فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال نوزدهم شماره 3 (پیاپی 75، پاییز 1395)
  • سال نوزدهم شماره 3 (پیاپی 75، پاییز 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/09/20
  • تعداد عناوین: 8
|
  • حمیدرضا کرمی *، فیروز دریکوندی صفحه 1
    طی دو دهه گذشته، روند اسکان خودجوش عشایر در استان لرستان نسبت به کل کشور از سرعت بالاتری برخوردار بوده است. از آنجا که موفقیت و پایداری طرح های اسکان در گرو توجه به شاخص های اقتصادی- اجتماعی جامعه عشایری و ارتقای سطح آنهاست، هدف تحقیق حاضر بررسی اثرات اقتصادی- اجتماعی اسکان عشایر در وضعیت خانوارهای اسکان یافته استان لرستان بود. نوع تحقیق، ارزشیابی تاثیر به روش پیمایشی بوده، جامعه آماری آن 2925 خانوار عشایری اسکان یافته (هدایتی و خودجوش) و 14638 خانوار عشایر کوچنده لرستان را دربرمی‏گرفت. حجم نمونه برای عشایر اسکان یافته و عشایر کوچنده (گروه شاهد) هر کدام 180 خانوار تعیین و نمونه‏گیری به روش تصادفی طبقه بندی شده منظم در سال 1391 انجام شد. یافته های پژوهش نشان داد که اسکان عشایر بر نرخ باسوادی، میزان زمین زراعی، تعداد واحد دامی، نوع شغل، سطح برخورداری از امکانات فرهنگی- اجتماعی، سطح برخورداری از امکانات بهداشتی– درمانی، سطح برخورداری از امکانات رفاهی و خدمات بیمه‏ای خانوارهای عشایر اسکان یافته تاثیر مثبت و بر وضعیت اشتغال و میزان درآمد آنها تاثیر منفی داشته است.
    کلیدواژگان: اسکان عشایر، ارزیابی اثرات، لرستان (استان)
  • حمدالله سجاسی قیداری *، یاسر عرب تیموری صفحه 25
    پژوهش حاضر در سال 1394 با هدف سنجش میزان روحیه کارآفرینی در بین شاغلان بخش کشاورزی انجام شد. بدین منظور، از روش توصیفی- تحلیلی، با استفاده از منابع کتابخانه‏ای و پژوهش میدانی (پرسشنامه) استفاده شد. جامعه آماری پژوهش 197 سرپرست خانوارهای شاغل در بخش کشاورزی چهار دهستان شهرستان خواف را دربرمی‏گرفت. گردآوری داده ها به روش نمونه‏گیری تصادفی طبقه ای با ابزار پرسشنامه محقق‏ساخته بر اساس نه شاخص برگرفته از ادبیات نظری صورت گرفت. نتایج و یافته های پژوهش حاکی از آن بود که شاغلان مورد مطالعه در بخش کشاورزی در مولفه های مخاطره‏پذیری، عمل‏گرایی و چالش‏طلبی در وضعیت ضعیف قرار دارند. همچنین، با استفاده از مدل اولویت‏بندی ویکور، بین روستاهای مورد مطالعه در زمینه برخورداری از میزان روحیه کارآفرینی رتبه‏بندی انجام گرفت، که روستای چهارده با بیشترین امتیاز در رتبه اول و روستای مزرعه شیخ در رتبه دوم قرار داشتند.
    کلیدواژگان: کارآفرینی، ویژگی های شخصیتی کارآفرینانه، کشاورزی، مدل ویکور، خواف (شهرستان)
  • حمید برقی، سید جابر علویون *، راضیه رحیمی صفحه 55
    مطالعه حاضر با هدف بررسی تاثیر هوش سیاسی مروجان کشاورزی در مورد اصلاح سازمانی جهاد کشاورزی در بخش توسعه روستایی صورت گرفت. جامعه آماری شامل 109 کارشناس ترویج جهاد کشاورزی استان گیلان بود که به دو گروه تقسیم شدند، گروهی که بر ضرورت اصلاح ساختار فعلی برای توسعه روستایی تاکید داشتند و گروهی که چنین ضرورتی را متصور نبودند. طی پژوهشی توصیفی زمینه یاب، ارتباط معنی‏دار متغیرها در پنج بعد شامل بازی اجتماعی، پویایی قدرت، شخصیت سیاسی، مدیریت استرس، و دانش عملی با نگرش نسبت به اصلاح سازمانی بخش توسعه روستایی سنجیده شد و با روش رگرسیون لجستیک، تبیین متغیرهای متمایزکننده دو گروه پاسخ دهنده صورت گرفت. نتایج نشان داد که 72 درصد پاسخ دهندگان اصلاح سازمانی بخش توسعه روستایی را ضروری تشخیص می‏دهند و آن را در افزایش بهره وری مدیریت روستایی موثر می دانند. همچنین، بر پایه دیگر نتایج پژوهش، نه متغیر هوش سیاسی شامل همکاری سازمانی، ظاهر صادقانه مدیر، ارتباط با مقام بالادستی، آگاهی از پایگاه های قدرت، ترغیب، کنترل درونی، کانون تمرکز، باور در به‏کارگیری منابع، و دانش ضمنی در پیش بینی اصلاح سازمانی بخش توسعه روستایی نقش داشتند؛ و در نهایت، افراد با درک مثبت از مدیر و واحد کاری از سازگاری فردی بهتر با تغییر در سازمان برخوردار بودند.
    کلیدواژگان: هوش سیاسی، مروجان، اصلاح سازمانی، توسعه روستایی، گیلان (استان)
  • حیدر صید زاده *، جعفر رضایی صفحه 77
    روش تحقیق حاضر پیمایشی و جامعه آماری آن شامل خانوارهای اسکان‏یافته استان لرستان بود. قلمرو زمانی تحقیق سال 1389 و روش نمونه‏گیری نیز طبقه‏ای متناسب بود. نتایج با استفاده از رگرسیون چندمتغیره نشان داد که متغیرهای مستقل «تعداد واحد دامی»، «سطح زیر کشت دیم» و «سطح زیر کشت آبی» در هر دو وضعیت کوچندگی و اسکان در سطح اطمینان 99 درصد و اما متغیرهای مستقل «مقدار فرآورده های دامی» و «صنایع دستی» فقط در حالت کوچندگی در سطح اطمینان 95 درصد بر متغیر وابسته «متوسط درآمد سالانه خانوارها» موثرند. همچنین، نتایج آزمون t نمونه های زوجی نشان داد که متوسط درآمد حقیقی سالانه خانوارها در وضعیت اسکان نسبت به حالت کوچندگی کمتر شده است. بنابراین، می‏توان نتیجه گرفت که وضع اقتصادی عشایر اسکان‏یافته استان ایلام در حالت کوچندگی نسبت به وضعیت اسکان بهتر بوده و از این‏رو، الگوی زیست کوچندگی عشایر در مقایسه با اسکان، از نظر اقتصادی، برای آنها مناسب‏تر است.
    کلیدواژگان: درآمد، اسکان، کوچندگی، ایلام (استان)
  • دادگر محمدی، عبدالرسول شیروانیان *، غلام رضا چابکرو صفحه 101
    داده های پژوهش حاضر، با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ایدومرحله ای، از نمونه ای مشتمل بر 175 خانوار عشایر اسکان‏یافته استان فارس جمع آوری و برای تحلیل آن ها، از شاخص های فقر و مدل توبیت استفاده شد. نتایج مطالعه نشان داد که 14/49 درصد خانوارها دچار فقر بوده، از بین خانوارهای فقیر نیز نزدیک به شصت درصد خانوارها از فقر شدید رنج می برند و عمق فقر آنها بیش از هفتاد درصد است؛ همچنین میزان تحصیلات و سن سرپرست خانوار، سطح فعالیت کشاورزی، اندازه خانوار و تعداد دام از عوامل موثر بر کاهش احتمال فقر خانوارهای عشایر اسکان‏یافته است؛ از این‏رو، برای مقابله پایدار با پدیده فقر در خانوارهای عشایر اسکان‏یافته، مطالعه حاضر تمرکز بر آموزش بزرگسالان، تقویت فعالیت مکمل و اهتمام به سیاست های کلی جمعیت ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری را توصیه می کند.
    کلیدواژگان: فقر اقتصادی، عشایر اسکان یافته، مدل توبیت، فارس (استان)
  • سیدعلی نکویی نایینی، یوسف قنبری *، حمید برقی، نادر علی زاده صفحه 121
    رمز موفقیت تعاونی ها مشارکت اعضا در مدیریت آنهاست؛ و در تعاونی های روستایی، به دلیل ماهیت ویژه و اتکای اداره تعاونی بر خواست اعضا و نقش آنها در جهت‏گیری های شرکت، مشارکت اعضا از اهمیت بیشتری برخوردار است. هدف کلی تحقیق حاضر مطالعه تاثیر مشارکت اجتماعی کشاورزان عضو بر موفقیت تعاونی های نوزده‏گانه تولید روستایی شهرستان اصفهان بود. جامعه آماری تحقیق کلیه این شرکت‏ها را دربرمی‏گرفت. گردآوری داده های پژوهش از کلیه مدیران شرکت‏های تعاونی روستایی شهرستان و 260 نفر از اعضای آنها به روش نمونه‏گیری نظام مند تصادفی انجام شد. یافته ها نشان داد که مشارکت اعضا در مدیریت تعاونی های تولید روستایی در حد متوسط است؛ همچنین، ضریب همبستگی چندگانه نشان‏دهنده رابطه قوی بین متغیر مشارکت اجتماعی اعضا و متغیر موفقیت بوده و از این‏رو، تاثیر مشارکت اعضا در موفقیت تعاونی ها کاملا قابل توجه ارزیابی شده است.
    کلیدواژگان: مشارکت، تعاونی های تولید روستایی، موفقیت، اصفهان (شهرستان)
  • حسنعلی فرجی سبکبار، بهرام هاجری *، ذبیح الله ترابی، سلیمان بهرمند صفحه 139
    هدف از پژوهش حاضر شناخت فعالیت پای های اشتغال زنان روستایی و شهری در بخش ها و گروه های عمده فعالیت‏های اقتصادی در مناطق روستایی و شهری و همچنین، توزیع فضایی آنها در سطح کشور بود. جامعه آماری پژوهش 394 شهرستان کشور را دربر‏می‏گرفت، که آمار و اطلاعات آنها از سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1390 استخراج شد و با استفاده از ضریب FLQ ، بخش‏های پایه صادرکننده نیروی کار مشخص شدند. نتایج نشان داد که در بخش کشاورزی، نواحی شمال، مرکز و شمال شرق کشور از نواحی پای های در اشتغال زنان روستایی و بخش‏هایی از استان‏های قم، لرستان، ایلام، کرمانشاه، خوزستان، خراسان جنوبی یزد و کرمان از نواحی پایه و صادرکننده نیروی کار زنان شهری به‏شمار می‏روند؛ در بخش صنعت نیز نواحی شمال غرب، مرکز و شمال شرق کشور از نواحی پایه اشتغال زنان روستایی و شمال و شمال شرق کشور از نواحی پای های اشتغال زنان شهری محسوب می‏شوند؛ و در بخش خدمات نیز نواحی شمال و شمال غربی کشور از نواحی پای های اشتغال زنان روستایی و نواحی شمال کشور از نواحی پای های اشتغال زنان شهری است.
    کلیدواژگان: زنان روستایی و شهری، اشتغال، تحلیل فضایی، فعالیت های عمده اقتصادی، ضریب FLQ
  • محبوبه نامدار *، خدیجه بوذرجمهری صفحه 161
    بی‏تردید بحران خشکسالی و کم‏آبی از مهم‏ترین مشکلات موجود در مدیریت جوامع انسانی و محیط زیست محسوب می‏شود . هدف تحقیق حاضر بررسی آثار و پیامدهای گوناگون پدیده خشکسالی در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست‏محیطی در روستاهای واقع در محدوده شهرستان زرین‏دشت بود. نوع تحقیق کاربردی و روش مورد استفاده توصیفی- تحلیلی بوده، برای گردآوری داده ها، از مطالعات کتابخانه‏ای و میدانی استفاده شد. حجم نمونه مورد مطالعه با بهره‏گیری از رابطه کوکران 150 خانوار بود؛ و برای تحلیل داده ها، علاوه بر آماره های توصیفی، از آزمون های استنباطی ویلکاکسون، خی‏دو، فریدمن و t استفاده شد. نتایج نشان داد که بحران خشکسالی های پیاپی با اثرات معنی‏دار در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست‏محیطی در روستاهای منطقه همراه بود که از آن میان، اثرات اقتصادی این پدیده بیش از سایر ابعاد بوده و بر خروج دائمی نیروی کار از بخش کشاورزی، مهاجرت‏های روستایی و کاهش سطح زیر کشت تولید تاثیر گذاشته است.
    کلیدواژگان: خشکسالی، بحران آب، اثرات اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی، روستاها، زرین دشت (شهرستان)
|
  • Hamid Reza Karami *, Firooz Derikvandi Page 1
    During the past two decades, spontaneous settlement of nomads has more rapidly taken place in Lorestan province of Iran, compared to other parts of the country. Since the success and sustainability of settlement projects depend on the attention to socio-economic indexes for nomadic community and their enhancement, this study aimed at investigating the socio-economic effects of nomadic settlement on the status of settled families in the Lorestan province. It was an impact assessment conducted in a survey method. The statistical population included 2925 settled households (both directed and spontaneous) and 14,638 unsettled nomadic households in the province. The sample size for the settled households and the unsettled nomadic ones (control group) was determined 180 households through regular stratified random sampling method for each group, in 2012. The findings showed that the settlement of nomads had a positive impact on literacy rates, the amount of arable land, number of livestock, type of job, access level of socio-cultural facilities, access level of health care facilities, access level of the amenities insurance services for the settled households, but it had a negative impact on their employment and income.
    Keywords: Impact Assessment, Nomadic Settlement, Lorestan (Province)
  • Hamdollah Sojasi Qeidary *, Yaser Arabteimuri Page 25
    This study aimed at measuring the entrepreneurial mentality among agricultural employees. It was conducted in 2015 in a descriptive-analytic methodology through desk resources and a field study (questionnaire). Statistical society included 197 household heads employed in agricultural sector in four sub-districts of Khaf county of Iran, chosen by modified Cochran formula. For data gathering, a random-classified sampling was used through a scholar-made questionnaire based on 9 criteria extracted from theoretical literature. Study results showed that the studied employees were weak in respect to risk-taking, challenging, and practical mentality and strong in control focus, needing to success and mental flow, among other components. Based on the results, the entrepreneurial mentality of farmers in the studied area was found to be in a weak and low level. In addition, other results showed that there were significant differences among farmers of different rural areas in some criteria of entrepreneurial mentality including risk-taking, challenging, practical mentality, bearing the ambiguity, and mental flow. Finally, as shown by VICOR technique, 'Chohardah' and 'Mazraeh Sheikh' villages were respectively placed in the first and second ranks in entrepreneurial mentality.
    Keywords: Entrepreneurship, Entrepreneurial Personality, Agricultural Sector, VICOR Technique, Khaf (County)
  • Hamid Barghi, Seyed Jaber Alaviounn *, Raziyeh Rahimi Page 55
    This study aimed at investigating the effect of political intelligence of extension workers on organizational reform in the Organization of Jihad For Agriculture, in Iran. Statistical society included 109 extension experts of such organization in Guilan province, divided into two groups: the one insisting on the need for structural changes for rural development and the other denying such need. During a descriptive research, a significant relation was assessed in five dimensions including social games, power dynamism, political persona, effective stress management, and practical knowledge with organizational change attitudes towards rural development and differentiation variables of the two responding groups were explained by logistic regression. As shown by the study results, 72 percent of the respondents recognized that organizational change in rural development was necessary and also effective to increase rural management efficiency. Other results indicated that nine variables of political intelligence were effective to predict the organizational changes contributed to rural development, including organizational cooperation, appearing sincere, upwards appeals, using language, information and humor derive benefits, internal locus of control, focus attention ability, belief in effectively using resources, and tacit knowledge. Finally, it was revealed that people with positive perception of manager and business unit had better compatibility with the change in the organization.
    Keywords: Political Intelligence, Extension Workers, Organizational Reform, Rural Development, Guilan (Province)
  • Heidar Seidzadeh *, Jafar Rezaei Page 77
    This study aimed at comparing the income status of settled nomads in Ilam province of Iran and Identification of factors causing the income differences in settlement and nomadic situations. It was conducted in a survey method with a statistical society of all the settled households of the province, in 2010. The sampling method was a proportionate stratified one. The results showed that the independent variables of livestock unit number, dry cultivated and also irrigated land area under cultivation in both situations were effective on the dependent variable of mean annual income of the households at the confidence level of 99 percent while the independent variables of amount of livestock products and amount of handicrafts had effects on the dependent variable only in the nomadic situation at the confidence level of 95 percent. In addition, the t test results of paired samples showed that the mean annual real income of the households decreased in the settlement situation, compared to the nomadic situation. Therefore, it could be concluded that the economic status of settled nomads of the province in the nomadic situation was better than the settlement situation; thus, in terms of the economy, nomadic life style proved to be more suitable for the nomads.
    Keywords: Income, Settlement, Nomadic Life, Ilam (Province)
  • Dadgar Mohammadi, Abdolrasool Shirvanian *, Gholamreza Chabokrow Page 101
    This study aimed at investigating the economic poverty of settled nomads and identifying its determinants in Fars province of Iran. Data gathering was carried out in 2013 through 175 questionnaires from settled nomad households in a two-stage cluster random sampling method . The headcount poverty and poverty gap indexes were used to determine the poverty situation, and Tobit model was used to determine the factors affecting the poverty probability. The results showed that 49.14 percent of households were suffering from poverty; nearly 60 percent of the poor households suffered from extreme poverty; and depth of their poverty was more than 70 percent. Based on the results, education level and age of household heads, agricultural activity level, household size and number of animals were affecting poverty probability for the households. Accordingly, focusing on adult education, strengthening complementary activities and concentrating on the overall population policies issued by the Iranian Supreme Leader were recommended within a sustainable approach to poverty alleviation in the centers for settled nomads.
    Keywords: Economic Poverty, Settled Nomads, Tobit Model, Fars (Province)
  • Seyed Ali Nekouei Naeini, Yousof Ghanbari *, Hamid Barghi, Nader Alizadeh Page 121
    This study aimed at investigating the relationship between participation of rural production cooperative members and managers and its impact on their success in Isfahan county of Iran with 19 such cooperatives facing participation crisis. The research population included all these cooperatives according to a census of rural cooperatives in Isfahan county. A systematic random sampling method was used to interview all the cooperative managers and board of directors as well as 260 rural cooperative members. Results of regression analysis by using three separate questionnaires showed a strong relation between the participation of members and the success of the cooperatives. In addition, the study results showed that the member's participation in the management of cooperatives was moderate. So, the effect in question was found quite significant.
    Keywords: Participation, Rural Cooperatives, Agriculture, Success, Isfahan (County)
  • Hasanali Faraji Sabokbar, Bahram Hajari *, Zabih Torabi, Soleyman Bahramand Page 139
    The study aimed at identifying the basic and non- basic employment activities of rural women in major economically active sectors of rural districts of Iran and their spatial distribution in the country. The statistical population included 394 counties. Required data were extracted from the 2011 General Population and Housing Census. The basic sources of active human workforce were determined by using Formula if Location Quotient (FLQ) spatial cluster analysis. The results indicated that in the agricultural sector, northern, central and north-east areas were considered as basic areas for the employment of rural women; and some parts Qom, Lorestan, Ilam, Kermanshah, Khuzestan, Yazd, Kerman, South Khorasan were Known as urban labor force exporting areas; in addition, the industry in north-west, central and north-east areas were found to be the base areas for the employment of rural women, and the north and north-east areas were considered as the basic areas for the employment of urban women; in the services sector, the employment of women in rural base areas was observed in the north and north-west of the country while the northern areas were found to be the basic areas for the employment of urban women.
    Keywords: Rural, Urban Women, Employment, Spatial Analysis, Major Economic Activities, Formula of Location Quotient (FLQ)
  • Mahboobeh Namdar *, Khadijeh Bouzarjomehry Page 161
    Certainly, drought is considered as one of the main problems in the management of human societies and the environment. Thus, this study aimed at investigating the different effects of this phenomenon in various economic, social and environmental dimensions in villages of Zarindasht county of Iran. It was an applied study conducted in a descriptive-analytic method, and library and field studies were used to collect the required data. The sample size resulted from Cochran formula was estimated 150 households. In addition to descriptive statistics, Wilcoxon analytical tests, Chi-square, Friedman and t-test were used to analyze the data. The results showed that the drought crisis had significant economic, social and environmental effects on the studied villages, while its economic impacts were stronger and resulted in permanent withdrawal of labor from the agricultural sector, rural migration and reduction in the area under cultivation and production efficiency.
    Keywords: Drought, Water Shortages, Socio-economic, Environmental Impacts, Zarindash (County)