجمات مکرر دشمنان می نمودند.
    قلعه سکوهه یکی از قلاع مهمی است که به لحاظ چنین ضرورت هایی سنگ بنای اولیه آن از دوره افشاریه و زندیه گذاشته شد و در عهد قاجاریه که تخت گاه حاکمان سیستان گردید توسعه یافت. در ساخت آن از مصالح بومی با توجه به شرایط اقلیمی استفاده شده و هنر و معماری آن نیز تلفیقی از عهد صفویه و قاجاریه با رگه هایی از تاثیر معماری اروپایی است و نمادهای سنت بومی، توسعه طلبانه دو دولت روس و انگلیس که مناطق شرقی ایران در معرض مداخلات و تهدیدات و اقدامات آنها واقع شده بود، حاکمان و مردم این منطقه به شایستگی در انجام و بازیابی هویت ملی و ایرانی خود ایفای نقش می نمایند؛ به ویژه در زمان ناصرالدین شاه پس از یک دوره از هم گسیختگی سیاسی، اهمیت این مطلب بیشتر نمایان می شود.
    پژوهش پیش رو با نگرشی تاریخی و به شیوه کتابخانه ای با استناد به منابع مکتوب تاریخی و بهره گیری از تاریخ شفاهی به روش تحلیلی توصیفی نگاشته شده است.
    کلیدواژگان: قلعه سکوهه، سیستان، ایران، سردار علی خان سرابندی، قاجاریه
  • وحید ثانوی* صفحات 13-30
    خلیج فارس و بنادر مهم آن از قدیمی ترین ایام به عنوان یکی از شاهراه های تجری ایران با سرزمین های دیگر بود است. ناوگان های دریایی ایران در خلیج فارس همواره با سرزمین هی دیگر مانند هند و چین و افریقای شرقی تجارت داشتند. از عصر ساسانیان، بندر سیراف به عنوان یکی از مراکز ثقل تجارت ایران با سرزمین های دور دارای نقش و اهمیت بسیار شد. آمیختگی مردمان سیرافی با دریا و توسعه ناوگان دریایی آنان، این منطقه را به نقطه عطف تجارت دریایی بدل ساخته بود. به گونه ای که در قرون اولیه اسلامی سیراف به عنوان لنگرگاه صادرات و واردات به سرزمین فارس مهم ترین کانون حرکت های بازرگانی در جنوب ایران بود.
    حیات اقتصادی و اجتماعی این بندر مهم در طی چندین قرن متمادی گویای رونق و شکوفایی تمدنی است که دروازه رونق فارسی به حساب می آمد. بررسی ابعاد تجارت و بازرگانی در این بندر مهم بیانگر رونق صادرات و واردات کالاها به مناطق مختلف از این منطقه است.
    کلیدواژگان: سیراف، تجارت، دریانوردی، بازرگانی، خلیج فارس
  • مصطفی لعل شاطری*، محمدنبی سلیم صفحات 41-62
    کودتای سوم اسفند 1299ش (کودتای سیاه) توسط انگلیس طراحی و به دست عوامل وابسته به آنها اجرا شد، محصول تغییر سیاست خارجی انگلیس در ایران پس از جنگ جهانی اول بود. انگلیس که از طرفی مجبور به تخلیه قوای خود از ایران و از سویی نیازمند حضور یک نیروی نظامی مطمئن در ایران بود، ابتدا قرارداد مشهور 1919م. را تنظیم نمود، اما زمانی که از تصویب نهایی آن ناامید شد، برای تحقق اهداف خود به فکر انجام کودتا افتاد. منظر انتخابی پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و با اتکاء به اسناد و تحقیقات جدید، پاسخ به این پرسش است که کودتای 1299ش چه تاثیراتی در تحولات جامعه ایران بویژه فرآیند وابستگی ایران به استعمار غرب داشت؟ در این راستا کودتای سیاه، اقدامی بود که در جهت شکل گیری یک دولت اقتدارگرا در سال های پایانی حکومت قاجار صورت گرفت. از طرفی، کودتا صرفا یک جابه جایی در قدرت نبود بلکه سرآغاز برنامه ریزی های گسترده برای تغییرات و دگرگونی های هویتی در ایران محسوب می گردید. تغییراتی که در گام نخست نظام سیاسی و سرانجام جامعه ایران را درنوردید.
    کلیدواژگان: کودتای سیاه، ایران، انگلیس، رضاخان
  • علی اکبر خدری زاده*، فاطمه دانش شکیب صفحات 63-82
    یکی از خصایص اصلی ادبیات سیاسی- اقتصادی ایران در سال های پس از کودتای 1299ش غلبه ی گفتمان استبداد منور (نوسازی اقتدارگرا) در میان روشنفکران تجددخواه نسل سوم است. سرخوردگی از انقلاب مشروطه در میان برخی از کنشگران سیاسی، بحران های متعدد سیاسی- اجتماعی به جا مانده از جنگ جهانی اول در ایران و نیز رواج اندیشه ی دیکتاتور مصلح در برخی از کشورهای توسعه نیافته از جمله ترکیه را می توان عوامل اصلی تغییر گفتمان سیاسی از مشروطه به استبداد منور دانست. در همین راستا ضرورت نوسازی و تشکیل دولت مقتدر در میان غالب نشریات آن دوره بازتاب گسترده ای داشته است. «مرد آزاد» که به وسیله علی اکبر داور در سال 1301ش انتشار یافت از نشریات طرفدار حکومت مقتدر بود که به نقش قدرت دولت مرکزی در نوسازی ساختار اقتصادی، اداری و فرهنگی باور عمیق داشت و اصلاحات را تنها از طریق اجبار ممکن می دانست. در این مقاله تلاش شده است با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و بازخوانی برخی از مقالات روزنامه «مرد آزاد» به معرفی و بررسی اندیشه های این نشریه در خصوص ضرورت نوسازی اقتدارگرا در ایران پرداخته شود.
    کلیدواژگان: مرد آزاد، علی اکبر داور، اقتدارگرایی، نوسازی، پهلوی اول
  • علی روحانی*، شهرزاد ساسان پور صفحات 83-104
    در تاریخ ایران اسلامی، عصر صفوی یکی از دوره هایی است که تاثیرات عمیقی بر حیات معنوی و ارزش های فرهنگی ایران ازخود به جای گذاشته و این تاثیرات حتی تاقرن معاصر نیز به خوبی قابل تشخیص است. مراسم عزاداری در حکومت صفویه به طور کلی بر اساس عقاید وافکار مذهبی- سیاسی شکل گرفته بود و از همان آغاز، چنان بسط و توسعه یافت که در کمتر دوره ای از تاریخ ایران، در زمانی چنان کوتاه بدان پایه رسیده بود. بررسی و شناخت روند برپایی و تحول مراسم مذهبی در دوره صفوی به عنوان یک مساله بنیادی، از اهمیت زیادی برخوردار است. مسئله پژوهش حاضر اینست که آیا حکومت صفویه و نهادهای عام و خاص و مرتبط با آن در تحریف ها و بدعت های عزاداری موثر بوده است؟ و در صورت مثبت بودن پاسخ، تا چه میزان در پرورش این تحریف ها نقش داشته است؟ این مقاله به بررسی وضعیت عزاداری در یکی از برجسته ترین ادوار تاریخ شیعیان یعنی صفویان و علل رشد و گسترش بدعت های این دوره می پردازد. در این نوشتار برخی عوامل موثر سیاسی، اقتصادی و اجتماعی- فرهنگی که در گسترش این تحریف ها نقش داشته از ابعاد مختلف بررسی گردیده، ضمن آن که چگونگی و نحوه رشد آن را در عصر صفوی نشان می دهد. یافته های این پژوهش حاکی از آن است که در گسترش این بدعت ها عوامل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی دخالت داشته اما عوامل سیاسی و حکومتی تاثیر بیشتری ایفاء نموده است.
    کلیدواژگان: عزاداری، بدعت ها، شیعه، ایران، صفویان
  • محسن ملکی*، مرتضی نورائی صفحات 105-122
    روابط ایران و آلمان که از دوره ی صفویه آغاز شده بود، در طی سلطنت رضا شاه به اوج خود رسید. در این دوره ایران توانست با کمک آلمان ها کارخانه های مختلفی را تاسیس نماید، ولی این کارخانه ها با دو مشکل اساسی روبرو بودند، اول توان تامین قطعات یدکی لازم برای دستگاه های خود را نداشتند، دوم متخصصان لازم برای ادامه ی کار خود در داخل کشور را نداشتند. به همین لحاظ به شرکت های بزرگ آلمانی وابسته بودند. با شروع و اوج گیری جنگ جهانی و بسته شدن راه های ارتباطی دو کشور، صنایع تازه تاسیس ایران دچار مشکلات زیادی شد. اوج این مشکلات در زمانی بود که متفقین به بهانه ی حضور متخصصان آلمانی از دو سو به ایران حمله آوردند.
    کلیدواژگان: ایران، آلمان، صنعت، جنگ جهانی دوم، پهلوی
  • بهمن هنرمند*، امیر اکبری صفحات 123-142
    حکومت ساسانی با اتکاء به دو اصل اساسی و انقلابی تمرکز دین و دولت با ساختار سیاسی- نظامی قدرتمندی شکل گرفت. این حکومت در ابتدا با پشتیبانی نیروهای قدرت گرای اشرافیت درباری متکی بود و این عاملی برای فزونی اقتدار چنین گروه هایی در تمام امور لشکری و کشوری شد . چنین روندی به تناوب قدرت و ضعف شاهان تا دوره قباد و خسرو اول تداوم یافت. با ظهور قباد و پسرش خسرو ، روند جدایی و تنش میان پادشاه و اشرافیت درباری نمایان شد که به شکل بحران در ساختار سیاسی و اجتماعی و نظامی ظهور کرد.در این میان اصلاحات خسرو اول در راستای افزایش تمرکز قدرت در دست پادشاه و جلوگیری از بحران آفرینی گروه های قدرتمدار حاکم اشرافیت درباری در تشکیلات حکومتی با کامیابی مواجه شد. ولی اصلاحات نتوانست زمینه های قدرت خواهی اشرافیت را با نظم نوین منطبق نماید. با این رویکرد در عصر پادشاهی هرمزد چهارم، اشراف و اعیان در راستای قدرت از دست رفته و کسب نفوذ در هرم قدرت سیاسی وارد کارزار با حکومت شدند. هرمزد که خود شاهد تنش ها و تقابل های اقشار بالادست در حکومت های قبلی بود، در مسیر کاهش و تزلزل پایه های قدرت آنان گام نهاد. هدف وی بیشتر تداوم اصلاحات از بالا به پایین در راستای پیشگیری از وقوع شورش ها و ناآرامی ها و ایجاد امنیت سیاسی و اجتماعی و حفظ جایگاه تاج و تخت شاهی و تداوم استبداد سیاسی در راس هرم قدرت سیاسی و تمرکزگرایی در سیستم حکومتی بود. با این وجود اجرای چنین سیاستی نه تنها بحران هایی را در دربار و دستگاه حکومتی فراهم نمود، بلکه به شکل کودتای نظامیان و با حمایت اشرافیت سیاسی و روحانیان، پادشاهی هرمزد را در آتش کینه و خصومت رقابت ها گرفتار ساخت . این پژوهش تلاش دارد زمینه ها و علل تضاد و تقابل های درون حکومتی عصر هرمزد چهارم و میزان تاثیرگذاری آن بر ساختار سیاسی و اجتماعی حکومت ساسانی را مورد نقد و تحلیل قرار دهد.
    کلیدواژگان: هرمزد چهارم، اشراف، روحانیان زرتشتی، نظامیان، بهرام چوبین
  • رجبعلی وثوقی مطلق* صفحات 143-158
    مذهب اسماعیلیه یکی از شاخه های تشیع بوده که فعالیت خود را بصورت رسمی از اواخر قرن دوم هجری شروع کرد . دلایل متعددی در شکل گیری عقاید اسماعیلیه و گسترش سریع تفکر آنان دخیل بوده اما عملکرد سوءدولت های وقت مخصوصا برخورد ظالمانه بنی عباس نسبت به شیعیان بی تردید بیش از همه تاثیر گذار بوده است .قراین و شواهد تاریخی نشان می دهد که سلمیه در شام نخستین پایگاه فعالیت های سیاسی و نظامی اسماعیلیان بوده است . این فعالیت که ابتدا بصورت پنهانی خود را نشان داد به تدریج در سراسر جهان اسلام سایه اش را گستراند . آنان توانستند در برخی نقاط مانند مصر و بحرین دولت تشکیل بدهند . نظر به اهمیت سلمیه پژوهش حاضر بر آن است تا موقعیت این مرکز را از ابعاد مختلف مورد مطالعه و بررسی قرار دهد.
    کلیدواژگان: اسماعیله، شام، سلمیه، فاطمیان - تشیع
|
  • Maryam Ebrahimi * Pages 1-12
    From ancient times, the rulers and the people of Sistan , at relatively flat plain proceeded to build high walls and large castles For defense against their enemies attacks and surviving of their lives and properties. In building these castles and wall they have used the folk arts and materials.
    Sekouheh Castle is one of the most important fortresses. its basic building blocks was for Afshariye and Zand era and later¡ it was developed in Qajar era because of being chosen as Sistan capital city.
    Sekouhe castle Art and architecture is the fusion of of the Safavid and Qajar era .Also it is the symbol of the Islamic Iranian native traditions At a time when Iran's eastern areas prone to interference or threats and expansionist actions of Russians and the British government .Rulers and the people of this region gently perform and recover their national Iranian identity ,Especially at the time of Naser adin Shah, after a period of political fragmentation, its importance is more visible.
    This article has a historical approach. It is library-based research based on historical written sources and oral history which is written as descriptive analysis method.
    Keywords: Sekouhe Castle, Sistan, Sardar Ali Khan, Sarabandi, Qajar Iran East events
  • Vahid Sanavi * Pages 13-30
    the Gulf and important ports of the oldest time as one of the lifeline of tajary Iran - with the other . - Iranian naval fleet in the Gulf , coupled with land - hey , such as India and China and East Africa trade . in the evening , Siraf Sassanian port as one of the centres of Iran's trade with land - with a role and is very important . The commingling of siraf people with the sea and the development of the Marine Corps them, the region turning point maritime trade exchange was made . that in the early Islamic as the harbour Siraf imports and exports to the land of the Gulf - - the most important trade in southern Iran .
    economic and social life and the main port in several centuries protracted suggests prosperity and prosperity of civilization to which the prosperity of the Persian - came . Trade and Commerce dimensions in the port represents a significant boost export and import goods to different areas of the region.
    Keywords: Siraf, marine trade, commerce, the Gulf
  • Mostafa Laleshateri *, Mohamadnabi Salim Pages 41-62
    3 Esfand 1299 coup (coup black) which was designed by Britain and applied by the associated factors to them, Caused by changes of Britain’s foreign policy in Iran after the First World War.The Britain which had to evacuate their forces from Iran and on the other hand required the presence of an assured military force in Iran, first adjusted a contract known as 1919, but thought of coup for realization of its goals, when was disappointed of its final approval. The study aims to answer this question by descriptive-analytical method and based on documents and new research what were the impacts of 1299 coup in transformation of Iran’s society especially the process of Iran’s dependence on the West colonialism? In this regard, black coup was an act which happened for the formation of an authoritarian state in the late Qajar. The other hand, the coup was not only a displacement in power, but was the beginning of extensive plans for identity changes in Iran which first were effected the political system and finally Iran’s society.
    Keywords: Black coup, Iran, Britain, Reza Khan
  • Aliakbar Khedrizadeh *, Fatemeh Daneshshakib Pages 63-82
    One of the main features of the political economy literature in the years following the 1299 coup d's dominance of the discourse of enlightened authoritarianism (authoritarian modernization) is the third generation of intellectuals modernization Revolution frustration among some political activists, many social and political crisis remains widespread in Iran and the First World War, the idea of ​​armed dictators in some developing countries such as Turkey can be the key drivers of change in political discourse The Constitutional shine as tyranny. In this regard, the need for modernization and sovereign state has the most extensive literature of the period reflect Marde Azad by Ali Akbar Davar in 1301 emissions rose from the publications pro-powerful state that the role of government control in the modernization of the economic, administrative and cultural beliefs have a deep reform only through coercion, may be considered. This article has been read in some newspaper articles "Marde Azad" to introduce and examine ideas on the need to modernize this publication is authoritative in Iran.
    Keywords: Marde Azad, Ali Akbar Davar, authoritarianism, modernization, Pahlavi
  • Ali Rohani *, Shahrzad Sasanpoor Pages 83-104
    In the history of Islamic Iran, Safavid era is one of the period which have a profound influence on spiritual life and cultural values of Iranian and these effects are well recognized even contemporary. Mourning ceremony in the Safavid era based, in general, on religious and political beliefs, and from the beginning was developed so that in any period of Iranian history was not spread at this level, especially, in such a short time. It is important, on its own, to investigate the process of establishment and development of religious ceremonies in the Safavid period as a fundamental subject. The research question is whether the actions of Safavid government and its relevant institutions, have been effective in the emergence and growth of distortions and innovations in mourning ceremonies? And, if so, to what extent is involved in the development of this distortion? This article examines the mourning in Safavid era, one of the most prominent Shia historical time, and studies the roots of innovations in religious ceremonies. In this paper, we study the political , economic and social - cultural factors that involved in the development of distortions from the different aspects, while it shows how it developed in the Safavid era. The findings suggest that the many political , economic, social - cultural and political factors involved in developing of this innovations , but the governmental and political factors has played a great role.
    Keywords: mourning, innovations, Shiite, Iran, the Safavids
  • Mohsen Maleki *, Morteza Norayi Pages 105-122
    The Iran & Germany relation was began in Safavi period, in during of Reza shah kingdom reached its acme. In this period Iran with Germanys help could institute varied factories. But these factories couldn’t ability to make ready initial accessory and also they haven’t necessary export for continue in country .Therefore they need to Germany company. with in crease world war and blockade connection ways between country, make many trouble for Iran industrial. The acme of this trouble was when the alliance sally to Iran with pretext that expert present in Iran.
    Keywords: Iran, Germany, Industry, Second world war, Pahlavi
  • Bahman Honarmand*, Amir Akbari Pages 123-142
    The Sassanid reign was formed with reliance on two basic and revolutionary principles of religion and government concentration and a powerful political-martial structure. This reign was at first reliance on the support from the power-oriented forces of royal court which resulted in an increase of the power of such groups relating to all martial and civil (state) affairs. Such trends were continued until Ghobad(G.) and Khosrow according to the periodicity of the might and weakness of the kings.by the manifestation of Ghobad(G.) and his son Khosrow the process of division and tension between king and the royal court became visible which appeared as a crisis in political and social and martial structures. While the mentioned events were taking place reformations and corrections of Khosrow the first in the event of increasing the power concentration in king`s hand and preventing playing crisis of power groups relating to the royal courts in governmental organizations succeeded. Yet the corrections could not match the basis of royal families` domineering with new and modern order and regulation. With this approach in the fourth Jupiter`s epoch, the royals and the grandees entered a fight with the government in the event of the lost power and acquisition in political power pyramid. In spite of the fact that Jupiter himself was a witness to the tensions and mutuality of upper stratums in previous governments, stepped up to decrease and instability of their power. His purpose was a top-down correction continuity in the event of preventing the riots and chaos and to form a political-social security and keeping the throne in order to progress through the political tyranny on top of the political power pyramid and centralization in governmental system. However executing and performing such policies not only started several crisis in the administration, but also it started a martial coup d`etat and with the support of the political royalty and the clergy, tied up Jupiter`s kingdom in the flames of competitions and enmities.This research tries to review and haul the basis and reasons of opposition and syzygy within government in the fourth Jupiter`s epoch and the amount of its effectiveness and influence on Sassanid`s political and social structure.
    Keywords: fourth Jupiter, royals, Zoroastrian's clergy, militia
  • Rajabali Vosoghimotlagh* Pages 143-158
    Shia ismaili sect,which is a branch of its activities officially began in the late second century . There are many reasons for the rapid spread of ismaili doctrines and their thinking involved ,but especially when dealing malfunction states bani abbas outrageous than the shias undoubtedly had influece over all history shows evidence that Salmiye ismailis in Syrias political and military activities has been the first base. This activity ,which first revealed his secret to his shadow gradually spread through out the moslim word. Insome places like Egypt and Bahrain ,they were able to form government . Considering the importance of this study is to position the centers salmiye of different dimensions obeyed and review.
    Keywords: Ismaili, Syria, Salmia, Fatemia, Shia